اۋىز سۋ ماسەلەسى شەشىمىن تابادى

53 اۋىلعا ساپالى اۋىز سۋ كەلەدى

وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن وزىنە قاراس­تى اۋىلداردىڭ 36,1 پايىزى عانا اۋىز سۋ­مەن قامتىلعان قوستاناي وبلىسى تۇرعىن­داردى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ جونى­نەن رەسپۋبليكا كولەمىندە كوش سوڭىن­دا قالعان وڭىرلەردىڭ قاتارىندا تۇر ەدى. سودان بەرى ەكى جىلدىڭ ىشىن­دە قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى. ناتيجە­سىن­دە, بيىل حالىقتى اۋىز سۋمەن قامتۋ دەڭ­گە­يى­نىڭ 82,6 پايىزعا جەتكەنى كوڭىل قۋانتادى.

مىسالى, وسى جىلدىڭ وزىندە ءوڭىر حالقىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىنداعى 69 جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا 21,7 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان.  قوماقتى قارجىنىڭ باسىم بولىگى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە جۇمسالدى. وسى­لايشا, جىل سوڭىنا دەيىن 53 اۋىل­دا تازا اۋىز سۋ ماسەلەسى شەشىلەدى.

وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تكش باسقارماسىنىڭ باسشىسى داۋرەن اسقاروۆتىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرى وڭىردە اۋىل حالقىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان 50-گە جۋىق جوبا ىسكە اسى­رىلعان. سونىڭ ناتيجەسىندە دەنيسوۆ, امانگەلدى, قوس­تاناي, سارىكول, فە­دوروۆ اۋداندارىنا قاراستى كراس­نوارمەيسك, ەسەنباەۆ, سادچيكوۆ, قاراوبا, پەرۆوماي, لەنين اۋىلدارىنا ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرى تارتىلدى. سونداي-اق امانگەلدى اۋدانىن­داعى قاراسۋ, قۇمكەشۋ, دەنيسوۆ اۋدانىنداعى فرۋنزە, جىتى­قارا وڭىرىندەگى پريگورودنوە ەلدى مەكەندەرىن دە اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى شەشىلدى.

«قالعان جوبالار جىل سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەدى. اتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا 14 اۋىل ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت ورتالىقتاندىرىل­عان سۋ جەلىسىنە قوسىلادى. ولاردىڭ ىشىن­دە تورعاي وڭىرىندەگى شەگەن, دەنيسوۆ اۋدانىنداعى سۆەردلوۆ پەن پودگورنىي, قارابا­لىق وڭىرىندەگى نوۆوترويتسك, قوس­تانايدىڭ ماڭايىنداعى ۆلادي­ميروۆكا, الەكساندروۆكا, پو­لوۆ­­نيكوۆكا, ايسارى, ۇزىن­كول اۋدانىنداعى ەرشوۆ, پرەس­نوگوركوۆ, فەدوروۆ اۋدانىنداعى تازا شاڭداق, لەنينو, زاوزەرنوە, كوپىچەنكو ەلدى مەكەندەرى بار», دەيدى باسقارما باسشىسى.

د.اسقاروۆتىڭ ايتۋىنشا, 2024 جىلى وڭىردە اۋىل حالقىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان تاعى 52 جوبا ىسكە اسىرىلماق. وعان شامامەن 32 ملرد تەڭگە قاراستىرىلايىن دەپ وتىر.

اۋىز سۋ تاپشىلىعىن تارتىپ وتىرعان ەلدى مەكەننىڭ ءبىرى – ناۋىرزىم اۋدانىنداعى ولەڭدى اۋىلى. شالعاي اۋىلدا بۇگىندە توقسانعا جۋىق ءۇي ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىر. ءار اۋلادا ءبىر-ەكىدەن قۇدىق بار, بىراق سۋى اششى, ىشۋگە جارام­سىز. سوندىقتان  مۇنداعى جۇرت  اۋىز سۋ ءۇشىن اۋىلدىڭ ءار جەرىن­دەگى 3-4 قۇدىققا بارىپ كەزەك كۇتۋگە ءماجبۇر. 

جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل اۋىلعا كەڭەس داۋىرىندە ورتا­لىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىن تارتۋ جۇمىستارى باستالىپ, كەيىن توقتاپ قالعان ەكەن. وكىنىشتىسى, سول كەزدە توسەلگەن قۇبىرلار كەيىن قولدى بولىپ كەتكەن. 

وسىدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىن اۋدان ورتالىعىنان اكىمدىك مامان­دارى كەلىپ, حالىقپەن كەزدە­سىپ, حاتتاما جاساپ, قول قويى­سىپ, كەلەر جىلى ولەڭدىگە دە سۋ كەل­ە­د­ى دەگەن سوڭ, اۋىل تۇر­عىن­دارى كادىمگىدەي ۇمىتتەنىپ قال­عان. الايدا اۋدان اكىمدىگىنە حابار­لاسقانىمىزدا جاۋاپتى ءبولىم باسشىسى بۇل اۋىلعا  سۋ قۇبىرىن تارتۋ ءتيىمسىز ەكەنىن ايتتى. مۇنىڭ سىرتىندا, وسىدان ەكى جىل بۇرىن ولەڭدىگە اۋىز سۋ تاراتاتىن ارنايى پۋنكت ور­نا­تىلعان. ياعني 40 شاقىرىم جەر­دەگى اۋدان ورتالىعىنان اكە­لىن­گەن تازا سۋ وسى تسيستەرناعا قۇيى­لادى دا, اۋىل تۇرعىندارى سۋدى وسى جەردەن ساتىپ الادى. ەكى ارا­لىققا سۋ تاسيتىن كولىكتىڭ جانار­مايى مەن جۇرگىزۋشىنىڭ ەڭبەك­اقىسى حالىق­تان تۇسكەن اقشا­نىڭ ەسەبىنەن وتەلەدى. بىراق تۇر­عىنداردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان پۋنكتتىڭ اتى بار دا, زاتى جوق. باسىن­دا اۋدان ورتالىعىنان ءبىر-ەكى رەت سۋ اكەلىنگەنىمەن, ودان كەيىن جۇمى­­سى توقتاپ قالعان. بىرەۋ­لەر سۋ اعا­تىن قۇلاعى سىنىپ قال­عان دەسە, ەكىنشى­لەرى تسيستەر­نا­نىڭ ءوزى تەسىلىپ قالعانىن ايتادى.

«ول سۋ تاراتقىش پۋنكتتەن ءوز باسىم سۋ الىپ كورمەپپىن. ۇمىتپاسام, ءبىر بيدون سۋدى 80 تەڭگەدەن ساتتى-اۋ دەيمىن. بار-جوعى ءۇش-اق رەت اكەلدى. ال اۋىز سۋدان قىسىلىپ وتىرعانى­مىزعا كوپ بولدى. كەيىنگى جىلدارى اۋىلدىڭ ىرگەسىندەگى تەرەڭ كول قۇرعاپ, قۇدىقتاردىڭ ءبارى تارتىلىپ قالدى. قۇدىقتارداعى سۋ وتە تايىز. تاڭعى ساعات 10-عا دەيىن سۋ الىپ ۇلگەرمەسەڭ, تۇبىندەگى قۇم كوتەرىلىپ, سۋ لايلانىپ كەتەدى. ونى تۇندىرىپ بارىپ ىشۋگە تۋرا كەلەدى», دەيدى اۋىل تۇرعىنى نۇرلان حالىقوۆ.

ال اۋداندىق تكش ءبولىمىنىڭ باسشىسى سابىرجان نۇرعازيننىڭ ايتۋىنشا, ولەڭدىدەگى سۋ تاراتۋ پۋنكتىندە ەشقانداي اقاۋ جوق. تەك تۇرعىنداردىڭ وزدەرى پايدالانباي وتىر.

«ولەڭدىدە 87 ءۇي بار. ولار دا ورتا­لىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرىن تارتىپ بەرۋدى تالاپ ەتەدى. قۇدىقتاعى سۋ تايىز دەگەن بوس ءسوز. ولەڭدى جاڭا قۇرىل­عان جوق – اتام زاماننان كەلە جات­قان اۋىل. باياعىدا بالەنباي مىڭ حالىق تۇرعاندا دا سول قۇدىق­تاردان سۋ ءىشىپ كەلگەن. ەندى قازىر حالىقتىڭ ءبارى ۇيگە سۋ كىر­گىزىپ بەر دەپ وتىر. ول ەندى بيۋد­جەت­تىڭ قالتاسىنا سالماق تۇسىرە­تىن نارسە عوي. بۇل جەردە حالىق كوپ بولسا ءبىر ءسارى. شاعىن اۋىلدىڭ ارعى پەرسپەكتيۆاسىنا قاراساق, تۇرعىندارى كوشىپ كەتىپ جاتىر. قازىر بالانىڭ سانى دا ازايىپ قالدى. ءدال وسى قالىپپەن ءبىر-ەكى جىلدا مەكتەپ جابىلىپ قالسا, ول جەردە ادام قالمايدى», دەدى ءبولىم باسشىسى.

اۋدان اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ناۋىرزىم وڭىرىندە حالىقتىڭ 88 پايىزى ساپالى اۋىز سۋ ءىشىپ وتىر. اۋدانعا 8 ەلدى مەكەن قارايدى. حالىق كوپ تۇراتىن 4 اۋىل – قارامەڭدى, بۋ­رەۆەستنيك, رازدولنىي, شولاق­­ساي ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جەلىسىنە قوسىلعان. ال ولەڭدىنى قوسپاعاندا, ءشيلى, قوجا, اۋدان ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندەگى جامبىل ەلدى مەكەندەرى ساپالى اۋىز سۋسىز وتىر. اكىمدىكتەگىلەر مۇنىڭ سەبەبىن تۇسىندىرگەندە ادەتتەگىدەي اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ازدىعىن العا تارتادى.

«بۇل ءۇش ەلدى مەكەندەگى حالىق سانى 500-گە جەتپەيدى. سوندىق­تان سۋ قۇبىرىن تارتۋ – ءتيىمسىز. ال سۋ ۇلەستىرۋ پۋنكتىن قويايىق دەسەك, وعان حالىق كەلىسپەي وتىر. جالپى, ءبىزدىڭ ناۋىرزىم اۋدانىنا قاراستى اۋىلداردىڭ بارىندە تازا سۋ بار. قۇدىقتاعى سۋ تاپ-تازا. قۇمدى, بيىك جەردە تۇرعاننان كەيىن, بۇل جاق­تا اۋىز سۋ تاپشىلىعى جوق. ارقايسىسى اۋلاسىنا تەرەڭ قۇدىق قازىپ, وعان زا­ماناۋي فيلتر ورناتىپ, ۇيلەرىنە كىر­گى­زىپ العان. ولار جەراستى سۋىن پايدالان­عانى ءۇشىن سالىق تولەمەيدى, تەگىن سۋ, تەك ەلەكتر قۋاتىنا عانا اقشا تولەيدى. سول سەبەپتى, تۇرعىلىقتى حالىق اۋىز سۋ ساتىپ العىسى كەلمەيدى», دەيدى اۋداندىق تكش ءبولىمىنىڭ باسشىسى سابىرجان نۇرعازين.

وسىلايشا, اۋىل تۇرعىن­دارى­نىڭ ازدىعى كەيبىر ەلدى مەكەندەرگە ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرىن تارتۋعا كەدەرگى بولىپ وتىر. ال مەملەكەت باسشىسى شالعاي ەلدى مەكەندەردە قالعان از حالىق تۇگەل كوشىپ كەتپەۋ ءۇشىن اۋىل ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدى, شالعاي ەلدى مەكەندەردى ەڭ الدىمەن ساپالى سۋمەن, ءتۇزۋ جولمەن, مۇمكىندىك بولسا, تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك دەگەندى ءجيى ايتادى. پرەزيدەنت اۋىلدىڭ ين­فراقۇرىلىمى جوندەلىپ, ەلدىڭ جايلى ءومىر سۇرۋىنە, تۇرمىستىق جاع­دايى­نىڭ جاقسارۋىنا جاعداي جاسالسا, بۇگىندە جارتىلاي بوساپ قالعان جۇدەۋ اۋىلدارعا حالىق قايتا كوشىپ كەلە باس­تاۋى مۇمكىن ەكەنىن دۇرىس اڭعارىپ وتىر. وكىنىشكە قاراي, بۇل تالاپتى ۇنەمشىل بولىپ ادەتتەنگەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك جەتە تۇسىنە الماي جاتقان سىڭايلى. 

قوستاناي وبلىسى