اپتا باسىندا الماتى كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا دۇكەن ۇستاپ وتىرعان جۇزدەن استام ادام جينالدى. كەزدەسۋگە قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك كىرىستەر دەپارتامەنتى, الماتى قالاسى كاسىپكەرلىك جانە ينۆەستيتسيالار باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى دە كەلدى.
بولشەك ساۋدا يەلەرى تۇرعىن ۇيلەرگە ورنالاسقان دۇكەندەرگە قاتىستى سالىق جۇكتەمەسى ماسەلەسىن قىسقا مەرزىمدە شەشۋ كەرەگىن العا تارتىپ وتىر. ايتپەسە, كوپتەگەن دۇكەن جابىلۋعا ءماجبۇر بولاتىن كورىنەدى. اتاپ ايتقاندا, ولار بولشەك سالىق مولشەرلەمەسىن 4 پايىزدان 2 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋدى سۇرايدى.
دۇكەن يەلەرىن الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلە تۋرالى ءماسليحات دەپۋتاتى, الماتى قالاسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان شوقانوۆ ارنايى سالىق رەجىمىندە جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن الدىمەن وسى قادامدى باستاپ, ادال ساۋدا-ساتتىققا قانشالىقتى دايىن ەكەنىمىزدى كورۋ قاجەتتىگىن ايتادى.
«بۇل ماسەلەنى ءتۇرلى ورتادا, سونىمەن بىرگە قالا اكىمىمەن دە كەڭىنەن تالقىلادىق. كاسىپكەرلەر اشىق جۇمىس ىستەپ, بولشەك سالىقپەن جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەنىن كورسەتۋى كەرەك. سودان كەيىن عانا ارنايى سالىق رەجىمىن تومەندەتۋ تۋرالى ماسەلەنى كوتەرۋ قاجەت. بۇگىن وزگەرىسكە دايىندىقتى كورىپ وتىرمىن, بۇل باعىتتا ورتاق ۇستانىم كەرەك. اشىق جۇمىس ىستەپ, ءىسى وڭعارىلعان بارلىق كاسىپكەر مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنا سەنىم ارتا الادى», دەدى نۇرسۇلتان شوقانوۆ.
ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ مالىمەتىنشە, 2023 جىلدىڭ 15 قاڭتارىنان باستاپ بولشەك ساۋدا سالىعى بويىنشا قىزمەت تۇرلەرىنىڭ ءتىزىمى ەكى ەسە وسكەن. ەندى بولشەك سالىقتىڭ ارنايى سالىق رەجىمى كاسىپكەرلىكتىڭ 364 قىزمەت تۇرىنە تارالادى. بۇعان دەيىن تىزبەدە 190 قىزمەت ءتۇرى عانا بولعان. تاۋارلاردى ساتۋعا جانە جەكە تۇلعالارعا قىزمەت كورسەتۋگە باعىتتالعان ەكونوميكالىق قىزمەتتەردىڭ جالپى جىكتەۋىشتەرىنەن (ەقجج) باسقا, تىزىمگە تاۋارلاردى ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ, جوندەۋگە بايلانىستى قىزمەت تۇرلەرى, ەلەكتر مونتاجداۋ جۇمىستارى سياقتى قىزمەتتەر ەنگىزىلگەن.
ال دۇكەن يەلەرىنىڭ ءۋاجى مىناداي: ء«بىز تاۋارلارعا ۇستەمەاقىنى 15%-دان اسىرا المايمىز. ونىڭ 4%-ى ساتۋشىنىڭ ەڭبەكاقىسىنا كەتەدى. 4-5%-ى باسقا شىعىندارعا, كوممۋنالدىق قىزمەتتەر مەن جالعا الۋعا جۇمسالادى. ءموبيلدى اۋدارىمدار مەن QR تولەمدەرى ءۇشىن بانك ءوز پايىزىن الادى. قازىر وڭايلاتىلعان دەكلاراتسيا بويىنشا جۇمىس ىستەيمىز. بىراق ءبارى قىمباتتاپ جاتىر, شەكتەن اسىپ كەتەمىز بە دەپ قورقامىز. وعان قوسا ليتسەنزيا الۋ بار. ءۇي جانىنداعى دۇكەندەر ءۇشىن بولشەك سالىق مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى سۇرايمىز».
الماتى قالاسى كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ناريمان يبراگيموۆ كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردى تۇسىنىستىككە, ورتاق ءتىل تابىسۋعا شاقىرا وتىرىپ: «بۇگىن دۇكەندەر ماسەلەسىن شەشۋگە جينالدىق. الماتى قالاسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, كاسىپكەرلىك, ينۆەستيتسيالار, تۋريزم جانە ەكولوگيا جونىندەگى كوميسسيانىڭ توراعاسى رۋسلان يدريسوۆ, مكد, كاسىپكەرلىك باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى دە شاقىرىلدى. دۇكەندەردىڭ سالىق جۇكتەمەسى ماسەلەسى وتە وزەكتى. بولشەك سالىقتى 50 پايىزعا تومەندەتۋ ءۇشىن ءبىر باعىتتا ءجۇرۋىمىز كەرەك», دەيدى.
كاسىپكەرلەردىڭ ايتۋىنشا, الكوگول ونىمدەرىن ليتسەنزيالاۋدا دا شىعىندار بار. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە كوز سالساق, رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردا الكوگولدى بولشەك ساتۋعا ارنالعان ليتسەنزيانىڭ قۇنى – 100 اەك (345 000 تەڭگە). الكوگولگە ءبىر رەتتىك ليتسەنزيالىق الىمنان باسقا, ليتسەنزيانى پايدالانۋ ءۇشىن جىل سايىن تولەپ وتىرۋ كەرەك. جىل سايىن تولەمدى جىل بويىنا نەمەسە تەڭ بولىكتەرگە – 25 ناۋرىزعا, 25 ماۋسىمعا, 25 قىركۇيەككە جانە 25 جەلتوقسانعا دەيىن تولەۋ قاجەت. مىسالى, الماتىداعى مولشەرلەمە 100 اەك-ءتى قۇرايدى, ياعني 2024 جىلى توقسان سايىن 25 اەك – 92 300 تەڭگە تولەۋگە ءتيىس.
دەگەنمەن كاسىپكەرلەردىڭ ايتۋىنشا, قازىر دۇكەندەر تەمەكىنى «تەگىن», ۇستەمەسىز ساتىپ جاتىر.
«دۇكەندەر – بيزنەستەگى ەڭ وسال سانات. ءبىزدىڭ تابىسىمىز ماردىمسىز. بىزگە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ وتە قاجەت. جىل وتكەن سايىن ءىرى ساۋدا جەلىلەرى ءبىزدى نارىقتان ىعىستىرىپ كەلەدى. وعان قوسا ينتەرنەت ارقىلى ازىق-ت ۇلىككە تاپسىرىس بەرۋ دامىپ جاتقاندىقتان, تۇتىنۋشىلار ازايىپ بارا جاتىر. جىل باسىنان بەرى ءموبيلدى اۋدارىمدارعا قاتىستى ماسەلەلەر ساتىلىمعا اسەر ەتتى. ءبىزدىڭ بۋحگالتەر جالداۋعا مۇمكىندىگىمىز جوق. ەسەسىنە بۋحگالتەرلىك ەسەپتى جۇرگىزۋگە ۋاقىت جوق. ماسەلەنىڭ شەشىمىن بولشەك سالىققا تومەندەتىلگەن مولشەرلەمەمەن كوشۋدەن كورەمىز», دەيدى كاسىپكەرلەر.
بولشەك سالىق مىناداي مولشەرلەمەلەر بويىنشا تولەنەدى: تاۋاردى جەكە تۇلعالارعا ساتقان كەزدە – 4%, زاڭدى تۇلعالارمەن مامىلەلەر بارىسىندا – 8%. بۇل رەتتە ماسليحاتتارعا جەكە تۇلعالارعا ساتىلاتىن قىزمەتتەر مەن تاۋارلارعا بولشەك سالىق مولشەرلەمەسىن 50 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ قۇقىعى بەرىلگەن.
ال 2023 جىلى بولشەك سالىق مولشەرلەمەسى قاراعاندى مەن قىزىلوردا وبلىستارىندا 2 پايىزعا دەيىن, استانا قالاسىندا 3 پايىزعا دەيىن تومەندەتىلدى. ال 2024 جىلعا بولشەك سالىق مولشەرلەمەسىن تومەندەتۋ تۋرالى شەشىمدى 2024 جىلعى ناۋرىزدىڭ سوڭىنا دەيىن قابىلداۋ قاجەت.
ء«بىز تسيفرلاندىرۋعا جانە ونلاين تولەمدەرگە قارسى ەمەسپىز. بۇل ۇدەرىس جۇمىسىمىزدى الدەقايدا جەڭىلدەتەدى. بىراق بانكتەردىڭ كوميسسياسى مەن قوسىمشا سالىق جۇكتەمەسى ءبىزدى تابىسسىز قالدىرادى. دۇكەندەردىڭ شىعىنى كوپ. جوعارىدا اتالعان 15%-دىڭ ىشىندە بىزدە 4% پايدا قالادى. ەگەر بولشەك سالىق مولشەرلەمەسىن 2%-عا تومەندەتۋگە بولاتىن بولسا, بىزدە كەم دەگەندە 2 % پايىز پايدا قالادى», دەيدى كاسىپكەر راۋشان.
سونىمەن قىزۋ پىكىرتالاستىڭ ناتيجەسىندە دەپۋتات رۋسلان يدريسوۆتىڭ باستاماسىمەن مەملەكەتتىك ورگاندار, ءماسليحات دەپۋتاتتارى مەن قالانىڭ ءار اۋدانىنان كاسىپكەرلەر قاتارىنان جەدەل جۇمىس توبىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
«مەن ءۇي جانىنداعى دۇكەندەردىڭ بارلىق ماسەلەسىن وتە جاقسى بىلەمىن. ويتكەنى ءوزىم ساۋدا سالاسىندا جۇمىس ىستەدىم. بولشەك سالىق ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن توپتىڭ جۇمىسىنا بەلسەندى قاتىسۋدى سۇرايمىن. كاسىپكەرلەر پالاتاسى بيزنەس قاۋىمداستىعى رەتىندە ارەكەت ەتەدى جانە بيزنەستىڭ جيناقتالعان ۇستانىمىن ءماسليحاتتىڭ الدىنا تارتادى», – دەيدى رۋسلان يدريسوۆ.
جيىن سوڭىندا 2024 جىلدان باستاپ جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيالاۋدىڭ III كەزەڭى باستالعانى كاسىپكەرلەردىڭ قاپەرىنە سالىندى. مۇنان دا بولەك, قارجى ءمينيسترىنىڭ 29.03.2022 جىلعى №323 بۇيرىعىنا سايكەس 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بانكتەر بيزنەس وكىلدەرىنىڭ (زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇرىلتايشىلارى مەن باسشىلارى جانە جەكە كاسىپكەرلەر (ەرلى-زايىپتى) بانكتىك وپەراتسيالارى بويىنشا اقپارات بەرە باستاۋعا ءتيىس.
الماتى
