تۇلعالار بەلەسى

وسى ورايدا جوعارىدا پرەزيدەنتىمىز اتاپ وتكەندەي, بيىلعى جىل حالقىمىزدىڭ ما­دە­نيەتى مەن ونەرىنە ەڭبەك سىڭىرگەن تانىمال تۇلعالاردىڭ مەرەكەلىك داتالارى مەن رۋحاني تاعىلىمى مول وقيعالارعا تولى بولىپ وتىر. اتاپ ايتار بولساق, زامانىندا توبە بي اتانعان اتاقتى سۇيىندىك شوڭ بي ەدىگە ۇلىنىڭ بيىل تۋعانىنا – 270 جىل, يساتاي مەن ماحامبەت كوتەرىلىسىنىڭ بەلدى باتىرى ەسەت قارا ۇلىنىڭ تۋعانىنا – 225 جىل, اتاقتى جىراۋ ماحام­بەت وتەمىس ۇلىنىڭ تۋعانىنا 220 جىل تولىپ وتىر. سونداي-اق قازاقتىڭ ايگىلى ءانشى-اقىنى ءۇش جۇزدە سايران قىلعان ءبىرجان قوجاعۇل ۇلى مەن قازاق ولەڭىنىڭ كوكالا ۇيرەگى اتانعان ءانشى-سازگەر كەمپىرباي بوگەنباي ۇلىنىڭ تۋعانىنا 190 جىلدىڭ ءجۇزى بوپتى.

بۇل ءتىزىمدى ودان ءارى جالعاستىرار بولساق, قازاقتىڭ كۇي ونەرىنىڭ ەپيكالىق سارىنىن قالىپتاستىرعان ۇلكەن ونەر يەسى قازانعاپ تىلەپبەرگەن ۇلىنىڭ تۋعانىنا – 170 جىل, حح عاسىرداعى قازاق اۋىز ادەبيەتىنىڭ ءىرى وكىلى مۇرىن جىراۋ مەن تورعاي ءوڭىرى قازاق­تا­رىنان شىققان زور ءبىلىم يەسى قورعانبەك ءبىرىم­جانوۆتىڭ تۋعانىنا – 165 جىل, حالىق كومپوزيتورى, جاۋى­رىنى جەرگە تيمەگەن بالۋان نۇرماعامبەت باي­مىرزا ۇلىنىڭ (بالۋان شولاق) تۋعانىنا – 160 جىل, كورنەكتى اقىن-سازگەر, ونەر قايراتكەرى ەس­تاي بەركىمباي ۇلى مەن كورنەكتى الاش قايرات­كەرى شايمەردەن قوسشىعۇلدىڭ تۋعا­نىنا 150 جىل تولعان داتالى مەرەكەلەر بار ەكەن.

سول سياقتى قازاقتىڭ ايگىلى حالىق اقىنى, ءانشى, كومپوزيتور كەنەن ازىرباەۆتىڭ تۋعانى­نا – 140 جىل, قازاقتىڭ كورنەكتى جازۋشىسى, الاش قايراتكەرى جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلىنىڭ تۋعانىنا 135 جىل تولسا, بيىلعى جىلدىڭ باس­تى مەرەكەسى: قازاق ادەبيەتىنىڭ ءۇش بايتەرەگى – ءىلياس جانسۇگىروۆ, بەيىمبەت مايلين, ساكەن سەيفۋللين جانە الاش قايراتكەرلەرى – حايرەتدين بولعانباەۆ پەن سۇلتانبەك قوجانوۆ قاتارلى تۇلعالاردىڭ 130 جىلدىق مەرەيتويى ەسىك قاعىپ تۇر. بۇلاردان باسقا ۇلتتىق تەاتر ونەرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى ەلۋباي ومىرزاقوۆ پەن قازاقتان شىققان تۇڭعىش اكادەميك, قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءھام تۇڭعىش پرەزيدەنتى, مينەرولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قانىش ساتباەۆتىڭ (12 ءساۋىر) تۋعانىنا 125 جىل تولادى.

كەلەسى كەزەكتە تۋعانىنا 120 جىل تولا­تىن تۇلعالار – تانىمال ادەبيەتتانۋشى, فيلولو­گيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بەيسەنباي كەن­جە­باەۆ (4 قازان), اتاقتى قوبىزشى داۋلەت مىقتىباەۆ (1 قاڭتار), ءانشى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ (28 تامىز), كەسكىندەمەشى, كسرو حالىق سۋرەتشىسى ورال تاڭسىقباەۆ (14 قاڭتار), گرافيك-سۋرەت­شى, قازاق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ نەگىزىن سالۋ­شىلاردىڭ ءبىرى, قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى ءابىلحان قاستەەۆ (1 قاڭتار), ۇلتتىق ارحەولوگيا مەكتەبiنiڭ نەگiزiن قالاۋشى, اكادەميك الكەي مارعۇلان (11 مامىر) قاتارلى ۇلت قايراتكەرلەرى ۇلىقتالارى انىق.

بيىل تۋعانىنا 110 جىل تولىپ وتىرعان قازاق جازۋشىسى ساتتار ەرۋباەۆ, اكتريسا, كسرو جانە قازاقستان حالىق ءارتىسى ءسابيرا ماي­قانوۆا (1 قاڭتار), ايگىلى اكتەر ءھام رەجيس­سەر, كسرو حالىق ءارتىسى شاكەن ايمانوۆ (15 اقپان), ءانشى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى رابيعا ەسىمجانوۆا (5 قاڭتار) قاتارلى ۇلت رۋحا­نياتىنا ەڭبەك سىڭىرگەن وكىلدەردىڭ مەرەيتويلارى ءوز كەزەگىندە اتالىپ وتەر دەگەن ويدامىز.

ال بيىل تۋعانىنا100 جىل, ياعني عاسىر­لىق مەرەيتويى اتالىپ وتۋگە ءتيىس تۇلعالار – قا­زاق­­ستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, XX عاسىردا قازاق ادەبيەتىنە زور ۇلەس قوسقان سۋرەتكەر, قوعام قايراتكەرى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ (22 قا­زان), تا­ريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاق ارحەو­لوگياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلار­دىڭ ءبىرى ­كە­مەل اقىشەۆ (23 مامىر), ەكىنشى دۇنيەجۇزى­لىك سوعىستا رەيحستاگقا جەڭىس تۋىن تىككەن باتىر, حالىق قاھارمانى راقىمجان قوشقارباەۆ (19 قازان), اكادەميك, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك سىي­لىقتىڭ لاۋرەاتى, ۇلت رۋحانياتىنىڭ كور­نەكتى وكىلدەرى­نىڭ ءبىرى ءابدۋالي قايدار (13 جەل­توقسان), قازاق سۋ­رەت­شىسى, قازاقستان مەم­لە­كەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, تاۋەلسىز «تار­­لان» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ۇكى اجيەۆ (23 جەلتوقسان), قازاق اقىنى, سىقاقشى, ۇلت قاي­راتكەرى شونا سماحان ۇلى (5 قازان), كورنەكتى ەتنوگراف-عالىم, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى حالەل ارعىنباەۆ (21 قىركۇيەك), اسكەري قايراتكەر, ارميا گەنەرالى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش قورانىس ءمينيسترى, حالىق قاھارمانى ساعادات نۇرماعانبەتوۆ (25 مامىر), جۋىقتا وتكەن يۋنەسكو باس كون­فە­رەنتسياسىنىڭ 42-سەسسياسىندا ەسىمى اتاۋ­لى كۇندەر تىزبەسىنە ەنىپ, مەرەيتويى حالىقارا­لىق دەڭگەيدە اتاپ وتىلگەلى وتىرعان قازاق بالالار ­جازۋشىسى بەردىبەك سوقپاقباەۆ (15 قازان), اقىن, دراماتۋرگ بەرقايىر امانشين (11 قاراشا), ­اكادەميك, كورنەكتى لينگۆيست-عالىم, عىلىمعا ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر رابيعا سىزدىقوۆا (17 تامىز) ت.ب. قايراتكەرلەردىڭ مەرەيتويلارى قوعامنىڭ رۋحاني يگىلىگىنىڭ باستاۋىنا اينالارى انىق.

سونىمەن قاتار تۋعانىنا 90 جىل تولاتىن مەرەكە يەلەرى: تانىمال قالامگەر, جۋرنالشى سارباس اقتاەۆ (30 قىركۇيەك), قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى ساكەن ءجۇنىسوۆ (11 اقپان), كورنەكتى اقىن ساعي جيەنباەۆ (5 مامىر) قا­تارلى قالام قايراتكەرلەرى بولسا, 80 جاس­قا تول­عان «الاش» حالىقارالىق ادەبي سىي­لى­عى­نىڭ يەگەرلەرى بەلگىلى اقىندار اقۇشتاپ باق­تى­گەرەەۆا (23 تامىز) مەن جاركەن بودەش ۇلى (15 مامىر), سونداي-اق 70 جاسقا تولۋشىلار – اقىن, اۋدارماشى بايبوتا قوشىم-نوعاي (8 ما­مىر), اقىن-جىرشى بايانعالي ءالىمجا­نوۆ (16 قازان), ءانشى باعدات ءساميدينوۆا (5 اقپان), سىقاقشى, جۋرناليست بەرىك سادىر (20 ماۋسىم), اقىن, ءرامىزتانۋشى ەربول شايمەردەن (12 مامىر), جۋرناليست جۇمابەك كەنجالين (30 جەلتوقسان), تاەكۆوندوشى وزتۇرىك مۇستافا (23 قاراشا), ساتيريك تولىمبەك الىمبەك ۇلى (18 ناۋ­رىز), ايتىسكەر, قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى قونىسباي ءابىل (21 مامىر), اقىن, قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋراەتى ۇلىقبەك ەسداۋلەت (29 ءساۋىر) ت.ب. بار.

ءسوزىمىزدى تۇيىندەر بولساق, پرەزي­دەن­تىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جارىق كورگەن «تاۋەلسىزدىك بارى­نەن قىمبات» اتتى ماقالاسىندا: ء«اربىر حا­لىق ءوزىنىڭ ارعى-بەرگى تاريحىن ءوزى جازۋعا ءتيىس. بوتەن يدەولوگيانىڭ جەتەگىمەن جۇرۋگە بولماي­دى. ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان جازىل­عان شەجىرە ۇرپاقتىڭ ساناسىن وياتىپ, ۇلت­تىڭ جادىن جاڭعىرتۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى» دەگە­نىندەي, بيىلعى جىلدىڭ ۇلەسىنە بۇيىرىپ وتىرعان ءھام جوعارىدا اتاپ وتىلگەن تۇلعالار جايلى تانىمدىق مالىمەتتەر بۇگىنگى قالىڭ بۇقارا مەن جاڭادان ءوسىپ كەلە جاتقان جاس بۋىن وكىلدەرىنە ونەگە-ۇلگى بولۋى­مەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, ەلىمىزدىڭ جالپىۇلتتىق بىرەگەيلىگىن نىعايتا تۇسۋگە زور سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن ءۇمىت بار.