قازاق تىلىنە قاجەتتىلىك نەگە از؟
تاپسىرىسپەن حات سالايىن دەپ, قالا ورتالىعىنداعى باس پوشتاعا باس سۇقتىم. كەزەگىم كەلىپ, قىزمەت كورسەتەتىن تەرەزەلەردىڭ بىرىنە جاقىندادىم. قىزمەت كورسەتۋشى قازاق قىزى بولعان سوڭ, كەلگەن شارۋامدى قازاقشا ايتا باستاپ ەدىم, قىزدىڭ سۇراعى دا, بەرگەن جاۋابى دا تەك ورىسشا ءوربىدى. ول عانا ەمەس, قاتار وتىرعان باسقا وپەراتور قازاق قىزدارىنىڭ دا سوزدەرى وزگە تىلدە ەستىلىپ جاتتى.
ەرتەڭىنە جاقىن ماڭداعى «Rayzet» دۇكەنىندە ورنالاسقان دارىحاناعا كەلدىم. فارماتسەۆت قازاق قىزى امانداسىپ ۇلگەرگەنىمشە, مەنى «زدراۆستۆۋيتە!» دەپ قارسى الدى. «نەگە قازاقشا سويلەمەيسىز؟» دەگەنىم سول ەدى, قارسى ەشتەڭە ايتپاستان, انا تىلىندە سويلەپ كەتتى. ءدارىحانادان شىعىپ, ءۇي جاققا بەت العانىمدا, قاسىمنان وتكەن جاس قازاق كەلىنشەگى كىشكەنە ۇلىمەن ورىس تىلىندە سويلەسىپ بارا جاتتى...
ءيا, قازاق ەلىندە مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ەمەس, ورىس ءتىلىنىڭ مەرەيى اسىپ, مەيماناسى تاسىپ تۇر. نەگە؟ ء«تىل تۋرالى» زاڭنىڭ سولقىلداقتىعىنان با ەكەن؟ الدە ءتىل ۇيرەنۋگە دەگەن ىنتا, ىقىلاستىڭ بولماۋىنان با؟ مۇمكىن قازاق ءتىلىن وقىتۋ ادىستەمەسى تالاپقا ساي ەمەس شىعار؟ سۇراق كوپ. «مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى» جەكە زاڭنىڭ قاجەتتىگىن ايتىپ جۇرگەن ازاماتتارىمىز دا جوق ەمەس. ءتىل تاعدىرى ءبىرلى-جارىم ادامداردى عانا ەمەس, تۇتاس قاۋىمدى تولعاندىرسا, جاعداي وزگەشە بولار ەدى-اۋ دەيسىڭ. سەبەبى ءتىل تاعدىرى – ەل تاعدىرى. ەلدىك ماسەلەنى ەل بولىپ شەشۋىمىز كەرەك.
«مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قاجەتتىلىك تۋعىزا الماي وتىرمىز» دەگەن ءسوزدى دە ءجيى ەستيتىن بولدىق. ونىڭ جانى بار. قاتاڭ تالاپ قويىلماعان جەردە ءىستىڭ العا باسۋى ەكىتالاي. وداقتان اجىراعان وزگە, ايتالىق, بالتىق جاعالاۋى ەلدەرى ءتىل ساياساتىنا قاتاڭ تالاپ قويىپ, مەملەكەتتىك تىلدەرىن الدەقاشان تۇعىرىنا قوندىرىپ الدى. كەرەك دەسەڭىز, گرۋزيا مەن ارمەنيادا ورىس ءتىلىن بىلمەيتىن جاستار ءوسىپ شىقتى. بىزدە «باياعى جارتاس – سول جارتاس» دەگەندەي, قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن جاستار ءوسىپ كەلەدى. قانىڭ قالاي قاينامايدى!
ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك ءتىل جاناشىرلارى قازاق ءتىلىن ءوز تۇعىرىنا قالاي قوندىرامىز, ونىڭ جولى قايسى دەپ الاڭدايدى. الاڭنىڭ اياسىندا ارمان جاتقانى تاعى انىق. ال وسى ارماننىڭ ورىندالۋى ءۇشىن جوعارىدان تومەنگە دەيىنگى ارالىقتا ەشكىمنەن تايساقتامايتىن تاباندى ءىس-ارەكەت قاجەت.
بيالاش سۇيىنكينا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ
سالاسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى
قوستاناي
جولاۋشى قۇقىنىڭ ءجونى بولەك
بۇگىندە الىس-جاقىنعا جول جۇرەتىندەر قاتارى قالىڭ. بەسىكتەن بەلى شىقپاعان بالالارىن ارقالاعان جولاۋشىلاردى دا كوپتەپ كەزدەستىرەسىڭ. قانشالىقتى شىندىققا جاناساتىنىن قايدام, «پويىزعا بيلەت جوق» دەگەن ءسوزدى دە ءجيى ەستيتىن بولدىق. ال ەگەر اسا الىسقا ساپارلاساڭ, ەڭ ءتيىمدى كولىك ءتۇرى ۇشاق ەكەنى دە بەلگىلى. كوزىڭدى اشىپ-جۇمعانشا, دىتتەگەن جەرىڭە توپ ەتە تۇسىرەدى. ەرتەرەك قامدانساڭ, بيلەتىنىڭ قۇنى دا سونشالىقتى قىمبات ەمەس. وسى سەبەپتى دە بولسا كەرەك, سوڭعى كەزدەرى اۋە كەمەسىن تاڭدايتىن جولاۋشى كوپ.
مەن وسىدان شامالى ۋاقىت بۇرىن وتباسىممەن بىرگە «Scat» اۋە كومپانياسىنىڭ ۇشاعىمەن وڭتۇستىك وڭىرگە ۇشتىم. قايتۋعا دا الدىن الا بيلەت الىپ قويعانبىز. استانادان اۋە كەمەمىز اسپان كوگىنە 40 مينۋتتاي كەشىگىپ كوتەرىلدى. ەرتەڭگى ۋاقىت بولعاندىقتان, وعان ونشا ءمان بەرگەن جوقپىز. ال «قۋىرداقتىڭ كوكەسىن» كەرى ۇشاردا كوردىك. ەكى كۇن بۇرىن ۇيالى تەلەفونىمىزعا كەشكى 19.00-دە ۇشۋعا ءتيىس بولعان ۇشاعىمىزدىڭ تۇنگى 00.50-دە ۇشاتىنى تۋرالى حابارلاما كەلدى. ۇشاتىن كۇنى جول كەسپەيىك دەپ الىس اۋداننان شىمكەنتكە ەرتەرەك جەتىپ الۋعا تىرىستىق, ياعني اۋەجايعا 2,5 ساعات بۇرىن باردىق. جولاۋشى دەگەنىڭ اتام زاماندا سالىنعان ەسكى دە تار اۋەجايدا تولىپ ءجۇر. اياق باسار جەر جوق. كەشكە ۇشىپ, استاناداعى ۇيىمىزگە شارشاماي ۋاقىتىندا جەتەمىز دەگەن ويىمىزدىڭ ادىرە قالعانىنا ەكى كۇن بولعان.
ساعات 00.50-ءدى كورسەتتى, ياعني ۇشاق اۋەگە كوتەرىلەتىن ۋاقىت ءوتىپ بارادى, ال وتىرعىزۋ تۋرالى حابارلاندىرۋ ەستىلەر ەمەس. قولداعى جاس بالالار مازاسىزدانىپ, كوزدەرى مەن اۋىزدارىنا ەرىك بەرگەلى دە ءبىراز ۋاقىت بولعان. ۇلكەندەردەن دە مازا كەتە باستادى. كەشىگۋ سەبەبىن تۇسىندىرەتىن دە ءتىرى پەندە كورىنبەيدى. تەك 01.30-عا قاراي عانا كوپتەن كۇتكەن حابارلاما ەستىلىپ, ۇشاققا وتىرعىزۋ باستالدى. كىرەبەرىستە بورتسەرىكتەن ۇشاقتىڭ وسىنشالىقتى كەشىگۋ سەبەبىن سۇرادىق. «ۇشاق ساۋديانىڭ جيددا قالاسىنان قازىر ورالدى, كوممەرتسيالىق ۇشۋ ورىندادى», دەپ بورتسەرىگىمىز قاراپ تۇر.
سوندا شىمكەنتتەن جەتى ساعاتقا جۋىق كەشىگىپ ۇشىپ, ەلورداعا تاڭ اتا ءبىر-اق جەتكەن جولاۋشىلاردىڭ قۇقى قايدا قالادى؟
دانيار بايمۇراتوۆ,
ەلوردا تۇرعىنى
استانا
«گاۋھارتاس» شىمكەنتكە كەلدى
التىن كۇزدىڭ جىلى دا جايماشۋاق كۇندەرىنىڭ بىرىندە قازاق مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ قاسيەتتى شاڭىراعى – استانا قالاسىنىڭ مۋزىكالىق جاس كورەرمەن تەاترى شىرايلى شىمكەنتكە گاسترولدىك ساپارمەن كەلدى. بۇل ءبىزدىڭ وڭۇستىك ءوڭىر ءۇشىن ەلەۋلى وقيعا بولدى. ەڭبەك دەمالىسىمدى استانادا وتكىزگەن كۇندەرىمدە ءوزىم تاماشالاعان مۋزىكالىق جاس كورەرمەن تەاترى رەپەرتۋارىنداعى ء«شامشى», «ماحاببات بار ما؟», «شانەل N5», «اباي – توعجان», «عاشىق جۇرەك», «گاۋھارتاس» مۋزىكالىق دراماسى تەاترسۇيەر قاۋىمىنىڭ نازارىنا ۇسىنىلدى.
جوعارىدا اتالعان ساحنالىق قويىلىمدارمەن قۋانا-قۋانا قايتا قاۋىشتىم دەپ ەرەكشە سەزىممەن ايتا الامىن. ساحنا شىمىلدىعى زال تولى كورەرمەننىڭ جۇرەكجاردى قوشەمەتىمەن اشىلدى. جازۋشى دۋلات يسابەكوۆ پوۆەسىنىڭ جەلىسى بويىنشا ساحنالانعان «گاۋھارتاس» مۋزىكالىق دراماسى كەرەمەت قويىلىم ەكەندىگى ەل اۋزىندا ءجۇر. رەجيسسەرى, ءارى تەاتر ديرەكتورى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اسحات ماەميروۆ. قايىركەن ءرولىن سومداعان تانىمال اكتەر اسىلحان تولەپوۆتى ءوزىنىڭ تابيعي دارىنى مەن تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ونەر شىڭىن باعىندىرىپ جۇرگەن وتە تالانتتى اكتەر دەپ تانيمىن.
سپەكتاكلدى كورىپ وتىرىپ, سوڭىندا جانىڭمەن ەگىلىپ, كوڭىلىڭ قۇرعىر بوساماۋى مۇمكىن ەمەس. قاتال دا ءور مىنەزدى تاستان, جانى نازىك سالتانات پەن سەزىمتال, اقىنجاندى قايىركەن كورەرمەن جۇرەگىنەن ۇلكەن ورىن الادى.
«گاۋھارتاس» مۋزىكالىق دراماسىن ۇلتتىق ساحنا ونەرىنىڭ زور جەتىستىگى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. ال مۋزىكالىق جاس كورەرمەن تەاترى ۇجىمىنا شىعارماشىلىق تابىستار تىلەيمىن.
عازيزا ءالىباي,
ق.بەكتاەۆ اتىنداعى جالپى ورتا مەكتەپتىڭ
ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى
تۇركىستان وبلىسى,
ورداباسى اۋدانى
