جاڭا جىلدا كىمدەردىڭ جالاقىسى ءوستى؟

جوسپاردىڭ ءمانى

ەستەرىڭىزدە بولسا, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا جولداۋىندا ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ, ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىن 85 مىڭ تەڭگەگە كوتەرۋدى تاپسىرعان ەدى. بۇل شارا 1 ميلليون 800 مىڭ ادامنىڭ, ونىڭ ىشىندە بيۋدجەت سالاسىندا ەڭبەك ەتەتىن 350 مىڭ ازاماتتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىنى انىق.

ال جالپى جالاقىنى وسىرۋ­گە قانشا تەڭگە قاجەت ەكەنىن ەكس قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جا­ماۋباەۆ 2024 جىلى ازاماتتاردىڭ جالاقىسى كوتەرۋگە قانشا تەڭگە ءبولىنىپ وتىرعانىن ايتقان ەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا ازاماتتاردى جۇمىسپەن قامتۋعا 2024 جىلعا 3,5 ترلن تەڭگە جوسپارلانعان. «ونىڭ ىشىندە 1,5 ملن-نان اسا جۇمىسكەردىڭ جا­لا­قىسىن كوتەرۋگە 2,5 ترلن تەڭگە قاراستىرىلعان. وڭىرلىك جۇمىس­پەن قامتۋ كارتالارىنا 724 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن. «اۋىل اماناتى» جوباسى شەڭبەرىندە 100 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 18 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپار­لانىپ وتىر», دەيدى ول. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋگە شامامەن 380 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن, بۇل 11 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

تاربيەشى, عالىم ءھام ورمانشى

2024 جىلى بالاباقشا تاربيە­شىلەرىنىڭ جالاقىسىن 30 پايىزعا كوتەرۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 96 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. 242 ملرد تەڭگە عىلىمدى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالىپ وتىر. بۇل 616 جە­تەك­شى وتاندىق عالىمداردىڭ جالا­قىسىن ارتتىرادى. ال مەم­لەكەتتىك تابيعي جانە ورمان قور­عاۋ قىزمەتكەرلەرىنە قوسىم­شا اقى تولەۋگە 15 ملرد تەڭگە كوز­دەلگەن. سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ ازا­ماتتىق قورعاۋ ورگاندارى قىز­­مەتكەرلەرىنىڭ, اسكەري قىز­مەت­­شىلەردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى مەن جوعارى اسكەري وقۋ ورىن­دارى وقىتۋشىلارىنىڭ جا­لا­قىسىن كوتەرۋدى جوسپارلاپ وتىرعانى ءمالىم بولدى. جال­­پى, ەنەرگوبلوكقا 2,6 ترلن تەڭگە كو­لەمىندەگى شىعىندار ەنگىزىلگەن.

ازاماتتىق قىزمەتكەردىڭ ايلىعى ارتادى

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى ازا­ماتتىق قىزمەتشىلەرگە, مەم­لەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتى ەسە­­بى­نەن ۇستالاتىن ۇيىمدار­دىڭ قىزمەتكەرلەرىنە, قازىنا­لىق كاسىپورىنداردىڭ قىزمەت­كەر­لەرىنە ەڭبەكاقى تولەۋ جۇيە­سىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ۇكى­مەت قاۋلىسىن دايىندادى. اتاپ ايتقاندا, بىلىكتىلىك سانات­تارىنا قولدانىلاتىن كوەف­في­تسيەنتتەردى ارتتىرۋ قاراستى­رىلىپ وتىر. ازاماتتىق قىزمەت­شىلەردىڭ قۇرامىنا بىلىكتى جۇ­مىس­شىلار كىرەدى. ماسەلەن, كوەففيتسيەنتتەردىڭ ۇلعايۋى 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ 85 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلۋىنە بايلانىستى قاراستىرىلعان. ەڭبەك زاڭىنا سايكەس, ءبىرىنشى رازريادتى جۇمىسكەردىڭ ەڭبەك, ۇجىمدىق شارتتاردىڭ تالاپتارىندا جانە جۇمىس بەرۋشىنىڭ اكتىلەرىندە كوزدەلگەن ايلىق جالاقىسىنىڭ ەڭ تومەن مولشەرى ايلىق جالاقى­نىڭ ەڭ تومەن مولشەرىنەن كەم بول­ماۋعا ءتيىس. قاۋلى 2024 جىل­دىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەندى. قۇجات 30 قاراشاعا دەيىن قوعامدىق تالقىلاۋعا تۇسكەن ەدى.

سۋ سالاسىنداعى سەرپىلىس

7 اقپاندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەم­لەكەت باسشىسى سۋ سالاسىنا اسا نازار اۋدارىپ, باعىت-باعدا­رىن ايقىنداپ بەردى. بۇل رەتتە بيىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ سۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى ورتا ەسەپپەن 25%-عا وسپەك. سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى ءتيىستى شارالاردى ازىرلەپ جاتىر. بۇعان قوسا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە سۋ رەسۋرستارىن ءبولۋ جانە ونى پايدالانۋدى باقىلاۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن بولىمدەر اشىلىپ, جاڭا جۇمىس ورىندار پايدا بولماق.

«سۋ سالاسىندا قىزمەت ەتۋ­دىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ قا­جەت. ەڭبەكاقىنى كوتەرۋ – وسى باعىتتاعى ماڭىزدى قادامدار­دىڭ ءبىرى. ارينە, جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كادرلاردى سالادا ۇستاپ قالىپ قانا قويماي, ۋاقىت تالابىنا ساي مامانداردىڭ جاڭا تولقىنىن دايىنداۋ دا ماڭىزدى. مينيسترلىك ءتيىستى ۇسىنىستار ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر», دەدى سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ.

كەنشى, كىتاپحاناشى جانە جۋرناليست

وسى جىلدان باستاپ قاۋىپتى ءوندىرىس ورىندارىندا جۇمىس ىستەي­تىندەر الەۋمەتتىك تولەم الادى. جاڭا زاڭ جوباسىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترىلىگى ازىرلەدى. بۇل مەتال­لۋرگيا, ەنەرگەتيكا, تاۋ-كەن سەك­تورىنداعى جۇمىسشىلارعا قا­تىستى. تولەماقى 55 جاسقا تولعاندارعا 200 مىڭ تەڭگە كولە­مىندە بەرىلەدى. كەنشىلەردىڭ جالا­قىسى دا ءوسۋى مۇمكىن. ەڭ تومەنگى تابىس 300-400 مىڭ شاماسىندا بولادى. ال بۇگىندە قاۋىپتى ءوندىرىس ورىندارىندا 490 مىڭنان اسا ادام جۇمىس ىستەيدى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى جۇلدىز سۇ­لەيمەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلى كىتاپحاناشىلار مەن مۇراعات ءىسى ماماندارىنىڭ جا­لاقىسى 20 پايىزعا ارتتى. سون­داي-اق 2027 جىلعا قاراي ولار­دىڭ ەڭبەكاقىسى ەكى ەسە كوبەيەدى.

«قازىر 25 جىل ءوتىلى بار كى­تاپ­­­حا­ناشىلاردىڭ جالاقىسى ور­تا ەسەپپەن 140 مىڭ تەڭگەنى قۇ­­­رايدى. جالاقىسى كوتەرىلەتىن قىز­مەتكەرلەر ساناتىنا كىرمەي قال­عاندىقتان, ءبىلىم مەن مادەنيەت سالاسىنداعى كىتاپحاناشى, قو­سال­قى قىزمەتشىلەر جاعدايىن ايتىپ حابارلاستى. ەندى كىتاپحانا قىزمەتشىلەرى مەن مۇراعات ءىسى ما­ماندارىنىڭ جالاقىسى 20%-عا ارتتى», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

مادەنيەت جانە اقپارات ۆي­تسە-ءمينيسترى قانات ىسقاقوۆتىڭ ما­لىمدەۋىنشە, مەملەكەتتىك باق قۇرالدارىندا ەڭبەك ەتەتىن قىز­مەتكەرلەردىڭ ايلىعى وسەدى. مەم­لەكەتتىك باق قۇرالىندا جۇ­مىس ىستەيتىن جۋرناليستەردىڭ جالا­قىسى بىلتىر 30 پايىزعا, بيىل 30 پايىزعا ارتتى, ال 2025 جىلى 20 پايىزعا كوبەيمەك.

بۇل قىزمەتكەرلەردىڭ جالا­قىسىن 2027 جىلعا قاراي ەكى ەسە ءوسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. 2023 جىلعى II توقساندا ەلىمىزدە ايلىق جالاقىنىڭ ورتاشا ءمانى 2022 جىلعى ءتيىستى توقسانعا قارا­عاندا, 17,1%-عا ءوسىپ, 365 502 تەڭگە بولدى. 2022 جىلدىڭ II توق­سا­نىمەن سالىستىرعاندا ورتاشا ايلىق جالاقىنىڭ ەڭ جوعارى ءوسۋى اقپارات جانە بايلانىس سالاسىندا – 36%, كولىك جانە جيناقتاۋدا – 24,6%, اۋىل, ورمان جانە بالىق شارۋاشىلىعىندا – 23,7%, كوتەرمە جانە بولشەك ساۋ­دادا 21,8% كولەمىندە بايقال­دى. ونەركاسىپتە ورتاشا ايلىق جالاقى – 20,4%-عا, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە حالىققا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا 15,6%-عا ءوستى. سالالىق قۇرىلىمدا ەڭ جوعارى اتاۋلى جالاقى قارجى جانە ساقتاندىرۋ قىزمەتىندە ورتاشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن – 2 ەسە, تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركا­سىبى – 1,9 ەسە, اقپارات جانە بايلانىستا – 1,5 ەسە, عىلىمي جانە تەحنيكالىق قىزمەتتە 1,3 ەسە جوعارى بولىپ تىركەلدى.