جولساپار بارىسىندا وسى قالاداعى شاعىن دۇكەنگە سوققانبىز. تابالدىرىقتان اتتاعان بەتتە-اق جانىڭا سونشالىقتى جاعىمدى نان ءيىسى بۇرق ەتە قالدى. سورەگە كوز سالساق, نارتتاي قىپ-قىزىل بولكەلەر سامساپ تۇر ەكەن. اس اتاسىنىڭ بىرەۋىن الدىق. ىپ-ىستىق. باياعى بالا كەزىمىزدەگىدەي شەتىنەن ءۇزىپ, ءدام تاتتىق. ءدامدى ەكەن.
– سارى ماي عانا جەتىسپەي تۇر, – دەدى اتقوسشىمىز, – ەرتەرەكتە اپام ناندى پەشتەن سۋىرىپ الا سالىسىمەن سارى ماي جاعىپ جەۋشى ەدىك. جارىقتىق, ىستىقتاي ۇزسەڭ كوكايازدانىپ, پىسپەي قالادى دەپ باجىلدايتىن. تىڭدايمىز با, ىستىق ناندى ساۋساعىمىزدى كۇيدىرە سوعىپ الاتىنبىز. سودان بەرى ءدال وسىنداي ءدامدى ناندى كەزدەستىرگەن ەمەسپىن.
دامىنە سۇيسىنگەن سوڭ سامساعان بولكەلەردىڭ سىرىنا قانىعۋعا ۇمتىلدىق. سويتسەك, بۇگىندە اتا-اناسىنىڭ ابىرويلى ءىسىن ساتىمەن ساباقتاپ وتىرعان رەنا بالاكيشيقىزى ءوز ءىسىنىڭ شىنايى شەبەرى ەكەن. يماندى كاسىپ اتا-اناسىنان قالعان.
– توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتا شەنىندە اتا-انام وسى توڭىرەكتەگى ءوز ءىسىن دوڭگەلەتكەن العاشقى كاسىپكەرلەردىڭ ءبىرى بولدى. ول تۇستا ىسكەر ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىستى عوي. ال مەنىڭ اتا-انام نان ءپىسىرۋدى قولعا الدى. ادام ايتقىسىز قيىن كەز ەدى. ەلەكتر قۋاتى ءجيى ءوشىپ قالاتىن. ساپالى ۇن قاسقالداقتىڭ قانىنداي تاپتىرمايدى. حالىق كوز بايلانىسىمەن كەروسين شام جاعىپ وتىراتىن ەدى عوي. تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەگەن بىزدىكىلەر سىرتقى ءپىشىمى كادىمگى كەمەگە ۇقسايتىن ءداۋ پەش سالدى. باسقا امال جوق ەدى. سول پەشتە نان پىسىرەتىن, بىرتە-بىرتە قاراجاتتىڭ باسى قۇرالعان سوڭ قاجەتتى جابدىقتار ساتىپ الا باستادى. ءسويتىپ, نانعا قوسا توقاش تا پىسىرەتىن بولدى. ءالى ەسىمدە كۇنىنە 2 مىڭ داناعا جۋىق نان پىسىرەتىن, ساپاسىنا ايرىقشا ءمان بەردى. سودان با ەكەن, تۇتىنۋشىلار دا بىرتە-بىرتە كوبەيە باستادى, – دەيدى كاسىپكەردىڭ ءوزى.
قازىر سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە اياق باسقان اناسى ورتاق بيزنەسكە باس-كوز بولىپ, شارۋاعا ارالاسىپ وتىرادى. بۋحگالتەرلىك ەسەپ-قيساپ, ستاتيستيكا, وزگە دە تولىپ جاتقان قاعاز جۇمىستارىن تاپ-تۇيناقتاي ەتەدى. ال نەگىزگى ماماندىعى پسيحولوگ رەنا بالاكيشيقىزى استانا مەن دەرجاۆينسك قالاسىنىڭ ەكى ورتاسىندا شاپقىلايدى دا جۇرەدى. شارۋا ىڭعايى سولاي. اناسى كەيدە ازىلدەپ بار جيعان-تەرگەنىڭ ءبىر جاشىككە سىيىپ كەتەدى-اۋ دەپ ازىلدەپ قويادى.
– اكەم بالاكيشي اگابالاوگلى مەن انام سۆەتلانا گريگورەۆنا ءبىزدى كىشكەنتايىمىزدان ادال ەڭبەككە تاربيەلەدى. بالكىم, سودان با ەكەن, اقباس تولقىندارى اسپانعا اتىپ جاتقان قايناعان تىرشىلىكتە اراگىدىك كەزدەسىپ قالاتىن قيىندىقتان قايمىعىپ كورگەن ەمەسپىز, – دەيدى كەيىپكەرىمىز.
ال كاسىپكەرلىك جولىندا كەسە-كولدەنەڭ ءتۇسىپ جاتقان قيىندىق اتاۋلى از ەمەس ەكەن. ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر نان جانە نان ونىمدەرىن ءپىسىرۋدىڭ كىسى قىزىعارلىقتاي پايداسى جوق. سەبەپ – شاعىن قالادا ديىرمەننىڭ بولماۋى. دەمەك, قاجەتتى ۇن وزگە وڭىردەن تاسىمالدانادى. كولىك شىعىنى قوسىلعان سوڭ وزىندىك قۇن ءسال دە بولسا وسەدى. راس, كەيدە شىعىندى جابۋعا عانا جۇمىس ىستەيدى. تالداپ قاراساڭىز, بۇل وڭىردە ۇننىڭ باعاسى تۇراقتى ەمەس, ۇنەمى قىمباتتاۋ ۇستىندە, وعان جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن, سالىق, وزگە دە شىعىنداردى قوسساڭىز, تازا پايدا ازايا بەرمەك. «جىعىلعانعا – جۇدىرىق» دەمەكشى, ەلەكتر قۋاتىنىڭ تولەماقىسى دا قىمباتتاپ كەتتى.
بۇگىندە ناۋبايحانا تاۋلىگىنە شامامەن 500-600 دانا نان ونىمدەرىن پىسىرەدى. ءپىشىنى ارقيلى, 13 ءتۇرلى اتاۋمەن. جازدا ناۋبايحانانى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ الىپتى, جىلۋ جۇيەسىن تولىعىمەن جاڭارتقان, سۋ جەلىسىن جاڭعىرتقان. ايتپاقشى, سۋدى تسەحقا تىكەلەي وتكىزىپ الىپتى. ەندى بۇرىنعى بەينەت ازايا بەرمەك. جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن كەزدە ناۋبايحانا جۇمىسىن توقتاتۋعا تۋرا كەلگەن.
– سول كەزدە سوعىلعان قوڭىراۋدى ەسەپتەپ كورسەڭىز, – دەيدى كاسىپكەر, – ءبىر جاعىنان حالىققا كەرەگىمىز بار ەكەنىن سەزىندىك. ءبىز اشىتقىلى, اشىتقىسىز نان پىسىرەمىز, ناننىڭ قۇرامىندا بەس ءتۇرلى جارما بار. گەركۋلەس, قارا بيداي ۇنىنان پىسىرىلەتىن ناننىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنۋ ءۇشىن ادەيى الماتىعا بارىپ وقۋ كۋرستارىنا قاتىسىپ قايتتىم. قانت ديابەتىمەن اۋىراتىنداردىڭ اعزاسىنا پايدالى ناندى دا پىسىرە باستادىق. بۇل جاڭالىعىمىزعا جۇرتشىلىق رازى.
شاعىن ۇجىمدا ىنتىماق كۇشتى. بارلىعى دا – الدىنان جۇمىس ۇركىپ وتىراتىن ىسكەر ادامدار. ماسەلەن, تاتيانا رەسنيك ون جىلعا جۋىق جۇمىس ىستەيدى, گۋزەل ۆورونتسوۆا عۇمىرىنىڭ التى جىلىن وسى ناۋبايحاناعا ارناعان. ال ناۋبايحاناشى لاريسا اجيموۆا بولسا, 19 جىل بويى ۇزبەي وسى ناۋبايحانانىڭ وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىعىپ ءجۇر.
– ءوز ۇجىمىما وتە ريزامىن. بارلىعى – ءوز ءىسىنىڭ شىنايى شەبەرلەرى. قامىر يلەپ تۇرىپ ونىمەن سويلەسىپ, ەركەلەتكەندەرىن كورگەندە جۇرەگىڭ ەلجىرەپ كەتەدى. ال ساتسىزدىككە قاتتى ۋايىمدايدى, – دەيدى لاريسا اجيموۆا.
بۇرىن ناۋبايحانا جۇمىسىن جازىپ كورمەپپىز. سويتسەك, مۇندا ءوز ءداستۇرى بار ەكەن. ماسەلەن, نان پىسىرەتىن پەشتىڭ جانىندا شارۋا جايىن كەڭەسىپ, قاتتى-قاتتى سويلەۋگە بولمايتىن كورىنەدى. ناۋبايحاناشىلار ادەتتە شەتكى بوس بولمەدە عانا سويلەسە الادى. ال پەش جانىندا ورىكپىپ داۋىس كوتەرىپ جاتسا, نان كوتەرىلمەي قالۋى مۇمكىن. وزدەرىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىعاتىن, ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن نان ءپىسىرۋ – يگىلىكتى ءىس ءارى وتە قاسيەتتى شارۋا. تاعى ءبىر بۇرىن-سوڭدى قۇلاعىمىز شالماعان ءسوز تىركەسىن ەستىپ, قايران قالدىق. ولار «وتتىڭ جانىندا نان پىسىرەتىن ادام ەشقاشان توزاققا تۇسپەيدى», دەيدى. شىنىندا دا عاجاپ ەمەس پە؟!
جولساپاردان ورالعان سوڭ قيان شەتتەن الا كەلگەن نارتتاي قىزىل, ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن ءتاتتى ناندى داستارقانعا قويىپ, نەمەرەلەرگە نان تۋرالى اڭگىمە ايتتىم. ءتىپتى قوقىمىنا دەيىن جەگىزدىم. باياعىدا اپام نان قوقىمىن تەرىپ جەگەن بالا باي بولادى دەۋشى ەدى. الدە ۇقىپتىلىققا, قاسيەتتى ناندى قادىرلەي ءبىلۋدى ۇيرەنسىن دەگەنى مە ەكەن. مەنىكى دە كوڭىل تۇكپىرىندە جاتقان, سارىتاپ ساعىنىشقا ورانعان ەسكى ەلەستى جاڭعىرتۋ.
اقمولا وبلىسى,
جارقايىڭ اۋدانى
