اتىراۋ قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى, كوميسسيا توراعاسى نۇرجان ەرمۇحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اي سايىن ەكى مارتە وتىرىس وتكىزىلگەن. كوميسسيادا ءار بالانىڭ وتباسىنداعى احۋالى جەتە زەرتتەلىپ, زاڭ اياسىندا ءتۇرلى شەشىم قابىلدانعان.
ء«ار كوميسسيانىڭ ۇستاناتىن باعىتى بار. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى كوميسسيانىڭ باستى مىندەتى – بالالار اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ, ولاردىڭ قۇقىعى مەن زاڭدى مۇددەسىن قورعاۋ. الايدا كوميسسيا وتىرىسىندا ماسەلەسى قارالعان 200-گە جۋىق بالانىڭ كەيبىرىنىڭ بولاشاعى ەرەكشە تولعاندىرادى. ويتكەنى بالالاردىڭ ءبىرى قۇقىققا قارسى ارەكەتكە بارسا, وزگەسى اتا-اناسىنىڭ مەيىرىمىن سەزىنە الماعان. ءتىپتى پاناسىز قالىپ, جاۋتەڭدەگەن بالانىڭ ايانىشتى تاعدىرى ويلانتادى», دەيدى نۇرجان ەرمۇحانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كوميسسيانىڭ قاراۋىنا ۇدايى ۇسىنىلعان باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى – اتا-انالاردىڭ بالا تاربيەسىندەگى جاۋاپكەرشىلىگى. سەبەبى كەي اتا-انالاردىڭ تاراپىنان بالالارىن مەكتەپكە سەبەپسىز جىبەرمەۋ, ءسويتىپ, ءبىلىم الۋ قۇقىعىن شەكتەيتىن ارەكەت ءجيى كەزدەسەدى. ال كەيبىر اتا-انا الكوگولدى ىشىمدىككە تاۋەلدى بولعان.
«وسىنداي نەمقۇرايلى كوزقاراستان بالالار ءوز ۇيىندە اتا-انا قامقورلىعىنان تىس قالادى. مۇندايدا وتباسىلىق قۇندىلىق, وتباسىلىق تاربيەنى ءسوز ەتۋ بىلاي تۇرسىن, كەرىسىنشە بالالار اتا-اناسىنان ءزابىر كورەدى. ءتىپتى سوققىنىڭ قۇربانىنا اينالىپ جاتاتىن جايتتى بىلەمىز. ساناسىن قاتىگەزدىك الدە وشپەندىلىك بيلەگەن بولۋى مۇمكىن, ەس-ءتۇسسىز ماس بولعان اكەنىڭ ءبىرى توعىز ايلىق قىزىنىڭ قولىن سىندىرعان. وتباسى بولۋعا ءسوز بايلاسقان, ءسويتىپ, ۇرپاق جالعاستىرار بالالارىنىڭ اناسىن دالاعا قۋىپ جىبەرگەن. بۇل – الاڭداتاتىن احۋال», دەيدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى اتىراۋ قالالىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە بالا تاربيەسىنە بايلانىستى مىندەتىن ورىندامايتىن اتا-انالارعا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ كەلەدى. الايدا زاڭعا سايكەس ءتيىستى شاراسى قولعا الىنعانىمەن, ودان ناتيجە شىعارۋعا تىرىسپاي, بۇرىنعى ادەتىنەن اينىمايتىندار بار. سول سەبەپتەن كوميسسيا وتىرىسىندا اتا-انا قۇقىعىنان شەكتەۋ ماسەلەسى كوپ قارالعان.
«ارينە, انا مەن بالانى ءبىر-بىرىنەن ايىرۋعا بولمايتىنىن بىلەمىز. بەيكۇنا بالانىڭ مولدىرەگەن جانارىنان اناسىنىڭ قاسىندا قالعىسى كەلەتىنىن اڭعارىلىپ تۇرادى. سوندايدا انا مەن بالانى بولەكتەۋگە قاتىستى شەشىمدى قابىلداۋ وڭاي ەمەس. بىراق ءار بالانىڭ قۇقىعىن قورعاۋ, قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ناقتى قادامعا بارۋعا تۋرا كەلەدى. ويتكەنى بالالاردى ءتۇرلى وقىس جاعدايدان قورعاۋ, ونىڭ ىشىندە ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن وسىنداي شەشىم قابىلداندى. ماقسات – بالالاردى مەيىرىمسىز اتا-انانىڭ قولىندا قالدىرماي, مەملەكەت قاراۋىنا الۋ», دەيدى نۇرجان ەرمۇحانوۆ.
اتىراۋ قالالىق پوليتسيا باسقارماسى يۋۆەنالدى پوليتسيا توبىنىڭ باسشىسى, پوليتسيا مايورى ەلۆيرا يمانعازيەۆانىڭ ايتۋىنشا, جاسوسپىرىمدەردىڭ تاراپىنان جاسالعان قىلمىستار 14 پايىزعا تومەندەگەن. الايدا كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى قىلمىس 20 پايىزعا, ال جىنىستىق تيىسپەۋشىلىك قىلمىسى 45 پايىزعا وسكەن.
«بىلتىر اتىراۋ قالاسى بويىنشا ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ءارتۇرلى اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان 3 682 ءجاسوسپىرىم جەتكىزىلدى. كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى كوميسسياعا 99 قۇجات جولداندى. كوميسسيا شەشىمىمەن 10 اتا-انانىڭ قۇقىعى شەكتەلدى. ال ۇشەۋى اتا-انا قۇقىعىنان ايىرىلدى. قاڭعىباستىقپەن اينالىسقان ەكى قىز 6 اي مەرزىمگە اقتاۋ قالاسىنداعى مەكتەپ ينتەرناتقا ورنالاستىرىلدى. بۇزاقىلىق جانە قاساقانا اۋىر دەنە جاراقاتىن كەلتىرۋ دەرەگىمەن 22 جاسوسپىرىمگە قاتىستى 11 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. ونىڭ ىشىندە ءۇش ءجاسوسپىرىمنىڭ ءىسى سوتقا جولدانىپ, ولارعا ءبىر جىلدان ەكى جىلعا دەيىن شارتتى تۇردە جازا تاعايىندالدى», دەدى ەلۆيرا يمانعازيەۆا.
اكىم ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كوميسسيانىڭ نازارىنان تۇرمىسى تومەن وتباسىلارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەسى تۇسپەيدى. سونداي وتباسىلارعا قولداۋ كورسەتۋ جايى تالقىلانادى. كوميسسيا مۇشەلەرى باقىلاۋعا الىنعان وتباسىلاردىڭ تۇرعىلىقتى مەكەنجايىنا بارىپ, اسىرەسە بالالاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىمەن جەتە تانىسقان. سودان كەيىن 40-تان استام وتباسى تۇرمىسقا قاجەتتى زاتتارمەن, ازىق-ت ۇلىكپەن, بالالارعا ارنالعان كيىم-كەشەكپەن قامتىلعان.
«كوپبالالى ءبىر وتباسىنىڭ جاعدايى تۋرالى ايتايىن. بالالاردىڭ اكەسى دەنساۋلىق جاعدايىنا بايلانىستى جۇمىسسىز قالعان. ونىڭ 16 جاستاعى قىزى مۇمكىندىگى شەكتەۋلىلەر ساناتىندا تىركەۋدە تۇر. بۇل وتباسىنىڭ باسىبايلى باسپاناسى جوق. ال جالداپ تۇرعان پاتەرىنە تولەيتىن قارجىسى بولمادى. سول سەبەپتەن, بىرنەشە اي بويى اتالعان وتباسىعا پاتەر اقىسىن تولەۋگە كومەك بەرىلدى. مەكتەپ جاسىنداعى ءۇش بالاسى اتا-اناسىنىڭ وتىنىشىمەن بەسىكتى اۋىلىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتقا جىبەرىلدى», دەدى ول.
ەكى ءجاسوسپىرىم بالاسى بار ايەلدىڭ دە تۇرعىلىقتى باسپاناسى بولماعان. سوندىقتان وعان تۇراقتى جۇمىس تاۋىپ, جاعدايى رەتتەلگەنشە كومەك كورسەتۋگە شەشىم قابىلدانىپتى. ناقتىلاي ايتقاندا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعان ايەلدەرگە كومەك كورسەتۋ بولىمشەسىنە ۋاقىتشا ورنالاستى.
«كوميسسيادا اتا-اناسىنىڭ تاربيەسىنە كونبەي جۇرگەن 15 جاستاعى ءجاسوسپىرىمنىڭ ماسەلەسى قارالدى. ءجاسوسپىرىم مەكتەپتەگى ساباعىنان ءجيى قالىپ, قاڭعىباستىققا سالىنعان. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇسىنىسىمەن ونى اقتاۋ قالاسىنداعى دەۆيانتتى مىنەز-ق ۇلىقتى بالالارعا ارنالعان مەكتەپ-ينتەرناتقا ورنالاستىرۋ ماسەلەسى تۋىندادى. دەمەك ونى اتا-اناسىنان ۋاقىتشا بولسا دا ايىرۋ قاجەت. الايدا مۇنداي ناقتى شەشىم بالانىڭ تاربيەسىن تۇزەي قويا ما؟ مىنە, وسى ساۋال كوميسسيا مۇشەلەرىن تولعاندىردى. سودان كەيىن ءجاسوسپىرىمدى اتا-اناسىنان جىراقتاتپاي, وعان تاعى ءبىر مۇمكىندىك بەرۋگە ۇيعارىم جاسالدى. ءسويتىپ, كوميسسيانىڭ ۇيعارۋىمەن جاسوسپىرىمگە «شانس» كامەلەتكە تولماعانداردى پسيحولوگيالىق-الەۋمەتتىك قولداۋ ورتالىعىندا پسيحولوگيالىق كەڭەس بەرۋ, سپورتتىق ۇيىرمەلەرگە قاتىستىرۋ, پوليتسيانىڭ ۇنەمى باقىلاۋىنا الۋ ماسەلەسى وڭ شەشىمىن تاپتى. قازىر ءجاسوسپىرىمنىڭ ءتارتىبى جاقساردى. ساباقتان قالمايتىن بولدى. سپورتپەن شۇعىلدانىپ ءجۇر», دەپ ءمالىم ەتتى نۇرجان ەرمۇحانوۆ.
تەگىندە ەركىن ەلدىڭ ەرتەڭىنە بالانعان جاس ۇرپاقتىڭ سانالى تاربيە, ساپالى ءبىلىم العانى قاجەت-اق. بۇل – ءار اتا-انانىڭ بالا تاربيەسىندەگى باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى.
اتىراۋ وبلىسى
