ەكونوميكانى قولدانبالى زەرتتەۋلەر ورتالىعى (AERC) جاقىندا جاريا ەتكەن شولۋىندا جەلتوقسانداعى مۇناي باعاسىنا تالداۋ جاساپ, وتكەن جىلدىڭ ناۋرىزىنان بەرگى وقيعالاردى زەردەلەيدى. 2023 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا رەسەيلىك مۇناي باعاسىنىڭ Brent ماركىلى مۇناي باعاسىنان اسىپ ءتۇسۋ ۇدەرىسى توقتادى. رەسەي مۇنايى باررەلىنە 60 دوللاردان اسىپ تۇرعانىنا قاراماستان وتكەن جىلدىڭ سوڭعى ايىندا Brent-كە ديسكونتپەن ساۋدالاندى. سانكت-پەتەربۋرگ تاۋار-شيكىزات بيرجاسىنىڭ دەرەگىنە قاراساق, جەلتوقساندا رەسەيلىك مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى باررەلىنە 73,30 دوللار بولىپ, Brent مۇنايىنىڭ فيۋچەرستەرىنەن باررەلىنە 4,20 دوللارعا تومەن قالىپتاستى.
«رەسەيلىك مۇناي ديناميكاسىنا قاراساق, ونىڭ ورتاشا باعاسى 2023 جىلى جەلتوقساندا قىركۇيەكپەن سالىستىرعاندا 31,5 پايىزعا تومەندەدى, بىراق ءالى دە 2023 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنىڭ ورتاشا باعاسىنان جوعارى باعامەن ساۋدالانادى. Brent ماركىلى مۇناي فيۋچەرستەرىنە كەلەتىن بولساق, ول دا وتكەن ايلارمەن سالىستىرعاندا 2023 جىلعى جەلتوقساندا قاراشامەن سالىستىرعاندا 5,12%-عا, قازانمەن سالىستىرعاندا 13,4%-عا جانە قىركۇيەكپەن سالىستىرعاندا 18%-عا دەرلىك ارزاندادى. بىراق تۇتاستاي العاندا, Brent مۇناي فيۋچەرستەرى 2023 جىلدىڭ 17 قاراشاسىنان باستاپ رەسەيلىك مۇنايعا قاراعاندا قىمباتىراق ساۋدالاندى: رەسەيلىك مۇنايعا ماكسيمالدى جەڭىلدىك 2023 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانىندا 12,24 دوللار دەڭگەيىندە تىركەلدى», دەيدى ساراپشىلار.
دەگەنمەن جەلتوقساندا رەسەيلىك مۇنايدىڭ باررەلىنە 60 دوللاردان اسىرا ساۋدالانعانىن قايتالاي ايتقىمىز كەلەدى, دەيدى AERC.
«جەلتوقساندا رەسەيلىك مۇناي ەڭ از دەگەندە باررەلىنە – 67,23 دوللاردان, ەڭ جوعارى دەگەندە – باررەلىنە 91,21 دوللاردان ساتىلدى. Brent ماركىلى مۇناي فيۋچەرستەرى ەڭ از دەگەندە – باررەلىنە 73,24 دوللاردان, ەڭ جوعارى دەگەندە باررەلىنە 81,07 دوللاردان ساۋدالاندى. بۇل جاعدايعا 2023 جىلدىڭ قاراشاسىندا رەسەي مۇنايىن تاسىمالدايتىن حالىقارالىق تەڭىز تاسىمالداۋشىلارىنا اقش سانكتسيالارىنىڭ كۇشەيۋى ىقپال ەتتى مە؟ اقپارات اگەنتتىكتەرىنىڭ دەرەكتەرى بۇل سۇراققا وڭ جاۋاپ بەرەدى: رەسەيلىك مۇناي تاسىمالدايتىن تانكەرلەر ءالى تەجەلىپ تۇر. 5 ملن باررەلگە جۋىق رەسەيلىك مۇناي ۇندىستانعا بارار جولدا توقتاپ قالعان. اقش سانكتسياسىنا ىلىگىپ كەتەمىز بە دەپ قاۋىپتەنگەن ءىرى گرەكيالىق تەڭىز كومپانيالارى دا رەسەي مۇنايىن تاسىمالداۋدان باس تارتقان», دەپ مالىمدەيدى AERC.
دەگەنمەن سانكتسيالاردى كۇشەيتۋدىڭ بۇل اسەرى قانشالىقتى ۇزاققا سوزىلادى؟ ساراپشىلار پايىمىنشا, 2023 جىلدىڭ تامىز-قاراشا ايلارى ارالىعىندا رەسەيلىك مۇناي باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە رەسەيدىڭ مۇناي جەتكىزۋدىڭ 75%-ىن بالاما جولدار ارقىلى, باتىس ساقتاندىرۋىن پايدالانباي جۇزەگە اسىرۋى سەبەپ بولدى. بۇل رەتتە ولار ساقتاندىرۋدى قاجەت ەتپەيتىن, قولدانىلعان تانكەرلەردى ساتىپ الىپ, سولارمەن مۇناي تاسىدى. سونىمەن بىرگە باررەلىنە 60 دوللاردان اسپايتىن باعا شەگىن ورناتۋدىڭ نەگىزگى ىقپال ەتۋ تەتىگىنەن اينالىپ ءوتتى.
«وسى جاعدايلاردىڭ وزىندە رەسەي مۇنايىنىڭ باستى يمپورتتاۋشىلارى سانالاتىن ءۇندىستان مەن قىتاي تاراپىنان رەسەيلىك مۇنايعا دەگەن سۇرانىس وسە ءتۇستى. بۇل ەلدەرگە باعىتتالعان ەكسپورت رەسەيدىڭ جالپى مۇناي ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزىن قۇرادى. رەسەي اقش-تىڭ جاڭا سانكتسيالارىن «اينالىپ ءوتۋدىڭ» جولدارىن قايتا تاباتىنىنا كۇمان جوق, ويتكەنى كوپتەگەن ەل قارا التىندى جەڭىلدىكپەن ساتىپ الۋعا قۋانىشتى بولار ەدى. بۇل رەتتە شەكتى 60 دوللار سول كۇيى ساقتالمادى, رەسەيلىك مۇناي ديسكونتتىڭ وزىندە باررەلىنە 60 دوللاردان جوعارى ساتىلىپ جاتىر. بۇل – رەسەي بيۋدجەتى ءۇشىن وتە قولايلى», دەيدى.
زەرتتەۋلەر ورتالىعى رەسەيلىك مۇنايعا سالىنعان سانكتسيالار ءۇش جاھاندىق ەكونوميكالىق پروبلەمانى تۋىنداتتى دەپ ەسەپتەيدى:
- حالىقارالىق مۇناي ساۋداسىنداعى اشىقتىقتىڭ تومەندەۋى;
- وسى رەسۋرستى قايتا بولۋدەگى حالىقارالىق بۇرمالانۋلار مەن تەڭگەرىمسىزدىكتەر;
- مۇناي باعاسىنىڭ تىم قاتتى قۇبىلۋى.
مۇنداي جاعدايدان پايداعا شىعىپ وتىرعاندار – Brent-كە قاتىستى ديسكونتپەن رەسەيلىك مۇنايدى يمپورتتاپ وتىرعان ەلدەر. مىسالى, تۇركيا ارزان رەسەيلىك مۇناي مەن مۇناي ونىمدەرىن يمپورتتاۋدى ارتتىرۋ ەسەبىنەن 2 ملرد دوللار ۇنەمدەگەن. اقىرىندا تۇرىك ەكونوميكاسىنداعى ساۋدا بالانسىنىڭ تاپشىلىعى قىسقارىپ, تۇرىك ليراسىنا دەگەن قىسىم تومەندەگەن.
«بۇل رەتتە رەسەي بيۋدجەتىنىڭ كىرىس بولىگىن قىسقارتۋ ماقساتىندا مۇناي باعاسىنا ەڭ جوعارعى شەكتى ەنگىزۋدىڭ ماقساتى ءوزىن اقتاعان جوق: 2023 جىلعى قاڭتار-قاراشادا رەسەي فەدەرالدى بيۋدجەتىنىڭ مۇناي جانە گاز كىرىستەرىنىڭ 22,8%-عا تومەندەۋى مۇناي جانە گازعا جاتپايتىن كىرىستەردى 25,6%-عا ۇلعايتۋ ەسەبىنەن وتەلدى. ناتيجەسىندە, 2023 جىلعى قاڭتار-قاراشاداعى رەسەي بيۋدجەتىنىڭ جالپى تۇسىمدەرى 2022 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 4,8%-عا ءوستى. مۇناي باعاسىنىڭ تۇسۋىنە بايلانىستى 2023 جىلدىڭ قاراشاسىندا فەدەرالدى بيۋدجەتتىڭ مۇناي جانە گاز كىرىستەرىنىڭ ازداپ تومەندەۋى بايقالدى. الايدا جىل سوڭىندا رەسەيلىك مۇناي باعاسى عانا ەمەس, Brent باعاسى دا تومەندەگەن بولاتىن», دەلىنەدى AERC شولۋىندا.
