اۋىلدىڭ استىنان «سۋ» شىقتى

جالپى, اۋىلدا 1966 جىلى قازىلىپ, 100 مەتر تەرەڭدىكتەن ءوز قىسىمىمەن شىعىپ, ونىڭ ۇستىنە ەشكىمنىڭ كوك تيىنى شاشىلماي, بار شىعىنىن كەڭەس زامانى كوتەرىپ العان جانە جارتى عاسىردان بەرى سانەپيدەميالىق ساراپتامادان ەش كۇمانسىز, ءار ۋاقىتتا ءمىنسىز وتەتىن سۋ كوزى – سكۆاجينامىز بولعان. بۇل اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سۋعا قاجەتتىلىگىن تولىقتاي وتەيتىن. وسى سۋ كوزى – سول زاماننىڭ بىزگە قالدىرعان مۇراسىنداي, اتا-اجەلەرىمىزدىڭ كوزىندەي اۋىلداعى بار بايلىعىمىز, ءتىپتى ماقتانىشىمىز.

90-جىلدارداعى جەكەشەلەندىرۋدىڭ اياعى بارا-بارا حانتالاپايعا ۇلاسىپ, سول كەزدەگى اۋىلدىڭ مال-مۇلكى, جەرى كولدەنەڭ كوك اتتىنىڭ قانجىعا-بوكتە­رىندە, ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستە­گەن­نىڭ اۋزىندا كەتىپ, ەل-جۇرت تاقىرعا وتى­رىپ قالعانمەن, باسقا اۋىلدارمەن سالىس­تىرعاندا ءبىز وتە باي ەدىك. قولدا تۇرعان بەرەكەمىز وسى سۋ كوزى ەدى.

كەيبىرەۋلەر 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان «اقبۇلاق» باعدارلاماسى اياسىندا اقشانىڭ شەتى كورىنگەننەن اۋىلدى كوكپارعا سالىپ, اياقاستى پىسىقتىق تانىتىپ, سىرتىمىزدان جوسپار قۇرىپ, كەسىپ-ءپىشىپ اۋىلداعى سۋ ماسەلەسىن ۇلكەن داۋعا اينالدىرىپ, اتقارۋشى بيلىك ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنداعى سۋ تاپشىلىعىنىڭ ازابىن ابدەن تارتىپ وتىرعان بەس اۋىل بولسا, 2015 جىلى وسى قوساققا سۋ پروبلەماسى جوق ءبىزدىڭ اۋىلدى دا سانەپيدەميالىق نورماعا ساي ەمەس دەگەن ءتۇبى شيكى ۋاجبەن التىنشى ەتىپ كىرگىزىپ جىبەرىپتى.

بيلىكتىڭ قولىنداعى سۋدىڭ ساپاسى تۋرالى №907/250-251 حاتتاما ەلدى الداۋ, جالعان ەكەنىن ارنايى شاقىرىلعان تاۋەلسىز ساراپشىلار دالەلدەپ بەرىپ, سۋدىڭ ساپاسى سانەپيد نورماعا ساي ەكەنىن ايتسا دا جەرگىلىكتى بيلىك ءبىزدىڭ تاۋەلسىز ساراپتامادان وتكەن №242-18\481 حاتتامانى مويىنداماي وتىرىپ الدى. سوندا اۋىل 1966 جىلدان بەرى سۋ ەمەس «ۋ» ءىشىپ, ال وسىعان جاۋاپتى مەكەمە – سانەپيد ستانساسى ءبىزدى 52 جىل بويى الداپ كەلگەن بە؟

سول كەزدەگى اۋدان اكىمىنىڭ ەكونوميكا سالاسىنا جاۋاپتى ورىنباسارى, قازىرگى اكىم التاي دوسىمباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن 2018 جىلى 5 شىلدەدە وتكەن جينالىستا اۋىل ادامدارىنىڭ بار ۇزىندىعىن قوسقاندا 1,5 كم-دەن اسپايتىن ءۇش-اق كوشەسى جانە سۋ پروبلەماسى تۇبەگەيلى شەشىلىپ قويعان شاعىن اۋىلعا «اقبۇلاق» باعدارلاماسى اياسىندا 470 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, ونىڭ ءۇش جىلعا سوزۋ­دىڭ نە قاجەتى بار ەدى؟ بۇل مەملەكەت اق­شاسىنىڭ ورىنسىز جۇمسالۋى ەمەس پە دەگەن ەلدىڭ تاڭدانىسىنا اكىم: «اۋىلعا سۋ ءتۇسىرۋ يدەياسىن مەن ويلاپ تاۋىپ, تىقپالاپ وتىرعان جوقپىن. كازاتكومعا بولىنگەن اقشا يگەرىلۋى كەرەك, ەندى بۇل كونۆەيەردى ەشكىم توقتاتا المايدى», دەپ ەشتەڭەنى سىلاپ-سيپاماي لاق دەگىزىپ ايتارىن بىراق ايتتى.

ال سول كەزدەگى اۋدان باسشىلارى ب.يسكاكوۆ پەن ن.قۇدايبەرگەنوۆ (بۇل ازامات قازىر وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى) جانە سول كەزدەگى وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ل.تۇرلاشەۆ 2018 جىلى 27 تامىزدا اۋىلداعى تاعى ءبىر جينالىستا از دا بولسا ديپلوماتيا قاعيدالارىن ساقتاپ, ەلدى ەسىركەپ, مۇسىركەگەندەي كەيىپپەن وسى جولى اۋىلعا مىسىقتابانداپ بىلاي دەپ كەلدى: «اۋىلدا زاماناۋي ينفراقۇرىلىم مەن 100 ءۇيى بار جاڭا شاعىن اۋدان بوي كوتەرىپ, ياعني بۇرىنعى كوشەلەرگە تاعى 3 كوشە قوسىلىپ, اۋىل ۇلكەيەدى, ەكىنشىدەن, سىزدەرگە ايتار تاعى باسقا ەكى قۋانىشىمىز بار. بۇل 140 ورىندىق باسسەينى بار ت.مولداعاليەۆ اتىنداعى سۋ جاڭا مەكتەپ جانە الىس-جاقىننان تۋريستەر كەلەتىن اقىننىڭ مۋزەي-ءۇيى دە وسى جولى قوسا سالىنادى. ەندى وسى ايماقتاعى ينفراقۇرىلىم ءۇشىن ەڭ باستىسى تازا سۋ كەرەك». بۇل جەردە دە 1966 جىلدان بەرگى قولدانىستاعى سۋ كوزى سانەپيدەميالىق نورماعا ساي ەمەس ەكەنى ايتىلدى.

ەل-جۇرت ءوزىنىڭ بولاشاعىن ويلاپ, 2018 جىلدان بەرى ايتىلىپ, باسپاسوزدە جازىلىپ, تەلەارنالاردا كورسەتىلگەندەردىڭ ازدان كەيىن قىزىعى جايىنا قالدى دا, ءبىز ءۇشىن جاڭادان شىن ۋايىم پايدا بولىپ, ەندى تاعى دا اۋىلدا توپالاڭعا بايلانىستى باسقا ايعاي-شۋ شىقتى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سول كەزدەگى پرەمەر-مينيستر ا.مامينگە توپالاڭعا بايلانىس­تى جازىلعان شاعىمىنا اۋدان اكىمدىگى تاراپىنان پرەمەر-مينيسترگە جاۋاپ بەرىلىپ, كوشىرمەسى بىزگە جولدانىپتى (75-05-29.835. 17.04.2019 ج), وندا «پو پوۆودۋ زاحورونەنيا بولنوگو سكوتا رازياس­نياەم چتو, ۆودوپروۆودنىە ترۋبى چەرەز نەبلاگوپولۋچنىە وچاگي نە پروحوديات و چەم سۆيدەتەلستۆۋەت رەپورتاج تەلەكانالا كتك, ينفورمبيۋرو, ەۆرازيا», دەپتى. ءسىبىر جاراسى تابىلعان ايماقتار تۇگەلدەي جابىق تەمىرمەن قورشالعانىن, گەوگرافيالىق ەندىك پەن بويلىعى بەلگى­لەنىپ, كازگەودەزيا مەكەمەسى ارقى­لى پايدالانۋعا بولمايتىن ايماق كاداس­ترىنە تىركەلىپ, كارتاعا تۇسىرىلگەنى قوسا ايتىلىپتى. ال ءبىزدىڭ ايتارىمىز: اكىمدىك­تەگىلەر ا.مامينگە گەوگرافيالىق بويلىق پەن ەندىكتى باسقاشا ايتىپ بالاشا الداعان, سكوتوموگيلنيكتەر باسقا جەردەن كەيىن سالىندى, ول اۋىلدىڭ كىرەبەرىس وڭتۇستىك شىعىسى مەن باتىسى جانە ول جەردە ەشتەڭە دە جوق, ياعني قۇبىرلار دا ول جەردەن وتپەيدى. اكىمدىك پرەمەردى الداعانمەن, ءبىزدى الداي المايدى.

ال وسى توپالاڭعا بايلانىستى ق.تو­قاەۆقا جازىلعان اۋىل ءوتىنىشىن پرە­زيدەنت اكىمشىلىگى ونى بارىنشا تەكسە­رىپ, انىقتىعىنا جەتكەن سوڭ, اۋىل تۇر­عىندارىنا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن, ياعني ەل اماناتى سول قالپىندا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە جۇكتەلگەن ەكەن. ىلە-شالا بارۋىنان كە­لۋى تەز ۆيتسە-مينيستر قول قويعان جاۋاپ تا كەلدى. وندا مينيسترلىكتىڭ تەك ەلدى مە­كەندەردەن تىس سۋ قورىن پايدالانۋ, قورعاۋ جانە سۋمەن جابدىقتاۋ, سۋ بۇرۋ سالاسىن قاداعالاۋدى رەتتەيتىنىن, ال اۋىل ىشىندەگى وسى اتالعان قىزمەت تۇرلەرى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ مينيسترلىگىنە مىندەتتەلگەن دەپتى جانە قىزىعى, جاۋاپتا ءسىبىر جاراسى جونىندە ءبىر ءسوز جوق.

مىنە, وسىلاي بيلىككە ايتىپ تا, جازىپ تا كوتەرگەن ەڭبەگىمىز ەش, تۇزىمىز سور بولدى. ولار ادەتتەگىدەي «جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قاراۋ ءتارتىبى» زاڭىنىڭ 14-بابى 6-تارماعىنا سايكەس لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ءىس-ارە­كەتتەرىنە نەمەسە ءوتىنىش بويىنشا قابىلدانعان شەشىمگە شاعىم جا­زۋىڭىزعا بولادى دەپ اينالىمعا ءتۇسىپ, ءار­دايىم وسىلاي اياقتالادى. ءبىز دە مويىن­ۇسىنىپ, مىنە 5 جىل بولدى, ءبارىن ءبىر اللاعا تاپسىرىپ, كۇدەر ءۇزىپ, شارشاپ قويعانبىز.

قىسقاسى, اۋىلداعى بۇرىنعى پاي­دالانعان «اقبۇلاققا» دەيىنگى ءوز سۋىمىز سول قالپىندا ءالى ىستەپ تۇر. اۋىلدىڭ بار تىلەگى – بىرەۋ, ونى ايتۋدان بۇكىل اۋىل جالىققان ەمەس, ءالى دە ايتامىز. ءسوز سوڭىندا اۋىل ءۇشىن ايتار ءبىر عانا اتتەگەن-ايىمىز دا بار! اتتەڭ, كىم بىلەدى ەل ىشىندە كەڭ پەيىلدى, اۋقاتتى جومارت جاندار تابىلىپ, 1966 جىلى گەولوگيا ءمينيسترى ا.سالىمباەۆ سالىپ بەرگەن سۋ كوزىنىڭ اينالاسىن بەتونداپ كوتەرىپ, قورشاپ بەرسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى!

قالياقبار دوسىموۆ.

الماتى وبلىسى,

ەڭبەكشىقازاق اۋدانى,

كازاتكوم اۋىلى