قۇقىق • 21 قاراشا, 2023

تۇتىنۋشىلار قۇقى تۋرالى نە بىلەمىز؟

270 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

ومىردەگى ءارتۇرلى وقيعالاردا ءوز قۇقىن لايىقتى دەڭگەيدە بىلمەگەن ازاماتتار كۇرمەۋى كوپ كۇردەلى ماسەلەگە تاپ بو­لىپ جاتادى. مۇنداي كەلەڭ­سىزد­ىكتەردىڭ قۇربانىنا اي­نال­عانداردىڭ باسىم بو­لىگى – ءوز قۇقىنان بەيحابار تۇتىنۋشىلار. ساتۋشى مەن تۇتىنۋشىنىڭ قارىم-قا­تىناسى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇ­قىقتارىن قورعاۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس, تاراپتاردىڭ مىندەتتەرى مەن جاۋاپكەرشىلى­گىن جان-جاقتى سيپاتتايتىن نورماتيۆتىك قۇجاتقا سايكەس جۇزەگە اسۋىنا مۇقيات ءمان بەرىڭىز.

تۇتىنۋشىلار قۇقى تۋرالى نە بىلەمىز؟

بيزنەس مەكەمەلەر مەن كاسىپ­ورىندار وزدەرى ورناتقان قاعيدالار­دى العا تارتا وتىرىپ, تۇتىنۋشىلار قۇقىن بۇزاتىن ساتتەر از ەمەس. ولار حالىقتىڭ زاڭنان حابارسىزدىعىن ءجيى پايدالانادى. ماسەلەن, جاڭا كولىك ساتىپ الدىڭىز دەلىك. ءسىز جۇگىنگەن اۆتوسالون ەگەر بەلگىلەنگەن مەرزىم كولەمىندە كولىكتىڭ ماي-سۋىن اۋىس­تىرۋ بارىسىندا ءدال وسى ورتالىققا كەلمەسەڭىز, كولىكتىڭ كەپىلدىك تالونى كۇيىپ كەتەتىنىن ايتاتىنى انىق. بۇل تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ تۋرالى زاڭعا قايشى ەكەنىن ءبىلىڭىز. كەلىسىمشارتقا قول قوياردا وسى تالاپقا ءجىتى ءمان بەرگەنىڭىز ابزال. قارسى تاراپ وعان كەلىسپەسە, ءسىز ءوز قۇقىعىڭىزدى زاڭمەن قورعاي الاسىز. «سول سەكىلدى, ساتۋشىنىڭ ساپاسىز ءونىمدى قايتىپ الماۋ ءۇشىن تۇبىرتەگىڭىزدى جوعالتىپ العانىڭىزدى العا تارتۋى زاڭدىق تۇرعىدان نەگىزسىز», دەيدى ماماندار.

«ساتۋشىلار تۇتىنۋشىلارعا تو­لىق قۇقىعى بار نارسەدەن ءجون-جوسىقسىز باس تارتادى. پوشتا ار­قى­لى تاپسىرىس بەرگەن تاۋاردىڭ ور­نىنا باسقاسى كەلۋى, ءونىم ساپاسى جار­ناماداعىعا ساي بولماۋى – تۇتى­نۋشىلار كوپ زارداپ شەگەتىن ماسەلە. تاۋارلاردى ونلاين ساتىپ الۋ كەزىندە دۇكەن تۋرالى اقپاراتتى مۇقيات زەرت­تەڭىز. ەگەر ءىرى جانە تانىمال كوم­پانيانىڭ سايتىمەن تاپسىرىس بەرە­تىن بولساڭىز, ءوز براۋزەرىڭىزدەن رەسۋرس­تىڭ مەكەنجايىن دۇرىس جازعانى­ڭىز­عا كوز جەتكىزىڭىز. قاجەت بولعان جاع­دايد­ا دۇكەن اكىمشىلەرىنەن زاڭدى تۇل­عا تۋرالى اقپارات بەرۋدى, ونى سا­لىق ورگاندارىنىڭ جالپىعا قولجەتىم­دى دەرەكقورلارى مەن زاڭدى تۇلعا­لار­دىڭ ءتىزىلىمىن قولدانا وتىرىپ تەكسەرۋدى تالاپ ەتىڭىز. كەڭ تارالعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تىزىمىنە قىز­مەت كورسەتۋ, جۇمىستاردى ورىنداۋ جانە مەرزىمدەر تۋرالى شارتتىڭ ورىندالماۋى كىرىپ وتىر. مىسالى, تاپسىرىس بەرىلگەن جيھازدى ۋاقىتىندا بەرمەيدى نەمەسە جوندەۋ جۇمىستارىن اياقتامايدى. ەگەر تاپسىرىس بەرگەن جيھازدى ۋاقتىلى جەتكىزبەگەن بولسا, وندا جەتكىزۋ مەرزىمى اياقتالعان كەزدەن باستاپ تۇتىنۋشى تولەگەن قۇننان كەشىكتىرىلگەن ءار كۇن ءۇشىن 1 پايىز ءوسىمپۇل الا باستايدى. ەگەر ءبىر جىل بويى وسى جيھازدى جەتكىز­بەسە, وندا ساتۋشى 300 پايىزدان اسا ءوسىمپۇل تولەۋى كەرەك جانە بۇل ونى كەلىسىلگەن كەزدەگى ونىڭ ساپاسى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنەن بوساتپاي­دى. سونداي-اق ۇيالى بايلانىس قىز­مەتتەرىنە, ينتەرنەتتىڭ ساپاسىنا, وپە­را­تورلاردىڭ تاريفتەردى بىرجاقتى تۇردە وزگەرتەتىنىنە جانە وزدەرىنىڭ بۇل تۋرالى مۇلدەم حابارسىزدىعى­نا, تۇتىنۋشىلارعا قاجەت ەمەس قىز­مەتتەردى قويماي ۇسىناتىنىنا ءجيى شاعىم تۇسەدى. «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇ­قىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 24-بابى بويىنشا, بىزدە ءوز ەركىمىزبەن تاڭداۋ مۇمكىندىگى بار, ەشكىم بىزگە قاجەت ەمەس نارسەنى تاڭۋعا قۇقىلى ەمەس», دەيدى «ۇلتتىق تۇتىنۋشىلار ليگاسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى سۆەتلانا رومانوۆسكايا.

ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ 9 ايىن­دا ەلىمىزدىڭ ون وڭىرىندە جوو بازا­­سىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان «تۇتىنۋ­شىلاردىڭ ۇلتتىق ليگاسى» 9 954 ساتىپ الۋشىعا 2 ملرد 458 ملن تەڭ­گە­نى قاي­تارۋعا كومەكتەسكەن. ال ال­ما­تىدا قۇقىعى بۇزىلعان تۇتى­نۋشىلارعا شامامەن 190 ميلليون تەڭگە قايتا­رىلعان. ءوزىڭىزدى جو­سىق­سىز ساتۋشىلاردان قورعاۋ ءۇشىن كەلى­سىم­شارتتى دۇرىس جاساۋ وتە ماڭىز­دى. مىسالى, ءونىم جاسالاتىن ماتە­ريالدىڭ ارتيكۋلىن جازىپ, ين­تەرنەتتەگى پىكىرلەردى زەرتتەۋدىڭ ارتىق­تىعى جوق.

الماتى قالاسى بويىنشا ساۋدا جا­نە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتا­رىن قور­عاۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىن­باسارى نۇرلان ابديەۆ تۇتىنۋ­شىلاردان كەلگەن ءاربىر ءوتىنىش ءجىتى زەرت­تەلىپ, مىندەتتى تۇردە كومەك كور­سە­تىلە­تىنىن ايتادى. بيىلعى 10 ايدا ۆەدوم­ستۆوعا 5 500-دەن استام ءوتىنىش تۇسكەن.

«دەپارتامەنتكە جىل وتكەن سا­يىن وتىنىشتەردىڭ كوپ ءتۇسۋى حالىقتىڭ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇتىنۋشىلارمەن تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتقان اقپارات­تىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ نا­تيجەسى. قازىرگى ۋاقىتتا ساۋدا جانە تۇ­تىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جەلىسى بويىنشا زاڭ تالابىن ەسكەرمەگەن كاسىپكەرلەرگە قاتىستى 271 حاتتاما جاساۋ تۇرىندە اكىمشىلىك سيپاتتاعى شارالار قابىلداندى», دەيدى ول. تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاپ, ازاماتتاردى دۇرىس اقپاراتتاندىرۋدا ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ «ساپالى ءونىم» الەۋمەتتىك جوباسى ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتكەن.

ۇلتتىق تۇتىنۋشىلار ليگاسىنىڭ جەتەكشىسى ايتىپ وتكەندەي, ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ تاريفتەردى نەگىزسىز وزگەرتۋى, بايلانىس ساپاسىنا سالعىرت قاراۋى دا تۇتىنۋشىلاردى اشىندىرعان ماسەلەنىڭ ءبىرى. الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە ۇيالى بايلانىس وپە­راتورلارى قىزمەتىنىڭ ساپاسىن تەك­سەرە الاتىن تاۋەلسىز ساراپتاما قۇ­رىلۋى مۇمكىن. ۇيالى بايلانىس وپە­راتورلارىنىڭ ازاماتتارعا مورالدىق زيان كەلتىرگەنى سوتتا دالەلدەنسە, تۇتىنۋشىعا جۇمساعان قارجىسى قايتارىلۋعا ءتيىس. الايدا تۇتىنۋشىلار از سوما ءۇشىن مۇنداي قادامعا بارا بەرمەيدى. تاياۋ كۇندەرى كوپتەگەن ءىرى دۇكەن­دەردە جاپپاي ساتىلىم ناۋقانى باستالاتىنى ءمالىم. تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋشىلار ازاماتتاردى ءاربىر ساۋدا-ساتتىق كەلىسىمىندە مۇقيات بولۋعا شاقىرادى.

«تۇتىنۋشىلار تاۋاردى ساتىپ ال­عاننان كەيىن ەكى اپتا ىشىندە ونى كەرى قايتارۋعا قالاي قۇقىلى بولسا, «تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 14-بابى نەگىزىندە نەسيەدەن دە ەكى اپتا ىشىندە باس تارتۋعا قۇقىلى. مۇندايدا تەك وسى ەكى اپتا ىشىندەگى پايىزىن تولەي­دى. ەگەر ادامداردىڭ نەسيەگە العان تاۋارى ۇناماسا, نەمەسە كوڭىلىنەن شىقپاي قالسا, وسىنى ەستەن شىعارماعان­دارى دۇرىس. ەكىنشىدەن, تاۋاردى قايدان الىپ جاتقانىن تۇسىنگەنى دە وتە ماڭىزدى. سەبەبى الاياقتىق ارەكەتتەر ءجيى كەزدەسەدى. قازىردىڭ وزىندە دايىندالىپ, قاجەتتى زات نەمەسە قىزمەت قانشا تۇراتىنىن ءبىلىپ الۋ كەرەك. ونىڭ قازىر قانشا تۇراتىنىن جانە «جەڭىلدىك­تەر جۇماسىندا» قانشاعا ساتاتىنىن بىلگەن ءجون», دەيدى س.رومانوۆسكايا.

 

الماتى 

سوڭعى جاڭالىقتار