سالتاناتتى جيىنعا ءوڭىر زيالىلارى, وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى, اقىننىڭ ۇرپاقتارى مەن كوز كورگەن زامانداستارى قاتىستى. كەش بارىسىندا وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باس مامانى روزا ولجاباەۆا اقىننىڭ ءوڭىر رۋحانياتىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى مەن ەل جادىندا قالعان جارقىن ىستەرىن تارقاتا ايتىپ, كوپشىلىككە مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆانىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
ودان كەيىن بەلگىلى اقىن, عالىم سەرىكباي وسپان ۇلى, حالىق اقىنى ءاسيا بەركەنوۆا, كەشكە استانادان ارنايى كەلگەن مەيماندار ارداگەر اۋديتور ورىنباسار ميراشقىزى مەن اقىن, كومپوزيتور, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت قايراتكەرى ابدىعاني بازىلحان ۇلى جانە ساتيريك, جۋرناليست ءدامىر ءابىش, اقىننىڭ تۋىسى تۇرسىن اقساقال تولەندى ارىستانبەك ۇلىنىڭ ازاماتتىق تۇلعاسى مەن اقىندىق ونەرى جايلى اسەرلى ەستەلىكتەر ايتتى.
كەش بارىسىندا ءسوز العان قالامگەر قاۋىم تولەندى ارىستانبەك ۇلى شىعارماشىلىعىنىڭ تاقىرىبىنا توقتالىپ, اقىندىق شەبەرلىگى جونىندە ءسوز قوزعادى. «توبىلدىڭ تولقىندارى» جىر جيناعىنا اقىن مۇراسىنىڭ 70 پايىزى عانا ەنگەن. اقىننىڭ ءبىرسىپىرا ولەڭدەرى تۋعان جەر مەن ۇشقان ۇياعا, الاكولدەي اق ايدىنعا, تەرەڭ يىرىمدەرى تالاي تاريحتىڭ سىرىن بۇگىپ جاتقان تۇڭعيىق توبىلعا, بالالىق شاققا, زامانداسقا دەگەن اڭسار-ساعىنىشتان, شىنايى سۇيىسپەنشىلىكتەن تۋعان. مىسالى, قوستانايعا ارناعان ولەڭىندە اقىن «تۋعان جەرگە كولەڭكەم تۇسپەسىن دەپ, تال تۇستە دە تىكەمنەن تىك تۇرامىن» دەپ تەبىرەنسە, «العىس تۋرالى وي» ولەڭىندە ء«بارى مەنىڭ كەتەر ەمەس ەسىمنەن, تۋعان ەلىم, الديلەگەن, وسىرگەن. سولار مەنى جاستايىمنان ۇيرەتكەن, العىس ال دەپ جەسىر مەنەن جەتىمنەن», دەيدى.
اقىننىڭ بىرقىدىرۋ ولەڭدەرى قازاقتىڭ دارا تۇلعالارىنا ارنالادى. ماسەلەن, ءماريام حاكىمجانوۆاعا ارناعان ولەڭىندە «قىران بوپ كەتۋشى ەدىڭ – دالا كورسەڭ, انا بوپ كەتۋشى ەدىڭ – بالا كورسەڭ, ۇيرەتكەن ادال ەڭبەك, جاقسىلىقتى, بۇيىرماسىن وزىڭدەي دانا كورسەم», دەپ اقىن اپاسىنىڭ اقىندىق, ادامدىق تۇلعاسىن اسقاقتاتىپ, انالىق مەيىرىمىن دارىپتەيدى.
اقىننىڭ ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنا ارناعان تولعاۋىندا:
«بىلىمگە جان ەكەنسىڭ جاراتىلعان,
الىستان كورىنەدى دارا تۇلعاڭ.
بولەك ءبىر قۋات پەن كۇش كورگەندەيمىن,
مول جايىپ, كەڭ كوسىلگەن قاناتىڭنان.
الەمگە اتىڭ كەتتى تارالىپ كەڭ,
بولجادىڭ بولاشاقتى دانالىقپەن.
كوپ ەدى كەشىرىمىڭ, كەشىرە گور,
ءوزىڭدى كەشتەۋ بىلسەم بالالىقپەن.
بەلدەسىپ, بەتپە-بەت كەپ كۇرەسە الماي,
كوبى ءجۇر جىبەك تۇگىل, ءجىپ ەسە الماي.
«مەن مىقتى» دەگەندەردىڭ بارلىعى دا,
وزىڭنەن كەيىن قالدى ىلەسە الماي», –
دەپ كەلەتىن جولدار بار. بۇل – ۇلت ۇستازىنىڭ قايراتكەرلىك تۇلعاسىن جالپى جۇرت جاڭا تانىپ جاتقان شاقتا جازىلعان شىعارما بولسا كەرەك, اقىن «بولەك ءبىر قۋات پەن كۇش كورگەندەيمىن» دەپ, سول كەزەڭدە حالىق ساناسىنا تۇسكەن تاريح ساۋلەسىن ءدوپ باسىپ جىرلايدى.
اقىننىڭ اتالعان جيناققا ەنبەي قالعان ولەڭدەرىن ەسەپتەمەگەندە, ءوزى نەگىزىنەن شارۋاشىلىققا قاجەت ماڭىزدى ەسەپ-قيساپتىڭ باسىندا جۇرسە دە, كەزىندە اۋدان, وبلىس كولەمىندە ءجيى ءوتىپ تۇراتىن ءداستۇرلى ايتىس دودالارىنان قالىپ كورمەگەن تولەندى ارىستانبەك ۇلىنىڭ ايتىسكەرلىك ونەرىنىڭ ءوزى ءبىر توبە. تالاي الامان بايگەلەردە جاسىنداي جارقىلداپ, جاراۋلى اتتاي وزا شاپقان تولەندى سىربايمەن سىر شەرتىسىپ, عافۋعا عازال وقىعان, نۇرقاننان باتا العان اقىن. بۇل جايدى اقىن «ارتىقتاۋ باسقالاردان ءبىر باقىتىم, اتىشۋلى نۇرقاننان باتا العانىم», «ەڭ باقىتتى كۇندەرىم شىعار مەنىڭ, سىرباي مەنەن عافۋمەن ارالاسقان» دەپ جىرعا قوسادى. مىسالى, ارقالىقتاعى «دالا ولكەسى تاريحى» مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرى, اقىن باتىرلان ساعىنتاەۆ بەرگەن «تورعاي تاڭى» گازەتىنىڭ 1981 جىلعى 155-ءنومىرىنىڭ ايقارما بەتىندە امانگەلدى اۋدانىنىڭ اقىنى سايلاۋ ءسايدىلدين مەن جانگەلدين اۋدانىنىڭ اقىنى تولەندى ارىستانبەك ۇلىنىڭ ايتىسى جاريالانعان. وسى ايتىستاعى «تۇلپارداي توپتى كورسەم تۇرا الماۋشى ەم, كوسىلسەم كوز ۇشىندا شىعانداۋشى ەم, قىرانداي ءبىر سەرمەسەم قاناتىمدى, قينالماي كۇندىك جەردى الاتىن-دى, سان جۇيرىك تىڭنان كەلىپ قوسىلسا دا, شاڭىما ىلەسە الماي قالاتىن-دى» دەگەن ءبىر ۇزىكتىڭ وزىنەن تولەندى توكپە جىردىڭ شەبەرى, اقىندىق قۋاتى مىقتى, اسقاق ءسوزدىڭ يەسى ەكەنى بىردەن اڭعارىلادى.
«توبىلدىڭ تولقىندارى» جىر جيناعىنىڭ ەكىنشى بولىمىندە جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قاسىم ماۋلەنوۆ, اۋديتورلار پالاتاسىنىڭ پرەزيدەنتى ساپار كوشكىنباەۆ, اقىن سەرىكباي وسپان ۇلى, اقىن, باسپاگەر سەرىك قاليەۆ سىندى ازاماتتار اۆتور شىعارماشىلىعىنا دەگەن جىلى لەبىزدەرىن جازىپ, ءىلتيپات بىلدىرگەن. قاسىم ماۋلەنوۆ: «تولەندى اعامىز – 500-دەن استام ولەڭنىڭ اۆتورى. ءارى اقىن ءارى اۋديتور بولعان اعامىزدىڭ شىعارمالارىنان بولمىسى بولەك زاماناۋي سينتەز بايقالادى» دەپ اقىن ولەڭدەرىنەن وت پەن سۋدىڭ ءبىر ارناعا توعىسقانىن كورگەندەي اسەر العانىن جازسا, اقىن سەرىكباي وسپان ۇلى: «توكەڭدى العاش 1960 جىلى تورعايدا كوردىم. ءبىر تويدا ۇستازدار جايلى ولەڭ وقىدى. ءوزى اقىن, ءوزى وزات, سىمباتتى جىگىتكە قىزىعا قارادىم. كەيىن تولەندى اعامىز جانگەلدين اۋدانىندا باس ەسەپشى قىزمەتىن اتقاردى. 1963 جىلى سول كەزدە س.كيروۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا باردىم. سويتسەم, تولەندى اعاي دا جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا بارىپتى. ەكەۋمىز دە ەمتيحاننان سۇرىنبەي ءوتىپ, ءبىر جىل جاتاقحانادا بىرگە تۇردىق», دەپ باستالاتىن جىلى ەستەلىك قالدىرعان.
تۇساۋكەسەر كەشى بارىسىندا اقىننىڭ ولەڭدەرى وقىلدى. مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى ماناتبەك كادىروۆ, دومبىراشى دانيار رىسبەكوۆ ونەر كورسەتسە, ءداستۇرلى ءان ورىنداۋشى, رەسپۋبليكالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى ەسحات ءنۇرالي شىرقاعان «توبىل تولقىندارى-اي» ءانى جيىلعان قاۋىمدى ءبىر سەرپىلتىپ تاستادى. كومپوزيتور ابدىعاني بازىلحان ۇلىنىڭ تولەندى ارىستانبەك ۇلىنىڭ ولەڭىنە جازىلعان بۇل ءانى قوستاناي جەرىندە العاش رەت ورىندالعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
قوستاناي وبلىسى
