بىراق وسىعان قاراماستان, «ەسىنەن اداسقان جاسۋشامەن» كۇرەس جالعاسىپ جاتىر. داتكە قۋات دەيتىنىمىز, قاي ەلدە بولماسىن, وبىرعا دۋشار بولۋ كورسەتكىشى جوعارى بولعانىمەن, ودان كوز جۇماتىندار سانى جىل وتكەن سايىن ازايىپ كەلەدى. بۇعان قوسا, بيىلعى ۇكىمەت وتىرىسىندا ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا قارسى كۇرەس جونىندەگى 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپار بەكىتىلدى.
وسى ورايدا ورتالىق ازيادا, ونىڭ ىشىندە الماتىدا العاش رەت ونكولوگيالىق ناۋقاستاردى ءتيىمدى ەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تسيفرلىق يننوۆاتسيالىق جۇيە ورناتىلعانىن قۋانا حابارلايمىز. مۇنداي جۇيە قازىر الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ونكولوگيالىق ورتالىقتارىندا قولدانىلادى. وسىلايشا الماتى ونكولوگيالىق ورتالىعىندا 2019 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن, اقش-تا جاسالعان قولدانىستاعى جەلىلىك ۇدەتكىشتە يننوۆاتسيالىق جۇيەنىڭ ورناتىلۋى ماڭىزدى رەۆوليۋتسيالىق جەتىستىك بولدى. قاتەرلى ىسىكتى تىكەلەي كوزدەيتىن ساۋلەلەندىرۋ ءادىسىن ەنگىزۋ پاتسيەنتتەرگە جوعارى دالدىكپەن جانە ءاربىر ناۋقاستىڭ اعزاسىنا بەيىمدەلگەن ەم جۇرگىزۋدە ماڭىزى وراسان. يننوۆاتسيالىق جۇيە ناۋقاستىڭ تىنىس الۋىن باقىلاي وتىرىپ, ونىڭ تىنىس الۋىنا سايكەس ساۋلە باعىتىن اۆتوماتتى تۇردە رەتتەي الادى. بۇل تەراپيا ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە ىسىكتىڭ دالدىگىن باقىلاۋعا, ءتىپتى ناۋقاس تىنىس الىپ جاتقان كەزدە دە ىسىكتى ءدال كۇيدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى ءارى ونىڭ اينالاسىنداعى ساۋ تىندەردىڭ زاقىمدانۋ قاۋپى ازايادى.
بۇگىندە الماتى ونكولوگيالىق ورتالىعىنىڭ ساۋلەلىك تەراپيا بولىمىندە كۇن سايىن 100-گە جۋىق ونكولوگيالىق ناۋقاسقا ەم-دوم جاسالسا, وسى ءادىستىڭ كەسەلدىڭ باستاپقى, ءتىپتى كەيىنگى ساتىسىنداعى پاتسيەنتتەردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋدا, ءومىرىن ۇزارتۋدا سەپتىگى مول. ساۋلەلىك تەراپيانىڭ تيىمدىلىگى مەن قاۋىپسىزدىگى ىسىككە اسەر ەتۋدىڭ دالدىگىنە تىكەلەي بايلانىستى. مۇنى مەديتسينا تىلىندە «تارگەتتىك تەراپيا» دەپ اتاپ جۇرگەنى بەلگىلى. جاڭا جۇيە – ەمنىڭ اعزاعا جاناما اسەرىن ازايتا وتىرىپ, ونكولوگيالىق دەرتتەردى ەمدەۋ تيىمدىلىگى مەن قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرا الادى. قىسقاسى, جۇيە جەلىلىك ۇدەتكىشپەن تولىقتاي بىرىكتىرىلگەن, پروتسەدۋرا كەزىندە ىسىكتىڭ ورنىن انىقتاۋ, باقىلاۋ ارقىلى ميلليمەترلىك جوعارى دالدىكپەن ساۋلەلەنۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
جۇيەنىڭ ستەرەوسكوپيالىق رەنتگەندىك پوزيتسيالاۋ, پاتسيەنتتىڭ جاعدايىن قاداعالاۋ, جوسپاردى ەسەپتەۋدىڭ تسيفرلىق جۇيەسى ىسىكتى بارىنشا ءدال ساۋلەلەندىرۋ, ەمدەۋ بارىسىن رەتتەۋ سىندى بىرەگەي فۋنكتسيالارى بار. تاعى دا ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ساۋ تىندەردىڭ زاقىمدانۋ قاۋپىن ازايتۋدا وتە ماڭىزدى. سونىمەن قاتار جاڭا جۇيە راديوتەراپيا سەانسىنىڭ دا ۋاقىتىن ايتارلىقتاي قىسقارتىپ, ەمدەۋ جوسپارىن ازىرلەۋدى جىلدامداتا تۇسەدى. بۇل اسىرەسە, مي ىسىگى مەن باسقا دا كۇردەلى اعزالاردى ەمدەۋ بارىسىندا اسا ماڭىزدى.
قالاي دەسەك تە, ساۋلەلىك تەراپيا سالاسىنا ەنگىزىلىپ وتىرعان وزىق تەحنولوگيالار الماتى قالاسىنداعى ونكولوگيالىق كومەكتىڭ دەڭگەيى دۇرىستالا باستاعانىن دايەكتەيدى. وسى ارادا ونكولوگياداعى يننوۆاتسيالىق جۇيەگە قول جەتكىزۋگە الماتى اكىمدىگى مەن قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى قولداۋ كورسەتكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك.
جوعارىدا كەلتىرگەندەي, بيىل ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا قارسى كۇرەس جونىندەگى كەشەندى جوسپار بەكىتىلگەن. بەس جىلدى قامتيتىن قۇجات وتاندىق ونكولوگيالىق كومەكتى دامىتۋدا ماڭىزى جوعارى. ويتكەنى ونكولوگيالىق كومەكتى جەتىلدىرۋ وزەكتى مىندەتكە اينالىپ وتىر: جىل سايىن ەلىمىزدە 40 مىڭعا جۋىق ادامدا قاتەرلى ىسىك بار ەكەنى انىقتالادى, جىل سايىن 13 مىڭ پاتسيەنت قايتىس بولادى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ «ادىلەتتى قازاقستان: ءبارىمىز جانە ارقايسىمىز ءۇشىن. قازىر جانە ءاردايىم» سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ونكولوگيالىق كومەكتى جاڭعىرتۋ, ونكولوگيالىق كومەك كورسەتۋ مەن ەمدەۋدە جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزگەن ەلدەر سىندى جاعداي جاساۋ قاجەتتىگىنە ەرەكشە توقتالعانى بەكەر ەمەس.
كەشەندى جوسپاردىڭ ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋ 5 جىل ىشىندە, 2023 جىلدان 2027 جىلعا دەيىن بەس نەگىزگى باعىت بويىنشا كوزدەلگەن. اتاپ ايتقاندا, قاۋىپ فاكتورلارىنىڭ پروفيلاكتيكاسى جانە باسقارۋ, تيىمدىلىگى جوعارى ەرتە دياگنوستيكا, مامانداندىرىلعان ەمدەۋدى دامىتۋ, پاللياتيۆتىك كومەك جانە وڭالتۋ, كادرلىق الەۋەتتى جانە عىلىمدى دامىتۋ.
كەشەندى جوسپارداعى كوزدەگەن ماقساتتار كەسەل دامۋىنىڭ باستاپقى كەزەڭدەرىندە وكپە اۋرۋلارىن دياگنوستيكالاۋ ءۇشىن جانە جاتىر موينى پاتولوگياسىنىڭ قاۋىپ فاكتورى رەتىندە ادام پاپيللوما ۆيرۋسى ينفەكتسياسىن انىقتاۋ ءۇشىن تومەن دوزالى كومپيۋتەرلىك توموگرافيانى كەڭىنەن قولدانۋ ەسەبىنەن زاماناۋي تەحنولوگيالارعا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
كومپيۋتەرلىك, ماگنيتتىك-رەزونانستىق, پوزيتروندىق-ەميسسيالىق توموگرافيانى, راديويزوتوپتىق زەرتتەۋلەردى پايدالانا وتىرىپ, زاماناۋي ساۋلەلىك دياگنوستيكا اپپاراتتارىندا زەرتتەپ-قاراۋ مۇمكىندىگى ەداۋىر ارتادى. بۇعان قوسا تەلەمەديتسينا, جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىكتەرىن بەلسەندى ەنگىزۋ كوزدەلگەن.
ونكولوگيالىق اۋرۋى بار ازاماتتار وزىق تەحنولوگيالاردىڭ سەپتىگىمەن ەلىمىزدىڭ ءاربىر وڭىرىندە الەمدىك ستاندارتتار دەڭگەيىندە ساۋلەلىك ەم الا الادى. ءار وڭىرلىك ونكولوگيالىق ورتالىقتا پاتسيەنتتەر ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاسالادى. سول سياقتى اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىن ناۋقاستار جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەردىڭ ءموبيلدى قىزمەتتەرىن پايدالانۋعا قول جەتكىزەدى. پاللياتيۆتىك كومەك پەن وڭالتۋ ساپاسى ارتادى. ەگەر جوسپار ناقتى جۇزەگە اساتىن بولسا, وتاندىق ونكولوگتەر الەمنىڭ جەتەكشى ونكولوگيالىق ورتالىقتارىنا قايتا دايارلاۋعا جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا جىبەرىلىپ وتىرۋعا ءتيىس.
ەلدىڭ شالعايىنداعى ەلدى مەكەندەردە ونكولوگيالىق كومەكتى كۇشەيتۋگە «قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق قورى ۇلكەن ۇلەس قوسادى. وسى قوردىڭ كومەگىمەن ساۋلەلىك تەراپيا جۇرگىزەتىن زاماناۋي اپپاراتتار – جەلىلىك ۇدەتكىشتەر, دياگنوستيكالىق جابدىقتار – ساۋلەلىك تەراپيانى جوسپارلاۋ ءۇشىن ۆيرتۋالدى مودەلدەۋ فۋنكتسياسى بار كومپيۋتەرلىك جانە ماگنيتتىك-رەزونانستىق توموگرافتار ورناتىلماق. ەرەسەكتەر مەن بالالارداعى ونكولوگيالىق, ونكوگەماتولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋگە ارنالعان ىسىككە قارسى زاماناۋي پرەپاراتتار ساتىپ الىنادى. سونداي-اق قور قاراجاتى ەسەبىنەن مەديتسينا ماماندارى شەتەلدە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدان وتەدى.
الماتى
