كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
سونىمەن 1992 جىلى مامىردا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ باسپا فابريكاسىن قۇرۋ تۋرالى» پرەزيدەنت جارلىعىمەن تۇڭعىش رەت, 1993 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا باعالى قاعازدار شىعارۋ تسەحى ىسكە قوسىلدى. ەلىمىزدەگى جالعىز مامانداندىرىلعان پوليگرافيا كومپانياسى – ۇلتتىق بانكتىڭ بانكنوت فابريكاسى قۇرىلۋىمەن نەگىزدەلدى.
1992-2000 جىلدارى ۇلتتىق بانكتەگى بانكنوت فابريكاسىنىڭ العاشقى ديرەكتورى ەسەت قوجامۇراتوۆ باستاعان «كىتاپ» وندىرىستىك بىرلەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى ي.ۋ. اقباسوۆ پەن بىرلەستىكتىڭ باس ينجەنەرى ي.ي. تۇراەۆ سىندى ازاماتتار فرانتسياداعى قۇندى قاعازدار شىعاراتىن ەڭ ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى «دانەل فەرري» فيرماسىنىڭ جانە گوللاندىق ماشينا جاساۋ «درەنت» فيرماسىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستى.
باعالى قاعازداردى شىعارۋ تەحنولوگياسى تانىس بولماعاندىقتان ءبىزدىڭ ماماندار پوليگرافياداعى جۇمىس تاجىريبەسىنىڭ ارقاسىندا ءبىراز ءمان-جايعا قانىق بولدى.شەتەلدىك فيرمالار بىزدەن بارعان ادامدارعا اسا ۇزدىك تەحنولوگيا مەن جابدىقتاردى ۇسىنىپ, ولار ەلگە ورالىسىمەن ۇلتتىق بانك باسشىلىعىنا جوبانىڭ كوزدەلگەن قۇنى جايىندا بايانداپ, جەكەلەنگەن تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى جەتىلدىرۋ ءۇشىن نەگىزگى باسپا ماشيناسىن شىعارۋشى زاۋىتتارمەن تانىسۋعا كەرى اتتاندى. ماماندارىمىز قاتىسقان يسپانياداعى مونەتا مەن باسپا ۇلتتىق فابريكاسى ورتالىق بانكىنىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەسى انگلياداعى فيرمالاردان اسىپ تۇسكەن. مونەتالار مەن بانكنوتتاردان وزگە باعالى قاعازدار, تولقۇجاتتار, لوتەرەيا بيلەتتەرىن شىعاردى. فابريكا جانىندا ديزاينەرلەر مەن بانكنوت ويۋشىلارى تەك يسپانيا عانا ەمەس, ەۋروپانىڭ كوپتەگەن مەملەكەتى ءۇشىن دايىندايتىن كوركەم ستۋديا جانە بۇكىل دۇنيەجۇزىنىڭ بانكنوتتارى مەن مونەتالارى جيناقتالعان مۇراجاي جۇمىس ىستەدى. 1992 جىلدىڭ اياعىندا ەلىمىزگە قۇندى قاعازداردى شىعارۋدا قۇرال-جابدىقتار, ونىڭ ىشىندە كومپيۋتەرلەر, پرينتەرلەر, سكانەرلەر مەن ءتۇرلى ءتۇستى اجىراتۋشى قۇرىلعىلار كەلە باستادى. سول جىلى «دانەل فەرري» فيرماسىنىڭ وقىتۋ ورتالىعىندا ءبىزدىڭ مامانداردىڭ العاشقى لەگى بىلىمدەرىن شىنداعانى بار. سونىمەن ۇكىمەتتىڭ شەشىمىنە سايكەس مونەتا ءوندىرىسىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىممەن جابدىقتالعان وسكەمەندە ۇيىمداستىرۋ ۇيعارىلىپ, ونى شەتەلدە تەڭگەنى باسىپ شىعارۋدا اتالعان ماماندارمەن يىقتاسا بىرگە جۇرگەن, ءمان-جايعا قانىق «وسكەمەن ماشينا جاساۋ زاۋىتى» بىرلەستىگىنىڭ كاسىپورىن ديرەكتورى يۋري زابەلين باسقاردى. 1993 جىلدىڭ كۇزىندە تەڭگەنى اينالىمعا ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانىپ, بانكنوتتار دايىن بولعان ساتتە مونەتالاردى كوركەمدەپ وڭدەۋ اياقتالماعاندىقتان, 15 قاراشادا تيىنداردى ازىرلەۋگە ۇلگەرمەي, ۇلتتىق بانك تيىندى قاعازعا باسۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى. قۇندى قاعازدار فابريكاسى ىسكە قوسىلعانىنا بار-جوعى ەكى اي وتكەننەن سوڭ ءتيىستى قادر جوق, از مولشەردە قالعان ارناۋلى بوياۋلارمەن قاعازداردى باسىپ شىعارۋعا 30 كۇن ۋاقىت بەرىلگەن. ديزاينەرلەر توبى تيىنداردى سۋرەتكە سالۋعا ماتەريال ازىرلەۋدە «قار ۇشقىنى» قاعازىن بەلورۋسسيادان تاپقان. قاعاز تيىندار جاسالىپ, ءتول ۆاليۋتامىزدى ەنگىزۋدە اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. كوپ ۇزاماي تەڭگە ەنگىزىلگەننەن كەيىن بانكنوتتار توزا باستادى. بۇدان بۇرىن انگليادان جەتكىزىلەتىن اقشا ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋ ءۇشىن 1994 جىلى ساۋىردە ۇلتتىق بانك پەن اعىلشىندىق «توماس دەلارۋ» كومپانياسى اراسىندا كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ, بىزدەگى بانكنوتتىق فابريكاعا تەحنيكا مەن تەحنولوگيانى جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. شارت جاسالىنعاننان كەيىن, كاسىپورىن قاي جەردە سالىنۋ كەرەك دەگەن ساۋال تۋىنداپ, الماتىدا بەس زاۋىت زەرتتەلگەن. اقىر اياعىندا «گيدروماش زاۋىتى» اق تسەحىنا توقتام جاسالىندى. باس مەردىگەر رەتىندە «الماتىوبلاۋىرقۇرىلىس» اق اتانىپ, كەڭەسشىسى «توماس دەلارۋ» كومپانياسى بولدى. بانكنوت وندىرىسىندە ءۇش باعىتتا تالاپ قويىلىپ, وندا تەمپەراتۋرا, ىلعالدىلىق, تۇراقتىلىق پەن تازالىق باستى نەگىزگە الىندى. تەمپەراتۋرا مەن ىلعالدىلىقتى «ەنەر» فيرماسىنىڭ قۇرىلعىسى قامتاماسىز ەتكەن.
1995 جىلى مامىردا قازاقستان پرەزيدەنتى باستاعان رەسپۋبليكانىڭ جوعارى باسشىلارى جانە «توماس دەلارۋ» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى دجەرەمي مارشاللدىڭ قاتىسۋىمەن ءوندىرىستىڭ اشىلۋى سالتاناتتى تۇردە ءوتتى. سودان بەرى تەڭگە ەلىمىزدە باسىلىپ كەلەدى. العاشقى بانكنوتتىڭ ەڭ ءىرى اتاۋى 1000 تەڭگەلىك, ودان كەيىن 2000 تەڭگەلىك ەكىنشى بانكنوتتىق نومينال, سودان سوڭ 5000 تەڭگەلىك بانكنوتپەن جۇمىس ىستەدى. بانكنوتتاردان وزگە بىرنەشە دارەجەلى قورعانىشى بار اكتسيز ماركالارى, ديپلومدار, اتتەستات پەن باعالى قاعازدار باسىلدى.
بانكنوتتاردى شىعارۋدا وندىرىستىك بازانىڭ قۇرىلۋى قاجىرلى ەڭبەك پەن مامانداردىڭ ۇزدىكسىز ىزدەنىسىنىڭ ناتيجەسىندە «1», «3», «5», «10», «20», «50» تەڭگەلىك نومينالدار اينالىمعا ەندى.
قازىرگى تاڭدا بانكنوت فابريكاسى باسپا ونىمدەرىنىڭ 100-دەن استام ءتۇرىن شىعارىپ, ارنايى وندىرىستىك جابدىقتا جۇرگىزىلەدى. فابريكانىڭ ىسكەرلىك الەمدەگى بەدەلى ارتىپ, «Aguarius Eartmacer» كومپانياسىنىڭ 2003 جىلعى زەرتتەمە قورىتىندىسى بويىنشا «سالا كوشباسشىسى» اتالىمىمەن «Eartmacer» (ەركىن اۋدارما جاساعاندا: «الەمدى تانىتاتىن ادام») سىيلىعىن, 2004 جىلى جەنەۆا قالاسىندا وتكەن «بيزنەستەگى جوعارى ساپا» ءىV حالىقارالىق فورۋمىندا «اقاۋسىز ىسكەرلىك بەدەلى ءۇشىن» «دانەل فەرري» فيرماسىنىڭ التىن مەدالىن جەڭىپ الدى. 2008 جىلى ماسكەۋدە وتكەن III حالىقارالىق ساپا اسسامبلەياسىندا «التىن ساپا» سەرتيفيكاتىمەن ماراپاتتالدى.
بانكنوت – ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ ديزاينىندا بەينەلەنگەن ونەر تۋىندىسى, فابريكانىڭ جەتىستىگى جانە ماقتانىشى دەۋگە بولادى. ەل ازاماتتارىنىڭ ءوز قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن جۇزەگە اسىرۋداعى قاجەتتى بەلگىلەردىڭ ءبىرى – جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتىڭ بولۋى, ونىمدەر بەلگىلەنگەن جۇمىستىڭ شارتتارى مەن مەرزىمدەرىنە سايكەس ەلەكتروندىق اقپارات تاسىمالداۋشىلاردى پايدالانا وتىرىپ, قورعانىس كەشەنىمەن جابدىقتالعان.
«ەڭ ۇزدىك بانكنوت» ماراپاتى ۇزدىك جەتىستىكتەرگە, بانكنوتتىڭ نەمەسە بانكنوت سەرياسىنىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق قورعانىس دەڭگەيىنە بەرىلەتىن بولسا, اتالعان كۋپيۋرانى شىعارۋدا ونىڭ ەلى مەن مادەني مۇراسىنا, جالپى بانكنوتتى بەزەندىرۋدە كورسەتىلگەن سيمۆوليكاسىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنەتىندىگى بار. وسى رەتتە 2015 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىندا 20 مىڭ تەڭگە نومينالدى بانكنوتى اينالىمعا شىعارىلدى. وندا سۇر-كوك تۇسكە باسىمدىلىق بەرىلگەندىگى, الدىڭعى جاعىندا باستى كەسكىن مونۋمەنت «قازاق ەلى», قاناتتى ات جانە ماڭگىلىك ەل سالتاناتتى داربازاسى ورنالاستىرىلدى. سىرت جاعىندا بانكنوتتىڭ ورتاسىندا نەگىزگى سۋرەتتەمە ەل كارتاسىنىڭ كونتۋرى مەن كونستيتۋتسيا بويىنشا بەلگىلەنگەن ۇكىمەت تارامىن, استانانىڭ اقوردا, پارلامەنت جانە ۇكىمەت عيماراتتارىنىڭ كورىنىسى ەندى. بۇل بانكنوت ەلىمىزدەگى تەڭگەنىڭ ەڭ قورعالعان كۋپيۋراسى بولسا, دۇنيەجۇزىندەگى ەڭ ءبىر قورعالعان اقشا ءتۇرى بولىپ تابىلادى. قورعانىس ءۇشىن قولدان جاساۋدان باستاپ قورعاۋ يندۋسترياسىنداعى سوڭعى يننوۆاتسيالار دا پايدالانىپ, جالعان اقشا جاساۋشىلارعا قارسى ارەكەتتىڭ كلاسسيكالىق تاسىلدەرى تۇرلەندىرىلگەن جانە كۇشەيتىلگەن. كورۋ قابىلەتى ناشار ادامدار ءۇشىن بانكنوتتىڭ وڭ جاق شەتىندە قارمالاۋدا ايىرمالى جەتى جوعارى بەدەرلى ءۇشبۇرىش بار.
بۇگىنگى كۇنى بانكنوت فابريكاسى ەلىمىزدىڭ قارجىلىق تاۋەلسىزدىكتىڭ تىرەگىندەي بولىپ, ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعاندىعىن ايتىپ ءوتۋىمىز قاجەت.
وسى شيرەك عاسىردان اسىپ, جارتى عاسىرعا تاياۋ تاريحى بار ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ مەرەيتويىنا وراي, جاقىندا ۇلتتىق بانك «كوشپەندىلەردىڭ توتەمدەرى» سەرياسىنان KÓKBÓRI ينۆەستيتسيالىق مونەتالارىن اينالىمعا شىعاردى. وندا «كوشپەندىلەردىڭ عيبادات جانۋارلارى – توتەمدەرى» سەرياسىنداعى مونەتالاردىڭ ستيليستيكاسى قولدانىلعان. بۇل مونەتالار تەك ينۆەستيتسيالىق تۇرعىدان عانا ەمەس, جيناۋعا جانە سىيعا تارتۋعا دا بولادى.
ينۆەستيتسيالىق مونەتالار العاش رەت بىرنەشە نۇسقادا proof جانە uncirculated ساپاسىندا التىننان دايىندالعان نومينالدار – 10, 20, 50, 100, 200 جانە 500 تەڭگە, كۇمىستەن دايىندالعان نومينالدار – 1, 2, 5 جانە 10 تەڭگەلىكتەر بار.
باس بانكتىڭ ينۆەستيتسيالىق مونەتالاردى شىعارۋداعى نەگىزگى ماقساتى – حالىقتى باعالى مەتالدار جيناقتاۋعا نەمەسە ينۆەستيتسيالاۋدىڭ بالاما قۇرالىنا اينالدىرىپ پايدا تابۋعا باعىتتالعان. ولارداعى ەرەكشەلىكتەر, ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ينۆەستيتسيالىق تابىس تابۋعا جانە مونەتالاردى ساتىپ الۋ كەزىندە قوسىمشا قۇن سالىعى سالىنبايتىندىعى تاعى بار.
باعالى مەتالدىڭ قۇرامى 99,99%-دى قۇرايدى (سىناماسى 999,9). اتالعان بارلىق نومينالداعى ينۆەستيتسيالىق مونەتالار ەلىمىزدىڭ بۇكىل اۋماعىندا ءوزىنىڭ بەلگىلەنگەن قۇنىنا ساي تولەمنىڭ بارلىق ءتۇرى بويىنشا قابىلدانۋعا جانە كەز كەلگەن بانكتە بانك شوتتارىنا ەسەپكە الىنۋعا, اۋدارىلۋعا, شەكتەۋسىز ۇساقتالۋعا جانە ايىرباستالۋعا ءتيىس. بانك وكىلدەرى ۇب فيليالدارى ينۆەستيتسيالىق مونەتالاردىڭ حيميالىق تازا باعالى مەتالدىڭ سالماعىنا قاراي ەسەپتەلگەن باعاسى بويىنشا, سونداي-اق LBMA (لوندون قۇيمالار نارىعى قاۋىمداستىعى) باعالى مەتالداردىڭ باعا بەلگىلەۋ تارتىبىمەن كەرى ساتىپ الۋعا مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعانىنان حاباردار ەتتى.
