بۇگىن گازەت رەداكتسياسىندا «اەس: قازاقستان ەنەرگيا تاپشىلىعىنان قالاي قۇتىلادى؟» دەگەن تاقىرىپتا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.
قوعامنىڭ تالقىسىنداعى تاقىرىپتىڭ كۇنگەيى مەن كولەڭكەسى تارقاتىلعان جيىنعا قازاقستان ەلەكتروەنەرگەتيكتەر اسسوتسياتسياسىنىڭ توراعاسى ارمان تەلەەۆ, قازاقستان ازاماتتىق اليانسىنىڭ توراعاسى بانۋ نۇرعازيەۆا, «بايتاق» جاسىلدار پارتياسى اپپاراتىنىڭ باسشىسى بەكبەرگەن كەرەي, ءۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتى عىلىمي ورتالىعىنىڭ توراعاسى ماناربەك قىلىشقانوۆ, قاەس جشس اتوم ەنەرگەتيكاسى ءبولىمىنىڭ جەتەكشى ينجەنەرى اسۋان سيابەكوۆ, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور, يادرولىق فيزيكا PhD دوكتورى نۇرلان امانگەلدى قاتىستى. اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋدىڭ ماڭىزى مەن ەنەرگيا كوزىنە دەگەن زارۋلىكتىڭ جىل وزعان سايىن ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.
«ەلدىكتىڭ بەرىك تىرەگى سانالاتىن اسكەري قاۋىپسىزدىك پەن ەكونوميكاداعى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى قانداي سالماقتى بولسا, ەنەرگەتيكا قاۋىپسىزدىگىنىڭ دە ماڭىزى ودان ءبىر مىسقال كەم ەمەس. سەبەبى ەلەكتر ەنەرگياسى بولماسا كەز-كەلگەن سالانىڭ جۇمىسى توقتايدى. قازاقستاندا اەس سالۋ دەگەن نەگە ۇرەيلى ۇعىم تۋعىزادى؟ سەبەبى ەل ىشىندە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءوز دارگەيىندە اتقارىلىپ جاتقان جوق», دەدى م.قىلىشقانوۆ
ارمان تولەەۆ «قايدا بولماسىن قوسىمشا ءونىم ءوندىرۋ تابىستى ەسەلەي تۇسەتىنىن» ايتتى. ەكولوگيالىق ولشەممەن العاندا اتوم ەنەرگياسى كومىردەي زيان كەلتىرمەيدى. ءتىپتى قورشاعان ورتاعا زياندى قالدىق شىقپايتىنىن ەسكەرتتى. حالىقتىڭ كوكەيىندە ۇرەيدىڭ ورناۋى تەرەڭدەي تۇسىنبەۋىنەن دەگەن پىكىرىن العا تارتتى.
قازاقستاندا سالىنۋى ءتيىس اەس قۇرىلىسىن قاي ەلدىڭ كومپانياسى جۇرگىزەدى دەگەن ساۋالدىڭ دا ماڭىزى زور. دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشى ماماندارعا دا وسى ساۋال قويىلدى. اسۋان سيابەكوۆ اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جوباسى بۇعان دەيىن دە كوتەرىلگەنىن, ناقتى ايتقاندا 1990-1997 جىلدارى ارالىعىندا بۇل ماسەلە كوپتىڭ اۋزىندا جۇرگەنىن اتاپ ءوتتى. 2008 جىلى دا تالپىنىس بولعانىن ايتتى. قازاقستان ءۇشىنشى مارتە اتوم ەلەكتر ستانساسىن الۋعا ۇمتىلعانىن جەتكىزدى.
اەس سالعان كۇننىڭ وزىندە يادرولىق فيزيكا سالاسىندا ماماندار تاپشىلىعى تۋىنداماي ما؟ بۇل ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى يادرولىق فيزيكا كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى نۇرلان امانگەلدى رەاكتر سالىنسا, كادرعا زارۋلىك تۋمايتىنىن ايتتى. سەبەبى بۇگىندە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءھام شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە يادرولىق فيزيكا ماماندىعى بويىنشا ستۋدەنتتەر وقيدى. يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى مەن كۋرچاتوۆتاعى ورتالىق تا كادر دايارلاۋعا سەرپىن بەرەدى. دەمەك, بىزدە اەس سالىنسا, مامان تاپشىلىعى تۋىنداماۋى ءتيىس.
بانۋ نۇرعازيەۆا بولاشاقتا ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن زارۋلىك تۋىنداماس ءۇشىن اەس سالۋدى جەدەلدەتۋ قاجەتتىگىن ايتتى. دامىعان ەلدەردىڭ باسىم كوپشىلىگى اتوم ەلەكتر ستانساسىنىڭ شاراپاتىنا كەنەلىپ وتىرعانىن ەسكەرتتى.
بەكبەرگەن كەرەي اەس سالۋدا ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكپەن قاتار ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىككە دە باسا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى. قازاقستان 2015 جىلى پاريج كەلىسىمىنە قول قويعاندىقتان قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەۋ باستى مىندەت ەكەنىن ەسكە سالدى.
ەلىمىزدە اەس سالۋدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى زور ەكەنى ءالى دە ايتىلىپ كەلەدى. الەمنىڭ 32 مەملەكەتى اتوم ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ماقساتىندا 440-تان اسا ستانسانى ىسكە قوسىپ, ەنەرگيانىڭ بالاما كوزىن يگىلىككە جاراتىپ وتىر.
