شىڭىلتىر ايازدىڭ بار اشۋى شيرىعا شاپشىپ, شىنىداي جىلتىراعان كوك مۇزدىڭ بەتىندە جينالىپ قالعانداي. وڭ جاق ارتقى اياعىن سىلتي باسقان, بار بولعانى ەكى قار باسقان ەلىك كوز ۇشىنداعى ويپاڭعا وسكەن شىلىككە اسىعىپ كەلە جاتقان. بەسىنگە دەيىن جىلقى تابىنى تەبىندەگەن قىراتتا ءنار جوق ولىقاۋدى تالعاجاۋ ەتتى. الدەن ۋاقىتتا شىلىكتىڭ قۋراپ قالسا دا اششىلايتىن بۇتاقتارىنا اڭسارى اۋعانى. ءسۇت ءپىسىرىم ۋاقىت جۇرگەنىمەن, ءجۇرىسى ونەتىن ەمەس. نازىك تۇياقتارى پىشاقتاي وتكىر مۇزدىڭ قىرىنا كەسىلىپ, سىزداپ ادىمىن اشتىرار بولمادى. قامشىلار جاق بەتكەيدەن كەزىككەن ادامدارعا دا نازار اۋدارعان جوق. تالاي كورگەن, ءتىپتى جىلقىشىنىڭ قولىنان نان ءۇزىمىن جەگەن. تۇنەۋگۇنى كۇرە جولدىڭ بويىنا شىعىپ كەتكەندە دە وكپەك جولاۋشىلار ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن ىرىزدىق ۇسىنىپ ەدى. بىرتە-بىرتە ادامدارعا ەتى ۇيرەنىپ كەلە جاتقان. دارىلداق شانا مىنگەن ادامدار تاياپ كەلگەندە الدەنە جاپان دالانى جاڭعىرتىپ, دۇڭك ەتە ءتۇستى دە, قوس وكپەدەن قادالعان قورعاسىن وقتان بايعۇس ەلىك مۇرتتاي ۇشتى. باسىنا اق ۇلپا جامىلعى ىلگەن شىلىك بىتكەن قارلى دالاداعى قاندى وقيعاعا تاڭىرقاي قارايتىنداي. كۇن باتىستان سوققان وتكىر جەل قاپيادا وققا ۇشقان يەن دالانىڭ ەركەسى – ەلىكتى جوقتاپ, ءىشىن كۇڭىرەنە ءبىر تارتىپ الىپ, ازا كۇيىنە كوشكەندەي. الگىندە عانا قۇلاققا ۇرعان تاناداي تىپ-تىنىش جالپاق جوندا ساكەن ءانى قۇيىلىپ تۇرعانداي. بىردە وزەكتى ورتەر وكىنىشپەن ءىشىن تارتىپ: «اتتى ەكەن قانداي ادام كوزى قيىپ...» دەيدى مە, قالاي؟..
وڭىردەگى اڭشىلىق القاپ قازاقتىڭ جالپاق تىلىمەن ايتقاندا قۇستىڭ قاناتىن, تۇلپاردىڭ تۇياعىن توزدىرارداي كەڭ. جالپى اۋدانى 12 ميلليون 343 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ دەنىندە 161 اڭشىلىق شارۋاشىلىعى ۇيىمداستىرىلعان. رەزەرۆتىك قور – 229,1 مىڭ گەكتار. وسىناۋ جالپاق جوندا, ورمان-توعايلى, كۇمىس كولدى, كەنەزەسى كەپكەن دالانىڭ ءشولىن قاندىرار ۇلكەن-كىشىلى وزەندى القاپتىڭ 10 ميلليون 242 مىڭ گەكتارىندا 1 385 اڭشىلىق شارۋاشىلىعى بار. ءارتۇرلى مەنشىك نىساندارىنا 80 زاڭدى جانە جەكە تۇلعالار يەلىك ەتەدى. تۇيتكىلدى تۇسى 1 ميلليون 870 مىڭ گەكتار القاپتاعى بەكىتىلمەگەن 23 اڭشىلىق القابى. ادەتتە, يەسىز جەرگە جات پيعىلدى جانداردىڭ ءۇيىر كەلەتىنى بار. اڭ-قۇستىڭ قاندى اۋىز قاراۋىلعا ءجيى ىلىنەتىن جەرى دە وسى. ءاي دەر اجە, قوي دەر قوجا بولماعان سوڭ, ايدالادا جاتقان باتپان قۇيرىقتى قانجىعاسىنا بايلاعىسى كەلىپ ىندىنى كەۋىپ تۇراتىنداردىڭ دا بالعا ۇيمەلەگەن اراداي ۇيلىعاتىن تۇسى يەسىز جاتقان جەرلەر. يەسىزدىك كيە, وبال, ساۋاپتى دا ۇمىتتىرىپ تۇر.
– وتكەن جىلى بارلىعى 37 اكىمشىلىك ماتەريال تولتىرىلدى. 733 125 تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپ, تۇگەل ءوندىرىلىپ الىندى. جانۋارلار دۇنيەسىنە كەلتىرىلگەن زالال 1 ميلليون 294 350 تەڭگەنى قۇرايدى. جىل ىشىندە جانۋارلار دۇنيەسى سالاسىنداعى زاڭنامانى ساقتاۋ بويىنشا 288 رەيد وتكىزىلدى. ناتيجەسىندە, 4 قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالدى, 14 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى, – دەيدى وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار الەمى اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى لاشىنتاي دۇيسەنوۆ.
ساندىقتاۋ اۋدانىنىڭ مارالدى اڭشىلىق شارۋاشىلىعى اۋماعىندا براكونەرلەر قابان اتىپ العان. بۇل فاكتى بويىنشا قىلمىستىق كودەكستىڭ 337-بابى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. تابيعاتقا كەلتىرىلگەن زيان كولەمى – 1 ميلليون 293750 تەڭگە. 2023 جىلعى 27 ساۋىردە ساندىقتاۋ اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمىمەن س.گمىريا ءبىر جىل التى اي مەرزىمگە سوتتالدى. وسى اۋداننىڭ بالقاشين اڭشىلىق شارۋاشىلىعى اۋماعىندا براكونەرلەر تاعى ءبىر قاباندى قاراۋىلعا ىلگەن. سوت ۇكىمىمەن ۆ.مەلنيكوۆ ءبىر جارىم جىلعا باس بوستاندىعىنان, ءۇش جىل مەرزىمگە اڭ اۋلاۋ قۇقىعىنان ايىرىلىپ, «يج-27» ماركالى قارۋى تاركىلەندى. جاقسى اۋدانىندا براكونەرلەر ەكى ەلىكتى اتىپ العان. وكىنىشكە قاراي, يەن دالانىڭ ەركە اڭى – ەلىك اۋلاعانداردىڭ انىقتالماۋىنا بايلانىستى ءىس توقتاتىلدى. ناۋرىز ايىندا ششۋچە قالاسىنداعى بەيساۋات جۇرگەن اۆتوكولىك توقتاتىلدى. كولىكتىڭ جۇك سالعىشىنان ەكى ەلىكتىڭ ەتى تابىلدى. قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى اڭ ەتى مەن اۆتوكولىكتى تاركىلەدى. كىنالى ادامداردىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.
مۇنداي مىسالداردى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. ءبارىنىڭ ءتۇيىنى بىرەۋ, ول – وڭاي ولجاعا قىزىعۋ. اشكوزدەر سايىن دالانىڭ سانىنە اينالعان ءتۇز تاعىسىنىڭ تۇقىمىن تۇزداي قۇرتىپ جىبەرۋگە بار. الاش بالاسى كيەلىگە سانايتىن اقبوكەن دە مىلتىق قاراۋىلىنا ءىلىنىپ جاتىر. جاقسى اۋدانىنىڭ جاڭاەسىل اۋىلىنداعى مەدەۋ كوشەسىنىڭ بويىنداعى ءبىر ءۇيدىڭ اۋلاسىنان ەكى اقبوكەننىڭ باسى تابىلدى. وسى فاكتى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. مۇنداي وقيعالار تۋرالى دابىل قاعىلىپ, ەل ىشىندە تۇسىنىك جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنىمەن, اڭ كورسە اڭسارى اۋىپ تۇراتىنداردىڭ قاتارى سەلدىرەيتىن ەمەس.
بيىل دا بىرقاتار زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالدى. اتاپ ايتاتىن بولساق, 6 قاڭتار كۇنى جانۋارلار دۇنيەسى جانە اڭشىلىق شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ ينسپەكتورى د.احمەتوۆ پەن ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتار ءبولىمىنىڭ ينسپەكتورى ت.بەرمانوۆ شورتاندى اۋدانىنىڭ اۋماعىندا براكونەرلىك فاكتىنى انىقتادى. قازىر تەرگەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. 26 قاڭتار كۇنى اقكول اۋدانىنىڭ ۋريۋپينكا اۋىلىندا زاڭسىز ەلىك اۋلاۋدىڭ وقيعاسى تىركەلدى.
بيىل وڭىردە ەلىك كوپ. بىلەتىندەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءسىبىردىڭ يت تۇمسىعى وتپەيتىن قالىڭ ورمانىنان اۋىپ كەلگەن. سوڭعى ۋاقىتتا ءۇش ەلىكتىڭ ولەكسەسى تابىلدى. بىرەۋى قاڭعىباس يتتەرگە جەم بولعان. مىنە, وسىنداي كەلەڭسىز كورىنىس تۋرالى ايتا وتىرىپ, ءتول تابيعاتىمىزدىڭ قويناۋىنداعى باعا جەتپەس بايلىقتى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋىمىز كەرەك ەكەندىگىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالا كەتكەندى ءجون كوردىك.
اقمولا وبلىسى
