ساز كوللەدجىنىڭ 1-كۋرس ستۋدەنتتەرىنە جيتس ورتالىعىنىڭ دارىگەر-ەپيدەميولوگى ۇلپان بايدىلداەۆا اۋرۋدىڭ تارالۋ جولدارى مەن ودان قالاي ساقتانۋ كەرەك ەكەنىن جان-جاقتى بايانداپ بەردى.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان بويىنشا بۇگىنگى تاڭدا ايتۆ-مەن اۋىراتىن 50 544 ناۋقاس تىركەلگەن. شىمكەنت قالاسىندا كەسەل جۇقتىرعاندار سانى 2 447 بولىپ ەسەپتىك تىركەۋدە تۇر. ولاردىڭ باسىم بولىگى – 15-49 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتار. دارىگەر باياندامادا ايتۆ-نىڭ وتە جاسىرىن جۇرەتىن اۋرۋ ەكەنىن ايتتى. بۇل رەتتە بۇرىنعى تۇسىنىكتەر مەن كوزقاراستار قازىر ەسكىرگەن. باياعىدا ناشاقورلار, جەزوكشەلەر بۇل اۋرۋمەن اۋىراتىن دەيتىن. قازىر كەرىسىنشە قوعامدا ءتۇرلى سالادا جۇرگەن قاراپايىم ازاماتتار دا جۇقتىرىپ الىپ جاتىر. ءتىپتى ستەريلدى زاتتارمەن جۇمىس ىستەيتىن مەديتسينا مەكەمەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن دە بۇل كەسەلدەن ءجۇز پايىز ساقتالعان دەي المايمىز. ماماننىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇرىن تامىرىنا ينە سالاتىن ناشاقورلار قازىر سينتەتيكالىق زاتتارعا ءوتىپ كەتكەن. جەڭىل ءجۇرىستى قىز-كەلىنشەكتەر دە قاتاڭ ەسەپكە الىنعان. سوندىقتان ادامزاتقا قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇرعانى – كەزدەيسوق بولعان جىنىستىق قاتىناستار مەن ابايسىزدا قان ارقىلى جۇقتىرىپ الۋ.
«ايتۆ-دان ساقتانۋدىڭ جالعىز جولى – قورعانىشسىز جىنىستىق قاتىناسقا بارماۋ. سونىمەن قاتار ەگەر كۇدىك پايدا بولعان جاعدايدا دەرەۋ جيتس ورتالىعىنا بارىپ, ءانونيمدى تۇردە ايتۆ-عا قان تەستىن تاپسىرۋ. ويتكەنى اۋرۋ تەز انىقتالعان سايىن ادامنىڭ ۆيرۋستى بويىندا تەجەپ ۇستاۋىنا جانە وزگەلەرگە بىلمەستىكپەن اۋرۋدى تاراتىپ جىبەرمەۋىنە كوبىرەك مۇمكىندىك پايدا بولادى. ايتۆ-مەن تەك قانا جاستار, ۇلكەندەر اۋىرادى دەۋ دە قاتە پىكىر. ابايلاماسا, كەز كەلگەن جاستاعى ادام كەسەلدى بويىنا جۇقتىرىپ الا الادى. جيتس ورتالىعىندا مىناداي ءبىر جاعداي بولدى. 82 جاستاعى قاريا بالاسىنىڭ قويانشىعى ۇستاعاندا ءتىلىن تارتامىن دەپ قولىن جاراقاتتاپ الادى. سول كەزدە بالاسىنان قان ارقىلى ايتۆ جۇعىپ كەتكەن. ونى كەيىن قان تەستىندە انىقتادى. سوندىقتان دەنساۋلىققا نەمقۇرايلى قاراۋعا بولمايدى. مۇمكىندىگىنشە ساقتىق شارالارىن ساقتاعان ءجون. اسىرەسە بۇل اۋرۋدان بەيحابار جاستار ءۇشىن مۇنداي سەميناردىڭ ماڭىزى وتە ۇلكەن. نەگىزگى ماقسات – وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, ايتۆ-نىڭ جاستار اراسىندا تارالىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ», دەدى ەپيدەميولوگ دارىگەر ۇ.بايدىلداەۆا.
ءوز كەزەگىندە مامان اۋرۋدىڭ نەگىزگى بەلگىلەرى تۋرالى دا جاستارعا ءبىرسىپىرا بايانداپ ءوتتى. ۆيرۋس ادام بويىنا ەنگەن سوڭ الدىمەن ليمفاعا تۇسەدى. اۋرۋ بىردەن بىلىنبەيدى. ونىڭ كلينيكالىق بەلگىلەرى 2 اپتا نەمەسە 3 ايدان كەيىن انىق بولادى. بىرىنشىدەن, ادامدا السىزدىك پايدا بولادى. سودان سوڭ قولتىعىنىڭ استىنداعى شاتىندا, موينىندا ليمفاتۇيىندەر ءىسىنىپ شىعادى. ءارى قاراي ءبىر ايدان اسا ۋاقىت بويى ادامدا دەنە قىزۋى تۇسپەي قويادى. تەرشەڭدىك پايدا بولادى. تاڭەرتەڭ ۇيقىدان ويانعاندا توسەگى نامدانىپ تۇرادى. سوسىن ەكى اپتادان كوپ ۋاقىت ءىش ءوتۋى توقتامايدى. قايتا-قايتا ءىش وتە بەرگەن سوڭ دا ادام تەز ازىپ كەتەدى. 10% سالماق جوعالتادى. ەگەر دەر كەزىندە قارالماسا, يممۋنيتەتى ءتۇسىپ, تۋبەركۋلەز نەمەسە پنەۆمونيا جۇقتىرىپ الۋ قاۋپى جوعارىلايدى. وسى رەتتە دارىگەر جيتس-پەن اۋىراتىنداردىڭ 90%-ى تۋبەركۋلەز, پنەۆمونيامەن زارداپ شەگەدى دەگەن قورقىنىشتى ستاتيستيكانى كەلتىردى.
سونداي-اق مامان ۆيرۋس باستاپقىدا ايتۆ ساتىسىندا بولاتىنىن, نەگىزگى مىندەت وسى قالىپتان تايدىرماي جيتس-كە جەتكىزبەۋ قاجەتتىگىن جاستارعا ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. ەگەر جيتس-كە اۋىسقان جاعدايدا ادامعا ەشقانداي ەم كومەكتەسپەيدى. سول سەبەپتى بەلگىلەنگەن رەتروۆيرۋسقا قارسى پرەپاراتتاردى سحەما بويىنشا قولدانۋ قاجەت. وسى جەردە دارىگەر ناقتى ءبىر مىسالدى ايتىپ بەردى. جيتس ورتالىعىنا كوزىنە تەرىسكەن شىققان جاس جىگىت كەلەدى. وعان ورتالىق ماماندارى دارىلەردى ۇزبەي ءىشۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتكەن. الايدا ولاردىڭ كەڭەسىنە قۇلاق اسپايدى. سودان 11 ايدان كەيىن قايتا كەلەدى. بىراق بۇل جولى جىگىتتىڭ كىشكەنتاي تەرىسكەنى اسقىنىپ, كوزى كورمەي قالعان جاعدايعا دەيىن جەتكەن. ياعني ۆيرۋس كۇشەيىپ كەتىپ, ايتۆ-دان جيتس-كە اۋىسىپ كەتكەن. بىراق وكىنىشتىسى مۇنداي جاعدايدا ەشقانداي ەمشارا ادامعا پايداسىن بەرمەيدى. سونىمەن بىرگە مامان انىقتالعان اۋرۋ قۇپيا ساقتالاتىنىن جەتكىزدى. ءتىپتى ەرلى-زايىپتىنىڭ بىرەۋى اۋىرىپ قالسا, ونى جۇبايىنىڭ كوزىنشە جاريالامايدى. سول ءۇشىن قۇپيا اقپاراتتى ادەيى تاراتۋ, مازاق رەتىندە الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالاۋ بولماسا اۋرۋ ەكەنىن ءبىلىپ تۇرىپ, وزگەلەرگە قاساقانا جۇقتىرۋ قىلمىستىق كودەكتستىڭ ارنايى باپتارىمەن زاڭ الدىندا جازالاناتىنىن دارىگەر ەسكە سالىپ ءوتتى. سوندىقتان اۋرۋ انىقتالعان ناۋقاستان ءبىرىنشى كۇنى قۇپيالىلىقتى ساقتاۋ, اۋرۋدى تاراتپاۋ تۋرالى تالاپتارعا كەلىسەتىنى جايىندا قولحات جازدىرىپ الادى. ءىس-شارا بارىسىندا سەمينارعا قاتىسقان كوللەدج ستۋدەنتتەرى ەرىكتى تۇردە ايتۆ-نىڭ قان تەستىنەن ءوتتى. سونداي-اق ساز كوللەدجىنىڭ شاكىرتتەرى ايتۆ-عا بايلانىستى وزدەرىن قىزىقتىرعان نەمەسە مازالاعان سۇراقتارىنا جاۋاپ الدى.
قالالىق جيتس ورتالىعى جىل باسىنان بەرى جوسپارعا سايكەس شاھارداعى بارلىق مەكەمەدە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن وتكىزىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە جىلىنا 3-4 رەت كەزدەسۋ ۇيىمداستىرادى. سول سەكىلدى ءبىلىم وشاقتارىندا دا ءار جىل سايىن جاستارمەن كەزدەسىپ تۇرادى. سونداي-اق جيتس ورتالىعىندا دوستاستىق كابينەتى مەن سەنىم بەكەتى بار. ول جەردە ازاماتتار جاسىرىن تۇردە ايتۆ-عا ەكسپرەسس-تەست نەمەسە باسقا دا جىنىستىق جولمەن بەرىلەتىن اۋرۋلارعا قان سىناماسىن تاپسىرىپ, كەيىن اشىق تۇردە تەگىن دارىلەر الىپ تۇرۋىنا بولادى. بۇعان قوسا مەديتسينالىق مەكەمەلەردە بايقاۋسىزدا بولاتىن جاراقاتتانۋ جاعدايلارىنان كەيىن الدىن الۋ شارالارى جۇرگىزىلەدى. ول جاناسۋدان كەيىنگى پروفيلاكتيكا دەپ اتالادى. الدىن الۋ شاراسىن جيتس ورتالىعىنىڭ ماماندارى اتقارادى جانە دە جاناسۋدىڭ الدىندا بولاتىن پروفيلاكتيكا بار. مۇندا ۇنەمى تۇراقسىز جىنىستىق قاتىناسقا ءتۇسىپ جۇرگەن ازاماتتار ورتالىققا كەلىپ, ايتۆ جۇقتىرۋ قاۋپىن ازايتاتىن ارنايى پرەپاراتتار قابىلداپ, پروفيلاكتيكالىق تەراپيادان وتەدى.
سەمينار سوڭىندا ءىس-شارانىڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولعان قالالىق №13 ەمحاناعا قاراستى جاستار ورتالىعىنىڭ مەنەدجەرى جانات وتەمىسوۆا وسى مەكەمەنىڭ جۇمىسى جونىندە دە قىسقاشا بايانداپ بەردى.
«قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ №12 بۇيرىعىنا سايكەس 10-18 جاستاعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە, 35 جاسقا دەيىنگى جاستارعا رەپرودۋكتيۆتىك, پسيحولوگيالىق كومەكتەر كورسەتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزەمىز. جالپى, شىمكەنتتە 5 جەردە جاستار ورتالىعى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەدى. اتاپ ايتقاندا, №10, 6, 7, 13 ەمحانا مەن «داۋمەد» كلينيكاسىندا وسىنداي جاستار ورتالىقتارى بار. ورتالىقتا پسيحولوگ, گينەكولوگ, ۋرولوگ سىندى دارىگەر ماماندار كەلۋشىلەردى قابىلدايدى. بولەك تىركەۋ ورنى اشىلعان. جانە 56-04-32 سەنىم تەلەفونى ورناتىلعان. وسى نومىردەن كەز كەلگەن جاس قۇپيا تۇردە ءوزىن مازالاعان سۇراققا جاۋاپ الا الادى. اسىرەسە ءانونيمدى تۇردە جىنىستىق قاتىناس ارقىلى بەرىلەتىن اۋرۋلار بويىنشا ۋرولوگ, گينەكولوگتەردەن كەلىپ كەڭەس الىپ كەتەدى. مەكەمەدە جاستارعا ترەنينگتىك كابينەتتەر دە قاراستىرىلعان. تەك ارناۋلى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى ەمەس, جاستار ورتالىعى اۋماعىنا قارايتىن كەز كەلگەن جاسقا وزىنە كەرەكتى كەڭەس الۋىنا نەمەسە ناقتى قان سىناماسىن تاپسىرىپ كەتۋىنە بولادى. بۇعان قوسا ورتالىققا 6 مەكتەپ قارايدى. ورتالىق ماماندارى تۇراقتى تۇردە وقۋشىلارعا مەديتسينا تاقىرىبىندا ءتۇرلى سەمينارلار ءوتىپ تۇرادى. جىل باسىنان بەرى 4 286 جاس وسى ورتالىقتاعى بىلىكتى دارىگەرلەرگە قارالعان», دەدى جاستار ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى ج.وتەمىسوۆا.
شىمكەنت
