كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ءىىم كريمينالدىق پوليتسيا دەپارتامەنتى باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, پوليتسيا پولكوۆنيگى جاندوس باتىربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ادەتتە مال ۇرلىعىنىڭ باسىم بولىگى, ياعني 75 پايىزى جايىلىمداردا قاراۋسىز جۇرگەن جەرىنەن قولدى بولادى ەكەن.
قىلمىستىڭ وسى تۇرىمەن كۇرەسۋ ماقساتىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, زاڭنامالىق جانە پراكتيكالىق شارالار قابىلداپ كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا كەيىنگى 5 جىلدىڭ ىشىندە مال ۇرلىعىن 62,5 پايىزعا تومەندەتۋگە قول جەتكىزىلسە, ونىڭ ىشىندە 2023 جىلى 16,3 پايىزعا ازايعان.
اتاپ ايتقاندا, ءىىم باستاماسىمەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ءار ايماقتىڭ ەرەكشەلىگىن ەسەپكە الا وتىرىپ, مالدى جايۋ ەرەجەلەرىن بەكىتكەن. بۇدان بىلاي ءتورت ت ۇلىكتى جايىلىمعا قاراۋسىز جىبەرۋگە تىيىم سالىنادى. اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى كودەكستىڭ 408-بابىنا سايكەس بۇل ەرەجەلەردى بۇزعاندارعا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان, ياعني 3-تەن 10 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە ايىپپۇل سالىنباق.
كەيىنگى ۋاقىتتا مال ۇرلىعىنا قاتىستى جازا قىلمىستىق كودەكستەگى «مال ۇرلىعى» اتتى دەربەس باپ بويىنشا قاراستىرىلىپ كەلەدى. ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مۇلكىن تاركىلەي وتىرىپ 12 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار بىرنەشە قايتارا ۇرلىق جاساۋ ءۇشىن جازا قاتاڭداتىلىپ, قورا-جايدان مال ۇرلاۋ اۋىر قىلمىستار قاتارىنا ەنگىزىلدى.
ج.باتىربەكوۆتىڭ سوزىنشە, مال ۇرلىعىنا قارسى كۇرەستە ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن تىعىز بايلانىستا جانە ءوزارا ءىس-قيمىلداردى ۇيلەستىرۋ بويىنشا بۇيرىق شىعارىلعان. ۆەتەريناريالىق باقىلاۋ جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى قاتىساتىن كەشەندى جەدەل-پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالاردى تۇراقتى وتكىزۋ قولعا الىنعان. وسىعان وراي وتكەن جىلى رەسپۋبليكا اۋماعىندا «مال ۇرلىعى» جەدەل-پروفيلاكتيكالىق ءىس-شاراسى 4 رەت ۇيىمداستىرىلىپ, ونىڭ 2-ەۋى قىسقى سوعىم ۋاقىتىنا ورايلاستىرىلىپتى.
– وسى ءىس-شارالاردى وتكىزۋ كەزىندە مال ۇرلىعىنا قاتىسى بار 450 ادام, 75 قىلمىستىق توپ ۇستالدى. ۇرلانعان 8,5 مىڭنان استام مالدىڭ 4,5 مىڭى تابىلىپ, يەلەرىنە قايتارىلدى, – دەيدى ءىىم وكىلى. ونىڭ ايتۋىنشا, قىلمىستىق توپتارمەن كۇرەسۋ ءۇشىن ايماقتاردا جەدەل-ىزدەستىرۋ توپتارى تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەيدى. ولار مال بازارلارىن, ولاردى سويۋ ورىندارىن تەكسەرىپ وتىرادى. «وسىنداي شارالاردىڭ ارقاسىندا بيىلعى جىلدىڭ وزىندە 376 مال ۇرلاۋشى ۇستالىپ, 59 قىلمىستىق توپتىڭ جولى كەسىلدى. ماسەلەن, الماتى وبلىستىق پد ءتورت ادامنان قۇرالعان قىلمىستىق توپتى قۇرىقتادى. ولار وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان بەرى قاراۋسىز جايىلىپ جۇرگەن 30 باس جىلقى ۇرلاعان. ول ءۇشىن قىلمىسكەرلەر الدىن الا جۇك كولىكتەرىن جالعا الىپ, دالادان مالدى الىپ كەتىپ وتىرعان, – دەيدى ج.باتىربەكوۆ.
پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى اۋىل حالقىنىڭ كۇنكورىسىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان مالدان ايىرىلىپ قالماۋ ءۇشىن ساقتىق شارالارىنا نەمقۇرايدى قاراماۋعا شاقىرادى. ول ءۇشىن مالدى قاراۋسىز قالدىرماۋ ماقساتىندا ۇشجاقتى كەلىسىمگە وتىرۋ (يەسى-اكىمدىك-مالشى اراسىندا), اسىل تۇقىمدى مالدى باقىلاپ وتىرۋ ءۇشىن GPS-ترەكەرلەردى, مالداردى مىندەتتى تۇردە تاڭبالاۋ قاجەتتىگىن ايتادى. بۇنىڭ ءبارى ۇرلانعان نەمەسە جوعاعان مالدى وڭاي تاۋىپ الۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
