تابيعاتتى بۇلدىرۋشىلەرگە توسقاۋىل كەرەك

شىندىعىندا, مۇنايلى شاھاردى دا, اۋدانداردى دا شاڭ باساتىن ءسات جيىلەپ تۇر. مۇنىڭ سەبەبىن جاسىل جەلەكتىڭ از­دىعىنان ىزدەگەن ءجون. وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعاتتى پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇر­لان جانتوقوۆتىڭ مالىمەتىنشە, ەلدى مە­كەن­دەردى كوگالداندىرۋ مەن جاسىل بەل­دەۋ قۇرۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنال­عان وڭىرلىك جوسپارى جاساقتالعان. سول جوس­پارعا سايكەس 275 گەكتار اۋماققا 540 مىڭ كوشەت ەگۋ كوزدەلگەن. بيىل 54,7 گەكتارعا 111 مىڭ 42 كوشەت ەگۋ جوسپارلانعانىمەن, بۇل مەجەنى باعىندىرۋ وڭاي بولماي تۇر. بۇعان كوكتەمگى ماۋسىمدا 18 گەكتارعا ­19 500 كوشەت ەگىلگەنى دالەل.

«ارنايى جاساقتالعان جوسپار بويىنشا بەس جىلدا 2 803 گەكتار ورمان القابىنا 7 ملن كوشەت ەگۋ كوزدەلىپ وتىر. بيىل 573,5 گەكتار جەرگە 1 ملن 439 مىڭ كوشەت ەگۋ جوسپارلانعان ەدى. كوكتەمگى مەزگىلدە 361,5 گەكتار جەرگە 931 مىڭ كوشەت ەگىلدى. بۇل جۇمىس ءالى جالعاسىن تابادى», دەيدى ن.جانتوقوۆ.

وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى جاسۇلان بيسەمبيەۆتىڭ پىكىرىنشە, ەكولوگيانىڭ نا­شار­لاۋىنا مۇناي-گاز ونەر­كاسىبىنىڭ كەڭ قانات جايعانى سەبەپ بولۋى مۇمكىن. قازىر بۇل سالادا ءوندىرىس ورىندارى كوبەيىپ وتىر. بۇل قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋىنا اسەرىن تيگىزەتىنى داۋسىز.

ء«وڭىر تۇرعىندارىن قور­شاعان ورتانىڭ ءجيى ب ۇلى­نە­تىنى تولعاندىرادى. ات­موس­­فەرالىق اۋانىڭ لاستان­عا­نىنا الاڭدايدى. سول سەبەپ­تەن اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكو­لوگياسىن جاقسارتۋ ماق­سا­تىندا بىرقاتار ءىس-شارا قول­عا الىندى. ونىڭ ىشىندە كلي­ماتتىڭ وزگەرۋ اسەرىن تالداۋ جانە تۇراقتى ستراتەگيا­لاردى قۇرۋ جولدارىن تابۋ بار. ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءرو­لىن ارتتىرىپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋدى ناسيحاتتاۋ, تۇراقتى تەحنولوگيالاردى دا­مىتۋ باعىتىن ۇستانعان ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە قول­­داۋ كور­سەتىلەدى. كلي­مات­­­­تىق يننوۆاتسيا­لار بو­يىن­­شا كومىرتەگىنى ازايتۋعا كو­مەك­تە­سەتىن وزىق تەحنولو­گيا­­لار مەن يننوۆاتسيا­لىق شە­­شىم­دەردى ەنگىزۋ ماسە­لە­سى كوز­دەلگەن», دەيدى ج.بيسەم­بيەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, پرە­زي­دەنتتىڭ كومىر­تەگى بەيتا­راپ­تىلىعىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن 2030 جىلعا قاراي پارنيكتىك گازداردىڭ شى­عارىندىسىن 15 پايىزعا ازايتۋ جو­نىن­­دەگى تاپسىرماسىنا سايكەس تابيعي رە­سۋرس­­­تاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسىنە تۇ­­بەگەيلى بەت­بۇرىس جاساۋ كوزدەلىپ وتىر. وسىعان وراي وڭىردەگى ءبىرىن­شى سانات­تى ءىرى كاسىپورىندار­مەن بىرلەسىپ, شىعىندى­لار­دى ازايتۋ جونىندە ارنايى جوس­­پار قا­بىلدانىپتى. ەن­دى الداعى جىلى ار­نايى اۆتو­ماتتاندىرىلعان مونيتورينگ جۇيەسى ىسكە قوسىلادى. مو­ني­تورينگ ار­قىلى كاسىپ­ورىنداردىڭ قورشاعان ورتاعا قان­داي زياندى شىعارىندى جىبەرەتىنىن ەلەك­تروندى تۇر­دە باقىلاۋعا بولادى. بۇل – قور­­شاعان ورتا تازالىعىن جەدەل باسقارۋ ءتۇرى.

الايدا جاڭا ءادىس تابيعات­قا اتا جاۋىن­داي تاعىلىق جاسايتىن كاسىپورىندارعا توس­قا­ۋىل بولا الا ما؟ ارينە, بۇل ءادىستىڭ تيىمدىلىگى جونىندە ناق­تى بايلام جاساۋعا ەرتە­رەك بولار. بارىنە ۋاقىت تورەشى ­دەسەك تە, وبلىستىق پروكۋراتۋرا مەن ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى قورشاعان ورتا­نى قورعاۋ زاڭدىلىعىن ورەس­كەل بۇزاتىنداردى ءالسىن-ءال­سىن انىقتاپ وتىر. ءبىر وكى­نىشتىسى, تابيعاتتى مۇناي قال­­دىعىمەن, وزگە دە زيان­دى زات­تارمەن لاس­تاۋدى توق­تات­پاعاندار سالىنعان ايىپ­پۇلدى شىبىن شاققان قۇر­لى كورەر ەمەس. ماسەلەن, اتى­راۋ وبلىستىق پروكۋرا­تۋراسى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ اق­پا­راتىنا قاراعاندا, جا­قىندا قاۋىپتى قالدىقتار اي­نا­لىمى سالاسىنداعى زاڭ­­دى­لىق­تىڭ ساقتالۋىنا تالداۋ جۇرگىزىلگەن. تال­داۋ ناتي­جەسىمەن «Oxygenator» جشس-نىڭ «ساعىز» پوليگو­نىندا 13 مىڭ 108 توننا مۇ­ناي قالدىعىن رۇقساتسىز جي­ناقتاعانى انىقتالىپ وتىر.

«بۇل – دوسسور كەنتىندە تۇراتىن 20 مىڭنان اسا تۇر­عىننىڭ دەنساۋلىعىنا تىكە­لەي اسەر ەتەتىن ورەسكەل دەرەك. پوليگون اۋماعىندا مۇ­ناي شلامدارىن قايتا وڭدەۋ بويىنشا ءتيىستى جابدىق بولما­عان. سوعان قاراماستان, سەرىكتەس­تىك 2022-2023 جىلدارى مۇ­ناي كومپانيالارىنا قىز­مەت كور­سەتۋدى جالعاستىرىپ كەلگەن. وسىعان بايلانىستى اتىراۋ وبلىسىنىڭ پروكۋراتۋراسى ۋاكىلەتتى ورگانعا تەكسەرۋ جۇرگىزۋدى تاپسىردى. تەكسەرۋدىڭ قورىتىندىسى­مەن سەرىكتەستىككە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 328-بابىنىڭ 1-بو­لىگىمەن (قورشاعان ورتاعا جول بەرىلەتىن انتروپوگەن­دىك اسەر ەتۋ نورماتيۆتەرىن بۇزۋ) اكىمشىلىك حاتتاما جا­ساقتالدى. اتى­راۋ قالاسى­نىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋ­­شى­لىقتار جونىندەگى مامان­دان­دىرىلعان سوتىنىڭ قاۋلى­سىمەن سەرىكتەستىككە 37,4 ملرد تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سا­لىندى», دەپ اقپارات تاراتتى پروكۋراتۋرانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

قالاي دەسەك تە, اتىراۋ­لىقتار جۇتار اۋانىڭ تازا بولعانىن اڭسايدى. بىراق تۇرعىندار كوكەيىندەگى تۇيت­كىلدىڭ ءتۇيىنى ءازىر تارقاتىلماي وتىر. ال ونىڭ ءتيىمدى تەتىگىن كىم ۇسىنادى؟

اتىراۋ وبلىسى