ايتۋعان شايحيموۆ شەكارامىزدىڭ رەسەيمەن شەكتەسەتىن تۇسىندا ورنالاسقان ەڭ قيىر وڭىرلەردىڭ ءبىرى جەلەزين اۋدانىن باسقارىپ وتىر. 2023 جىلدىڭ قاراشا ايىندا وتكەن اكىمدەر سايلاۋىنا ءتۇسىپ, حالىقتىڭ سەنىمىنە يە بولدى. وبلىستاعى جاس اكىمدەردىڭ قاتارىنان سانالاتىن ول بۇعان دەيىن اتالعان ءوڭىردى ەكى جىل باسقارىپ, جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن ورەلى ىستەرگە باستاماشى بولا ءبىلدى.
– جەلەزين – تابيعاتى باي, جەرى قۇنارلى ەرەكشە ولكە. زامانىندا حالىق اراسىنان اتى شىعىپ, دۇركىرەگەن كورنەكتى تۇلعالاردىڭ جەرلەنگەن زيراتتارى, كوپتىڭ جادىندا ەلەۋلى ءىز قالدىرعان نەمەسە بەيمالىم تاريحي-ساياسي وقيعالارعا بايلانىستى ورىندار دا جەتەرلىك. بىلە بىلگەنگە عاجايىپ سىرعا تولى ءوڭىر. ەكونوميكاسى دا وزگە ايماقتارعا قاراعاندا كوش ىلگەرى دامىپ, حالقى اۋقاتتى تۇرادى. وسى اۋماققا اكىم بولىپ كەلگەلى حالىقپەن ەتەنە جۇمىس ىستەپ, بارلىق قيىندىقتى دا, قۋانىشتى دا بىرگە كورىپ كەلەمىن. اۋدان اكىمدەرىنىڭ سايلاۋىندا جەڭىسكە جەتۋىم بۇل اۋەلى جەرگىلىكتى قاۋىمنىڭ ماعان دەگەن ۇلكەن سەنىمى. ەكىنشىدەن, بۇعان دەيىنگى جىلدارداعى قىزمەتىمدە كابينەتتە وتىرىپ, بيلىك جۇرگىزۋ قاعيداتىنان ءبىرجولا باس تارتقانمىن. ءاربىر اۋىلعا بارىپ, كوشپەلى كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىپ, ۇنەمى حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا قۇلاق تۇردىك. كەيىنگى ەكى جىل ىشىندە اۋىلدارداعى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا اۋدان بيلىگىنىڭ كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىردىق. اۋىلداردا جاڭادان فۋتبول الاڭدارى سالىنىپ, مادەنيەت ۇيلەرى بۇتىندەلدى. اۋىز سۋ قۇبىرلارى تارتىلىپ, ءار اۋىلدىڭ كەم-كەتىگى تولتىرىلدى, – دەيدى ايتۋعان ابىلاي ۇلى.
«تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك» دەگەن ناقىلدى جاتتاپ وسكەن ازامات وسى اۋداننىڭ تۋماسى. جەلەزين – ەجەلدەن ەگىنشىلىگى دامىعان ءوڭىر. وسى مول قۋاتتى جاڭا زاماندا جاڭاشا قىرىنان پايدالانۋ, سول ارقىلى ەلدىڭ ىرىسىن ەسەلەۋ كوزدەلىپ وتىر. مىسالى, اۋداندا جىل سايىن 206 مىڭ گەكتاردان استام جەرگە استىق ەگىلەدى. تەك وتكەن جىلدىڭ وزىندە ەگىس القاپتارىنىڭ اۋماعى 15 مىڭ گەكتارعا ۇلعايدى. استىق تاناپتارىنىڭ كوبەيۋى شارۋاشىلىقتار ءۇشىن كول-كوسىر تابىس بولسا, جەرگىلىكتى قازىنا ءۇشىن قوسىمشا كىرىس. سۋارمالى جەرلەردى كوبەيتۋ دە دۇرىس جولعا قويىلعان. قازىر ءوڭىر بويىنشا 12 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر بار. گەوگرافيالىق تۇرعىدان العاندا حالىقتىڭ ءوسىپ-ونۋىنە, تۇرمىسىن جاقسارتۋعا وتە قولايلى جەرلەر مۇندا بارشىلىق. اۋداندى جاعالاپ ەرتىس وزەنى اعادى, ار جاعىندا الىس-بەرىسكە ءتيىمدى رەسەي ەلى تۇر. رەسپۋبليكالىق ۇلكەن اۆتوجولدىڭ اۋداندى قاق جارىپ وتەتىنى دە مۇنداعى كولىك-لوگيستيكا سالاسىن بارىنشا دامىتىپ وتىر. بۇيىرسا, كەلەر جىلى تسەركوۆنوە اۋىلىندا ەت وڭدەيتىن كونسەرۆى تسەحى اشىلۋى مۇمكىن. ال «جۇمابەك اگرو» جشس سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمىن ەسەلەپ قانا قويماي, كەلەشەكتە كوكونىس پەن كارتوپتى قىستا ساقتاۋدىڭ قامىن ويلاستىرىپ جاتىر. جۋىق ارادا اۋداندا 2 مىڭ توننا ءونىم سىياتىن كوكونىس قويماسى سالىنا باستايدى. تاعى ءبىر شارۋاشىلىق تۇيىرشىكتەلگەن مال ازىعىن ازىرلەۋگە بەيىمدەلگەن. بۇل جاقتا مول وسەتىن جوڭىشقانى تۇيىرشىكتەپ, ەكسپورتقا جىبەرۋگە بولادى. بۇعان قوسا ءىرى شارۋاشىلىقتارمەن قازىرگى كۇنى كارتوپ وڭدەۋ بويىنشا جوبالار پىسىقتالىپ جاتىر. مۇنداي كەلەلى جوبالاردىڭ ناتيجەسىندە اۋداندا جاڭادان جۇمىس ورىندارى قۇرىلىپ, كوپشىلىك تابىسىنىڭ ارتۋىنا مۇمكىندىك جاسالادى.
ينفراقۇرىلىم ماسەلەسىن ءسوز ەتەر بولساق, اۋدان ورتالىعىنداعى ۇيلەردىڭ 40 پايىزى بۇگىندە ورتالىق جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ ماسەلەسى تەك 4 اۋىلدا جەتكىلىكتى شەشىلمەگەن. ولاردا قازىرگى كۇنى سۋ قۇبىرىن تارتۋ جۇمىستارى جوبالارى ىسكە اسىپ جاتىر. كەلەر جىلى ەلدى مەكەندەردەگى جۇمىستار تولىق اتقارىلسا, اۋدانداعى اۋىز سۋمەن قامتۋ كورسەتكىشى 100 پايىزعا جەتەتىن بولادى.
اكىمنىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى الداعى 4 جىلعا ارنالعانىمەن, نەگىزگى جوسپارلاردى 2024-2025 جىلدارى اتقارۋ كوزدەلگەن. مىسالى, الداعى ەكى جىلدا 12 اۋىلدىڭ كىرەبەرىس جولدارى تولىعىمەن اسفالتتالىپ, ۆەسەلايا روششا اۋىلىنا اپاراتىن قيىرشىق تاستى جول تولىقتاي زامانعا ساي ەتىلەدى. ال جولتاپتىق دەگەن شالعاي ەلدى مەكەننىڭ 4,5 شاقىرىم جولى كەلەر جىلى جوندەلەدى. اۋداندا ارقايسىسى 24 پاتەرلى ەكى تۇرعىن ءۇي سالۋ كوزدەلگەن. بيىل مويسەەۆكا اۋىلىنىڭ وقۋشىلارى ءۇشىن جاڭادان زامانعا ساي مەكتەپ تۇرعىزىلىپ بەرىلگەن. ەندىگى جەردە ءبىلىم ۇياسىنداعى وقۋشىلاردىڭ سانىن ارتتىرۋ ماڭىزدى. بۇل ءۇشىن ەلدى مەكەنگە جاڭادان قونىس اۋداراتىن وتباسىلارعا جايلى جاعداي تۋدىرۋ كەرەك. 2024 جىلى مويسەەۆكادا ەكى پاتەرلى باسپانا سالىنۋ جوسپاردا تۇر.
«اۋدان بويىنشا جوندەۋدەن وتپەگەن 8 مەكتەپ بار. وقۋ عيماراتتارىن ەكى جىل ىشىندە بۇتىندەپ, اۋىلدىق جەرلەردە جوندەۋ كۇتىپ تۇرعان 3 مادەنيەت ءۇيىنىڭ ماسەلەسىن رەتتەيمىز دەگەن ويدامىز. نەگىزى اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىن تۇرعىندار ءۇشىن مادەنيەت ۇيلەرى جايلى ءارى ىشكى اتموسفەراسى جاعىمدى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. اۋىل ادامدارىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا جەتى اۋىلدا بالالارعا ارنالعان ويىن الاڭدارىن سالۋ, ەلدى مەكەندەردەگى ۇيالى بايلانىستى جاقسارتۋ ماسەلەلەرىن قولعا الىپ جاتىرمىز. اۋدان اۋماعى ۇلكەن شالعاي اۋىلدار بارشىلىق. سوعان وراي ۇيالى بايلانىستىڭ ساپاسىنا قاتىستى پروبلەمالار بار. 12 شاعىن اۋىلدا ۇيالى بايلانىستىڭ ساپاسىن كۇشەيتۋ, عالامتورعا قوسىلۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىمەن كەلىسىمگە كەلدىك. ەندى ءبىر اۋىلداردا ۇيالى بايلانىسقا ارنالعان بيىك مۇنارالاردى ءوز قاراجاتىمىزعا سالىپ, بايلانىس وپەراتورلارىنا ونى جالعا الۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. سەبەبى كوپ جاعدايدا بايلانىس كومپانيالارى اۋىلدا ادام سانى از دەپ مۇنارا ورناتۋعا قاراجات شىعىنداعىسى كەلمەيدى. وسىنداي ءبىر مۇنارا كەلەر جىلى زاحاروۆكا اۋىلىندا تۇرعىزىلادى, قاراجات بولىنگەن», دەيدى اۋدان باسشىسى.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, اۋداندا قايتا وڭدەۋ سالاسىنا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. بۇگىندە اۋماق بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەيتىن 8 نىسان بار. ولاردىڭ قاتارىندا جارما ونىمدەرى مەن كۇنباعىس مايىن, شۇجىق ونىمدەرىن شىعاراتىن تسەحتار بار. اۋداندا جالپى سانى 833 سۋبەكتى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكپەن اينالىسسا, ونىڭ باسىم بولىگى ەگىن شارۋاشىلىعىنا بەيىمدەلگەن. وڭىردە قازىرگى كۇنى 15 200 ادام تۇرىپ جاتىر.
پاۆلودار وبلىسى,
جەلەزين اۋدانى
