قازاقستان جانە قحر شەكارالارى ارالىعىندا ورنالاسقان «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى حالىقارالىق ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قىزمەتى – كوپتىڭ تالقىسىندا. اتالعان نىسان جاھاندىق ىندەتتەن كەيىن قايتا تىنىس الىپ, قحر ساۋدا ورىندارىنان قازاقستان تارابىنا جۇك وتكىزەتىن 10 نۇكتە اشىلعان ەدى. الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ سانى 20-عا جەتكىزىلمەك.
ورتالىقتىڭ قازاقستان تارابى جالپى 608,56 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتىر. «قورعاس» شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى حالىقارالىق ورتالىعى» اق ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى اۋماعىندا 22 ينۆەستيتسيالىق كومپانيا جۇمىس ىستەپ, 29 جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. ورتا ەسەپپەن ورتالىققا كۇن سايىن 5 مىڭنان اسا ادام كەلىپ, 150 توننا جۇك تاسىمالدانادى. «قورعاس» شىحو-نىڭ نەگىزگى قىزمەتى – حالىقارالىق شەكارا ماڭى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋ. كاسىپكەرلىك پەن ينۆەستيتسيالىق ورتا جۇمىسىن جانداندىرۋ. سونىمەن بىرگە كولىك ينفراقۇرىلىمىن, ءتۋريزمدى جانە حالىقارالىق مادەني بايلانىستى ورىستەتىپ, جەتىسۋ وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە اتسالىسۋ.
وبلىس اكىمى ورتالىقتىڭ بەرگى بەتتەگى ساۋدا ورىندارىن, شەبەرلەر قالاشىعىن, ءورت ءسوندىرۋ دەپوسىن, تاعى دا باسقا سالىنىپ جاتقان جاڭا نىسانداردى ارالاپ كورىپ, قۇرىلىستاردى جۇرگىزىپ وتىرعان ينۆەستورلارعا بىرقاتار ەسكەرتۋ جاساپ, تاپسىرمالار بەردى.
قازىر وڭىرگە ينۆەستور تارتۋ ماسەلەسى العا قويىلعان. وسى رەتتە ءوڭىر اكىمى «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنداعى ينۆەستيتسيالىق نىسانداردىڭ جۇمىس بارىسىمەن تانىسىپ, ينۆەستورلارمەن كەزدەستى. ارنايى ەكونوميكالىق ايماق جۇمىسىن قورعاسقا كەلگەن قوناقتارعا «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» اق باسقارما توراعاسى مۇرات بايمۇحانبەتوۆ باياندادى.
مۇندا اكىم الدىمەن قۇراماجەم شىعاراتىن «SSA Feed Mills» جشس-نە ايالدادى. زاۋىت جۇمىسىن كاسىپورىن ديرەكتورى سەرگەي نام باياندادى. جىلدىق ءونىم ءوندىرۋ قۋاتى 60 مىڭ توننا قۇراماجەم شىعاراتىن زاۋىت ءونىمىن شەتەلگە جانە جەرگىلىكتى حالىققا وتكىزۋدى ماقسات ەتەدى. بۇگىنگە دەيىن زاۋىتتان شىعاتىن تۇيىرشىكتەلگەن قۇراماجەم جەرگىلىكتى تۇرعىندار مەن وبلىستارعا, شەتەلدەرگە ساتىلىپ جاتىر. جەم تارتۋ, تۇيىرشىكتەۋ جانە قاپتاۋ تسەحتارىنىڭ ەڭبەككەرلەرى مەن مامان تەحنولوگتەرى اي سايىن 250-270 توننا مال مەن قۇس ازىعىنىڭ 20-دان اسا ءتۇرىن دايىندايدى. مۇندا قۇراماجەمگە جۇگەرى, بيداي, سويا, ارپا مەن س ۇلى داندەرى, تاعى باسقا دا مال اعزاسىنا پايدالى ءۆيتاميندى زاتتار قوسىلادى. مال ازىعىنداعى پروتەين, كالتسي, فوسفور مولشەرىنىڭ تالاپقا ساي بولۋىن وزىق ۇلگىدەگى جابدىقتارمەن جاراقتاندىرىلعان ارنايى ساراپحانا قىزمەتكەرلەرى تۇراقتى انىقتاپ وتىرادى.
جالپى, 46 مامان ەڭبەك ەتەتىن كاسىپورىن ءىرى قارا, جىلقى, قوي مەن شوشقاعا جانە بالىق, قۇستارعا قاجەت تولىق راتسيوندى جەم ونىمدەرىن وندىرەدى. ولاردىڭ ارقايسىسى تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ جەكە رەتسەپتتەرى بويىنشا جاسالادى. زاۋىتقا ورناتىلعان اۆتوماتتىق باسقارۋداعى وزىق ۇلگىدەگى قۇرال-جابدىقتارمەن مال ازىعىن دايىنداۋعا مۇمكىندىك مول. زاۋىت تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەگەندە قىزمەتشىلەر سانىن 100-گە دەيىن كوبەيتىپ, ءۇش اۋىسىمدا تاۋلىگىنە 10 تونناعا دەيىن ءونىم وندىرە الادى.
كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, قوسپاجەم شىعارۋدان وزگە استىق ساقتايتىن سىيىمدىلىعى 15 مىڭ توننالىق ەلەۆاتورى بار. جالپى, 7 ادام ەڭبەك ەتەتىن ەلەۆاتور جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ بيداي, جۇگەرى ءدانىن ساقتاپ, وڭدەپ, دايىن استىقتى ەلىمىزدىڭ جانە تاجىكستاننىڭ كاسىپورىندارىنا جونەلتىپ, كوممەرتسيالىق قىزمەت كورسەتەدى. زاۋىتقا تەمىرجول جەلىسى تارتىلعان.
اەا اۋماعىندا سالىنعان بۇل زاۋىت ونىمدەرى نەگىزىنەن قىتايعا قوسپاجەم ساتۋعا باعىتتالعان. قحر كاسىپورىندارىمەن ناقتى, سەنىمدى كەلىسىمشارتقا قول جەتپەگەندىكتەن ەلىمىزدىڭ وبلىستارىنداعى كاسىپورىندار مەن تاجىكستان فەرمەرلەرىمەن جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. قۇس پەن بالىق جەمى وتاندىق قۇس وسىرۋشىلەر مەن بالىقشىلارعا جىبەرىلەدى. تاراز قالاسى مەن قورداي فەرمەرلەرى ءىرى قارا بورداقىلايتىن قۇراماجەمگە تاپسىرىس بەرىپ ءجۇر. وبلىس اكىمى زاۋىت باسشىسىنا جەرگىلىكتى جەمدىك جۇگەرى ونىمدەرىن قابىلداپ, ۇقساتۋدى تاپسىردى. اۋدان اكىمى مارات ساعىمبەككە جەم زاۋىتىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, جەرگىلىكتى جۇگەرىنىڭ ءبىر بولىگىن وسى زاۋىت ارقىلى ساۋدالاۋعا كەڭەس بەردى.
اەا اۋماعىندا قۇرعاق پورت, لوگيستيكالىق جانە يندۋستريالىق ورتالىقتار ورنالاسقان. نەگىزگى قىزمەتى – لوگيستيكا جانە وڭدەۋ جۇمىسىن زامان تالابىنا ساي دارەجەدە جۇزەگە اسىرۋ. قازىرگى ينۆەستيتسيا كولەمى 36,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. «KTZE-Khorgos Gateway», «زاريا ltd», «KIF Warehouses», «QazProdGroup», «Standard Steel KZ», «SSA Feed Mills», «Qazaq Fruits», «Khorgos Free Zone Logistics», «Kok-tobe safflower», «Elite Baby Production», «Asia Logistics Transport», «Khorgos Tech Contract», «حان-ترانس لوگيستيك», «تامەرلان-ا لوگيستيك», «Neptune corporation» جشس-لارى سىندى 50 قاتىسۋشى جالپى 633,2 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيامەن تىركەلگەن.
قۇرعاق پورتتا وبلىس باسشىسىنا «KTZE- Khorgos Gateway» جشس جۇمىسىن سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى يبراگيم موناباەۆ تانىستىردى. نەگىزىنەن شەتەلدەن كەلگەن جۇك كونتەينەرلەرىن ءتۇسىرىپ, تيەپ جونەلتۋمەن شۇعىلداناتىن كاسىپورىن پورتقا تارتىلعان تار جانە كەڭجولاقتى تەمىرجول جەلىلەرىنىڭ سانىن بولاشاقتا 10-عا دەيىن جەتكىزۋ ارقىلى جۇك تاسىمالىنىڭ قارقىنىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جوبالار دايىنداپتى.
قۇرعاق پورتتان كەيىن وبلىس اكىمى يندۋستريالىق ايماقتاعى جۇمىس ىستەپ جاتقان «Khorgos Tech Contract» جشس تىگىن تسەحىنا كەلدى. قۇرىلىسىن اياقتاپ, ءونىم وندىرۋگە كىرىسكەن تىگىن تسەحىندا ازىرشە ەسىك-تەرەزە پەردەلەرى, جامىلعىلار مەن توسەك توسەنىشتەرى تىگىلىپ جاتىر. جەرگىلىكتى تۇرعىندار اراسىنان تىگىنشىلەردى جۇمىسقا تارتىپ, بولاشاقتا 30 جۇمىس ورنىن اشپاق. سول سياقتى قاڭىلتىردان شاتىر جاباتىن, شيفر شىعاراتىن «Standard Steel KZ» جانە كۇن باتارەيالارىن وندىرەتىن «مايامي Solar» سەرىكتەستىكتەرىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
قورعاستاعى «نۇر جولى» جاڭا شەكارالىق-ترانسپورتتىق كەدەندىك وتكەلى مەملەكەتتىك «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۋقىمدى جوباسىنىڭ اياقتالۋىن ايقىندايتىن تاريحي وقيعانىڭ ناتيجەسى سانالادى. ول تەك قحر مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن عانا ەمەس, ترانسكونتينەنتالدى حالىقارالىق قاتىناسقا ءتيىمدى ساۋدا جولىنىڭ باستاۋى بولۋىمەن الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى اۋقىمدى جوباسىنا اينالدى.
اتالعان باعدارلاما قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ باسشىسىنىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جوباسىمەن ساباقتاسىپ, ۇلى جىبەك جولىن قازىرگى زامانعا ساي قايتا قۇرۋعا باعىتتالعان. مەملەكەتتىك ارىپتەستىك اياسىندا جۇزەگە اسقان جوباعا 2017 جىلى 26 جەلتوقساندا «ەۆروترانزيت–تەرمينال» جشس مەن قازاقستان ۇكىمەتى اراسىندا كەلىسىمشارت جاسالعان. قۇرىلىسقا 69,7 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا جۇمسالدى. «نۇر جولى» كولىك وتكەلىنىڭ كولەمى 25,59 گەكتار جانە ونىڭ جانىنداعى كولىكتىك لوگيستيكالىق ورتالىق اۋماعى 23,58 گەكتاردى قامتيدى.
بۇگىندە «نۇر جولى» وتكىزۋ بەكەتىندە 690 ادام ەڭبەك ەتەدى. وتكەل «Eurotransit Terminal» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى مەن ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى جانە قارجى مينيسترلىگى سەرىكتەستىگى كەلىسىمشارتى نەگىزىندە جۇمىس ىستەيدى. دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ ءىرى كەدەندەردىڭ قاتارىنداعى بەكەت ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اراسىندا تەڭدەسى جوق ۇلكەن كەدەندىك وتكەل ەسەپتەلەدى. كەدەننىڭ 8 باقىلاۋ-وتكىزۋ جولاقتارى ارقىلى كۇن سايىن جالپى 2500 اۆتوكولىكتى ءارى-بەرى وتكىزۋ مۇمكىندىگى بار. ولاردىڭ 2200-ءى – جۇك كولىگى, 300-ءى – جولاۋشىلار مىنگەن اۆتوبۋستار جانە جەڭىل اۆتوماشينالار. كەدەندە ءار اۆتوكولىكتى راسىمدەۋ قىزمەتى بار-جوعى 40 مينۋت ۋاقىت الادى. كەدەن 2018 جىلى شىلدە ايىنان جۇمىسىن باستادى.
مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا سالىنعان «نۇر جولى» جۇك-جولاۋشىلار وتكىزۋ بەكەتى قازاقستان جانە قحر مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسقان «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» جوباسىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدانىڭ دامۋىنا جانە مەملەكەتارالىق ينتەگراتسيانىڭ وركەن جايۋىنا يگى ىقپالىن تيگىزەدى. وسىناۋ ءىرى جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى جەتىسۋ وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىنا دا كوپتەگەن يگىلىك بەرەدى.
2020-2021 جىلدار ارالىعىندا «نۇر جولى» كەدەندىك وتكەلىندە دۇنيەجۇزىلىك پاندەمياعا بايلانىستى ءبىرشاما تەجەلىس ورىن العانى راس. مۇنى سالىستىرمالى تۇردە تسيفرلارمەن سارالاساق, مىسالى دۇنيەجۇزىلىك ىندەتتەن بۇرىن 2019 جىلى قحر-دان قازاقستان تاراپىنا ءبىر جىلدا 46 853 اۆتوكولىك قۇرالى وتكىزىلسە, كەلەسى جىلى بۇل كورسەتكىش 27 250-گە دەيىن تومەندەدى. ال 2021 جىلى وتكەلدەن 30 263 اۆتوكولىك قۇرالى وتسە, 2022 جىلى ىندەت سالدارى باسەڭدەگەن كەزدە كورسەتكىش ەكى ەسەگە ارتىپ, كەدەنشىلەر ءبىر جىلدا حالىقارالىق وتكەل ارقىلى 69 877 اۆتوكولىك قۇرالى مەن مىڭداعان جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتىپتى.
وتكەن جىلدىڭ باسىندا تولىق قۋاتىندا قولدانىسقا بەرىلگەن «نۇر جولى» اۆتوكولىكتەردى وتكىزۋ بەكەتى قىزمەتكەرلەرى بيىل قاڭتار-قاراشا ايلارى ارالىعىندا كەدەندىك قىزمەتتەن ەلىمىزدىڭ قارجى قورجىنىنا جالپى 102 ملرد تەڭگە تابىس ءتۇسىردى. ونىڭ ءبىر بولىگى جەتىسۋ وبلىسى بيۋدجەتىن بايىتىپ وتىر. جىل سوڭىنا دەيىن بۇل ءۇردىس ەسەلەپ ارتاتىنى داۋسىز. سونىمەن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» تاسجولى ەلىمىزدىڭ قارجى قورىن تولتىرا ءتۇسۋدىڭ بەرەكە باستاۋىنا اينالدى. بىلتىرعى جىلدىڭ 10 ايىندا قحر-دان قازاقستانعا كەدەن ارقىلى 127 427 اۆتوكولىك قۇرالى وتكىزىلگەن. ونىڭ 45 699 جۇكپەن, 304 جۇكسىز, 81 376 ءوزى جۇرەتىن كولىك قۇرالى, 48 حالىقارالىق پوشتا تاسىمالداۋشى كولىكتەر. قازاقستان تاراپىنان قحر-عا جالپى 44 141 اۆتوكولىك وتكىزىلسە, ونىڭ 3 748-ءى جۇكپەن, قالعان 40 393-ءى جۇكسىز جول تارتتى. ورتاشا ەسەپپەن تاۋلىگىنە قازاقستاننان قحر-عا – 164, قحر-دان ءبىزدىڭ جاققا 474 اۆتوكولىك قاتىنايدى ەكەن. بۇل – تۇراقتى كورسەتكىش ەمەس. مىسالى, بيىل ماۋسىم ايىندا قحر-دان ءبىزدىڭ ەلگە جالپى 16 552 اۆتوكولىك وتسە, ونىڭ 5 187-ءى جۇكپەن, قر-دان قحر تارابىنا 4 537 كولىك, ونىڭ 368-ءى جۇك تيەپ وتكەن. ال قىركۇيەك ايىندا قحر-دان وتكەن 20 352 كولىكتىڭ 7 782-ءى جۇكپەن, قازاقستاننان قىتايعا وتكەن 8 399 اۆتوكولىكتىڭ 764-ءى جۇكپەن جول تارتقان. شەكارادان ءارى-بەرى وتكەن اۆتوكولىكتەر سانى بىردە ازايىپ, بىردە كوبەيگەنىمەن بولاشاقتا سانى ارتا بەرەتىنىن بايقايمىز.
ايتقانعا جەڭىل بولعانىمەن كۇندەلىكتى كەدەنگە اعىلىپ كەلىپ جاتقان اۆتوكولىك قۇرالدارىن كەزەكپەن تەكسەرىپ, راسىمدەپ, وتكەلدەن وتكىزۋ – وڭاي شارۋا ەمەس. ەلىمىزدەگى جانە شەتەلدەگى كەدەندەردەگى سياقتى قورعاستا دا جۇك كولىكتەرىنىڭ بەكەتتەن ءوتۋ تەجەلىسى ورىن العانىن جاسىرا المايمىز. جۇك تيەلگەن اۆتوكولىكتەر كەرۋەنى اپتالاپ, ايلاپ جول بويىندا كەزەك كۇتىپ سارىلىپ تۇرىپ قالىپ, بۇل جاعداي جۇرگىزۋشىلەردىڭ بىرنەشە مارتە نارازىلىعىن تۋدىرعان بولاتىن. دەگەنمەن جىل باسىندا قحر مەن قازاقستان شەكاراسىنداعى جاعدايدى رەتتەۋ جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىنىڭ ەكى اپتالىق زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەسىندە «نۇر جولى» كەدەندىك وتكىزۋ بەكەتىندە ەلەكتروندىق كەزەك جۇيەسى قوسىلىپ, تۋىنداعان ماسەلە شەشىلدى. قر قم مكك, «اتامەكەن» ۇكپ, ۇقك شەكارا قىزمەتى, باس كولىك پروكۋراتۋراسىنىڭ باسشىلىعى مەن كولىك ينسپەكتسياسىنىڭ وكىلدەرى قابىلداعان شەشىم بويىنشا بيىل 16 ساۋىردەن باستاپ كەدەندە اۆتوكولىكتەردى كەزەكپەن وتكىزۋدىڭ جاڭا ەلەكتروندى ءتاسىلى ەنگىزىلدى. نەگىزىندە ەلەكتروندى كەزەك وتە ءتيىمدى ەكەنىن دالەلدەدى. سول ارقىلى شەكاراداعى ۇزىنسونار كەزەكتى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. قازىر مۇنداعى كومپيۋتەرلىك جۇيە كەزەكتى ءوزى رەتتەپ تۇرادى. سونىڭ ناتيجەسىندە قورعاسقا بارار جولداعى جۇك كولىكتەرىنىڭ كەپتەلىسى بارىنشا ازايىپ, جۇرگىزۋشىلەردىڭ نارازىلىعى تىيىلدى.
قىسقارتىپ ايتساق, ەل شەبىندەگى «نۇر جولى» كەدەندىك وتكىزۋ بەكەتىنىڭ زاماناۋي جوعارعى تەحنولوگيالارمەن قاپىسىز قامتىلعان قىزمەتى ەلىمىزگە تولايىم تابىس اكەلىپ تۇرعان مەكەمەگە اينالدى.
جەتىسۋ وبلىسى
