وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, الماتى ءوڭىرى ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىندا وڭ ديناميكاسىن ساقتاي الدى. بۇگىنگى تاڭدا 981 وزەكتى ماسەلەنى شەشۋ جۇمىستارى اتقارىلىپ جاتىر. بۇلاردىڭ ورىندالۋى تۋرالى اقپارات ءار اۋىل اكىمدىگىندەگى ستەندتە, رەسمي سايتىندا ورنالاسقان. ءار ازامات ءوز ۇسىنىسىن وسى تىزبەگە ەنگىزۋىنە بولادى. بۇل – بيلىكتىڭ حالىقپەن تىكەلەي بايلانىسىنىڭ ءبىر ءتۇرى.
ءوڭىردىڭ ءىرى 5 اۋدانى الماتى قالاسىن اينالا ورنالاسقان. سوندىقتان ماياتنيكتىك ميگراتسيا, كولىك ينفراقۇرىلىمىنا, الەۋمەتتىك نىساندارعا سالماق ارتۋى سىندى سۇراقتار كۇن تارتىبىندە ەرەكشە ورىن الادى.
«الدىمەن وسىنداي جۇيەلى ماسەلەلەردى شەشەتىن ءىرى جوبالارعا توقتالسام دەيمىن. ءبىرىنشى, قوناەۆ پەن الماتى اراسىندا «G4 City» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ قايتا قولعا الىندى. «G4 City» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنىڭ قۇرىلۋىمەن تاماق ونىمدەرىن, توقىما, بىلعارى, قاعاز بۇيىمدارىن, قۇرىلىس ماتەريالدارىن ءوندىرۋ, لوگيستيكالىق جوبالار ىسكە اسادى. ناتيجەسىندە, قۇنى 3,7 ترلن تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 3,2 ترلن تەڭگە سالىق تۇسىمدەرى, سونداي-اق 34 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلادى. ارنايى ەكونوميكالىق ايماق اۋماعى 30-دان 96 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايتىلادى. «G4 City» قالاسىنىڭ جوباسى ىلە, تالعار اۋداندارى مەن قوناەۆ قالاسى اۋماعىن قامتۋى ينۆەستورلارعا قولايسىزدىق تۋعىزىپ تۇر. سوندىقتان «G4 City» قالاسىن جەكە اكىمشىلىك بىرلىك رەتىندە قۇرۋعا بەكىندىك. ونىڭ اۋماعى 88 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن 4 ايماققا بولىنەدى: ىسكەرلىك جانە قارجى ورتالىعى, ونەركاسىپ جانە لوگيستيكالىق حابى, عىلىم جانە مەديتسينا حابى, تۋريزم جانە ويىن-ساۋىق ورتالىعى. وندا 2050 جىلعا قاراي 2 ملن-نان اسا ادام تۇرادى دەپ بولجادىق.
ەكىنشى, ماياتنيكتىك ميگراتسيا ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ەڭبەك رەسۋرستارىن ءبولۋدى قولعا الدىق. ەكسپورتقا باعىتتالعان وندىرىستەردى ورنالاستىرۋ ماقساتىندا اۋماعى 1,3 مىڭ گەكتار بولاتىن 4 يندۋستريالدىق ايماق قۇرىپ جاتىرمىز. جامبىل («قازبەك بەك»), ىلە («بەرەكە»), تالعار («كايرات»), ەڭبەكشىقازاق («شەلەك») اۋداندارىنداعى بۇل ايماقتاردا 130-عا جۋىق كاسىپورىن اشىپ, 10 مىڭنان اسا ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ كوزدەلدى. ينفراقۇرىلىمى دايىن جەرلەردە زاۋىتتار اشۋ باستالىپ كەتتى. ونىڭ ءاربىرى تۋرالى ناقتى اقپاراتتى سايتتان كورۋگە بولادى.
ءۇشىنشى, الماتى اگلومەراتسياسىن دامىتۋدا 66 كيلومەترلىك ۇلكەن الماتى اينالما اۆتوموبيل جولىن ايتايىق. كولىك كەپتەلىسىن ازايتقان جوبا ينۆەستيتسيا تارتۋعا دا مۇمكىندىك بەردى. قازىر 5 ءىرى حالىقارالىق كومپانيا جالپى قۇنى 695 ملن دوللار بولاتىن ءوندىرىس ورىندارىن اشپاقشى. اتاپ ايتقاندا, «PepsiCo» كومپانياسى (اقش) – «Lay’s» چيپسىلەرىن شىعارۋ ءوندىرىسى, قۇنى – 200 ملن دوللار. «Focus Logistics» كومپانياسى «OZON» كومپانياسىمەن بىرگە – A ساناتىنداعى قويمالار, باعاسى – 151 ملن دوللار. «سترويتەل 98» كومپانياسى – ا ساناتىنداعى لوگيستيكالىق كەشەن, قۇنى – 100 ملن دوللار. «KT&G» (وڭتۇستىك كورەيا) كومپانياسى – تەمەكى ونىمدەرىن ءوندىرۋ, باعاسى – 204 ملن دوللار. «Outlet Center» – كيىم-كەشەك پەن تۇرمىستىق زاتتاردى ساتۋ ورتالىعى, قۇنى – 40 ملن دوللار. بۇل جوبالار – ءبىزدىڭ ايماق ينۆەستيتسيالىق تارتىمدى ءوڭىر ەكەنىنىڭ ناقتى دالەلى. تەك ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمى 484,2 ملن دوللارعا جەتتى. قۇيىلعان قارجىنىڭ 45%-ى وڭدەۋ ونەركاسىبىنە جۇمسالعان. جالپى, 10 ايدا 519 ملرد تەڭگەدەن اسا ينۆەستيتسيا كەلدى. 2030 جىلعا دەيىن ەسەپتەلگەن ينۆەستيتسيالىق قورجىندا 24,6 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋدى كوزدەيتىن, قۇنى 3 ترلن تەڭگەدەن اساتىن 209 جوبا بار», دەدى م.سۇلتانعازيەۆ.
ءوڭىر اگرارلى سانالعانىمەن الماتى وبلىسىندا ءونىمدى قايتا وڭدەۋ ءوندىرىسى دە وركەندەپ جاتىر. رەسپۋبليكادا شىرىنداردىڭ 85%-ى, سۋسىندار مەن بالمۇزداقتىڭ 60%-ى, شاراپتىڭ جارتىسىنان استامى سوندا شىعارىلادى. قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرۋدە تانىمال «كناۋف» كومپانياسى ەلدەگى گيپسوكارتوننىڭ 81%-ىن وندىرەدى. سەندۆيچ-پانەلدەردىڭ 48%-ى, بولات قۇبىرلار مەن پروفيلدەردىڭ 27%-ى دا اتالعان ايماقتا جاسالادى. ترانسۇلتتىق «تەحنونيكول» كومپانياسى قۇنى 100 ملن دوللاردى قۇرايتىن جىلۋ وقشاۋلاعىش ماتەريالدار شىعاراتىن زاۋىتىن سالىپ جاتىر. 217 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, وندىرىلەتىن ءونىم ىشكى نارىقتىڭ 20% قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى. ەلىمىزدە دامىپ جاتقان فارماتسەۆتيكا سالاسىندا وندىرىلەتىن ءدارى-دارمەك جانە مەديتسينالىق بۇيىمداردىڭ تورتتەن ءبىرى دە سول وڭىرگە تيەسىلى. 7 زاۋىتتا كەيىنگى 5 جىلدا ءوندىرىس كولەمى 1,3 ەسەگە ارتىپ, 33 ملرد تەڭگەگە جەتىپتى. ناتيجەسىندە, 10 ايدا ونەركاسىپ ءوندىرىسى 7,7%-عا ءوستى. 34 جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 1 087 جۇمىس ورنى اشىلدى. اۋىلدى جەردە تۇرىپ, ەڭبەك ەتۋگە قولايلى جاعداي جاساۋ ىشكى كوشى-قوندى تۇراقتاندىرادى. سوندىقتان اۋىلدى دامىتۋعا نەگىزگى كۇش سالىندى. سالادا الماتى وبلىسى 9,6% ۇلەسپەن ەلدە 3-ورىنعا يە. ءوڭىر ورىك, الما, المۇرت, جۇگەرى, ءجۇزىم, كارتوپ, كوكونىس, سويا جانە كۇرىش وسىرۋدەن العاشقى ۇشتىككە كىرەدى. جىلىجاي كەشەندەرى مەن ساقتاۋ قويمالارى كوبەيتىلدى. جالپى اۋدانى 85 گا 55 جىلىجاي, قۋاتى 130 مىڭ توننا 71 ساقتاۋ قويماسى بار. ەگىس القاپتارى 3 مىڭ گەكتارعا ۇلعايىپ, 457 مىڭ گەكتار بولدى.
«وكىنىشتىسى, 9,4 مىڭ كم سۋارۋ جۇيەلەرى, گيدروتەحنيكالىق نىسانداردىڭ 60-70%-ى توزعان. سودان سۋدىڭ جارتىسى جوعالدى. وبلىستاعى سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمى – 263,8 مىڭ گا. بىلتىر بيۋدجەتتەن 8 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 7 اۋداندا ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. 1,8 مىڭ كم جەلىلەردى جوندەۋ ناتيجەسىندە 107 مىڭ گا سۋارمالى جەر ساناتىنا ەندى. يرريگاتسيا ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋ ماقساتىندا قۇنى 106 ملرد تەڭگە بولاتىن 2024-2026 جىلدارعا جوسپار ازىرلەندى. جۇيەلەۋ ءۇشىن «الماتىوبلۆودحوز» مەكەمەسىن قۇردىق. بۇل دەلدالداردان قۇتقارىپ, سۋدى بەكىتىلگەن تاريفپەن بەرۋگە مۇمكىندىك تۋعىزدى. مال شارۋاشىلىعىندا وبلىس ەت, ءسۇت, جۇمىرتقا وندىرۋدەن كوش ىلگەرى, سونداي-اق قوي مەن ەشكى, ءىرى قارا جانە قۇس باسىنىڭ سانى ارتىپ جاتىر. 7 قۇس فابريكاسى ەلدەگى قۇس ەتىنىڭ 27%-ىن وندىرەدى. اۋىل شارۋاشىلىعىنا بيىل 36,6 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 8 جوبا ىسكە اسىرىلدى. 472 جۇمىس ورنى اشىلدى. «اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ» وڭىرلىك باعدارلاماسى اياسىندا 6 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 30 شارۋاشىلىق 13 مىڭ باس ءىرى قارا جانە ۇساق مال ساتىپ الدى. 5 جىلدا اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مالدىڭ ۇلەسىن 22%-عا, قويدىڭ ۇلەسىن 20%-عا جەتكىزۋ كوزدەلدى. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى ءۇشىن وبلىسقا 8,3 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات قاراستىرىلعان. بۇگىندە 9,5 ملرد تەڭگەگە 1 337 ءوتىنىم ءتۇستى. 369 وتىنىمگە 2,6 ملرد تەڭگە نەسيە بەرىلدى. اگرارلىق سالاعا 37 ملرد تەڭگە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلدى», دەدى ءوڭىر باسشىسى.
جالپى, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى جەتىستىكتەردىڭ سەپتىگىمەن 54 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. 24 مىڭ ادامعا ارنايى قولداۋ كورسەتىلدى. ناتيجەسىندە, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,7%-عا دەيىن تومەندەدى. ءوڭىر – ماڭىزدى تۋريستىك ولكەلەردىڭ ءبىرى. تۋريستىك كارتاداعى ءاربىر ونىنشى نىسان – الماتى وبلىسىندا. وسى جىلى 15 تۋريستىك اۋماقتا 337 كم تاۋلى سوقپاقتار مەن باعىتتاردى اباتتاندىرۋ جۇرگىزىلدى. كولساي كولدەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, كارىز جۇيەلەرى ماسەلەسىن شەشۋدى قولعا العان. بيىل دەمەۋشىلەردىڭ ەسەبىنەن تەگىن Wi-Fi نۇكتەسى قوسىلىپ, بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلدى. كولساي جانىنداعى ساتى اۋىلى جاقىندا وزبەكستاندا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىمنىڭ كەڭەسىندە «ەڭ ۇزدىك تۋريستىك اۋىلداردىڭ» قاتارىنا ەنگىزىلدى. بۇل – ءتۋريزمدى دامىتۋ جۇمىسىنا بەرىلگەن جوعارى باعا. 2023-2026 جىلدارعا ارنالعان تۋريستىك ماستەر-جوسپارى ازىرلەندى.
تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ماڭىزدى. اكىمنىڭ ايتۋىنشا, بيىل وڭىردە ەلەكترمەن, سۋمەن, گازبەن قامتاماسىز ەتۋگە, كارىز جۇيەسىنە, جىلۋمەن جابدىقتاۋعا, جارىقتاندىرۋعا, اباتتاندىرۋعا 55,1 ملرد تەڭگە بولىنگەن. جول سالۋعا جانە جوندەۋگە 50,4 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. 384 ەلدى مەكەننىڭ 356-سى ورتالىق سۋ جۇيەسىنە قوسىلعان. وسى جىلى 477 شاقىرىم سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرى سالىنىپ, 3 اۋىلعا ءبىر ورتالىقتان سۋ بەرىلەدى, 17 اۋىلدا سۋدىڭ ساپاسى جاقسارادى. 156 ەلدى مەكەن كوگىلدىر وتىنعا قول جەتكىزگەن. وبلىستا تۇرعىن ءۇي سالۋ ءوستى. جوسپارلانعان 811 مىڭ شارشى مەتردىڭ 10 ايدا 808 مىڭى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇگىندە ءۇي كەزەگىندە 40 مىڭ ادام تۇر. بيىل 750 وتباسى ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلمەك. 450 جالدامالى پاتەر الەۋمەتتىك وسال توپتار ساناتتارىنا ارنالعان. 300-ءى كەزەكتە تۇرعاندارعا بەرىلەدى.
جىلدىڭ باسىندا 52 ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپ بولدى. بيىل 14,4 مىڭ ورىنعا 10 مەكتەپ تاپسىرىلدى. بەسەۋى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بەرىلەدى. كەلەر جىلى ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر 39-عا دەيىن قىسقارادى. «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسىمەن 2024-2025 جىلدارى 54,6 مىڭ ورىندىق 53 مەكتەپ سالىنادى. ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» جانە «قازاقستان حالقىنا» قورلارىمەن بىرلەسىپ «تابىستى 50 مەكتەپ» اتتى بىرەگەي جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا بيۋدجەتتەن 756 ملن تەڭگە بولىنگەن.
«بيىل قوناەۆ قالاسىنىڭ باس جوسپارى بەكىتىلدى. اكىمشىلىك عيماراتتار قالانىڭ قازىرگى اۋماعىندا سالىنادى. 19 مىڭ گا اۋماقتا ورنالاساتىن قالا حالقىنىڭ سانى 2050 جىلعا قاراي 200 مىڭ ادامدى قۇرايدى. 2-كەزەڭدە «جاڭا ىلە» الاڭى يگەرىلەدى. جاقىندا 5 جىلعا ارنالعان قوناەۆ قالاسىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى قابىلدانادى», دەدى م.سۇلتانعازيەۆ.
