سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
عىلىمدى دامىتامىز دەسەك, عالىمدارعا جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ ەلدىڭ كەيبىر عالىمدارى نەگىزىنەن تۇراقتى جالاقى المايدى. ولاردىڭ تابىسى گرانتتارعا تاۋەلدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ وسى ماسەلەنى كوتەرىپ, شەشۋدىڭ جولىن كورسەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى ءتورت نەگىزگى باعىتتى كوزدەيدى. ەڭ ماڭىزدىسى – عىلىمدى قارجىلاندىرۋ جۇيەسىندەگى وزگەرىس.
– بۇگىنگى وتىرىستا عالىمداردى تۇراقتى جالاقىمەن قامتاماسىز ەتۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. قازىر عالىمدار جالاقىنى نەگىزىنەن مەرزىمدى تۇردە جاريالاناتىن گرانتتار ەسەبىنەن الادى. ەگەر سىزدە عىلىم گرانتى بولماسا, جالاقىسىز قالاسىز. زاڭ جوباسى قابىلدانعاننان كەيىن عالىمدار, بارلىق قىزمەتكەر سياقتى, اي سايىن جالاقى الادى, – دەيدى ا.ايماعامبەتوۆ.
زاڭ جوباسىندا وتاندىق عالىمدارعا قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور جانە پروفەسسور دارەجەسى بويىنشا قوسىمشا اقى تولەۋ دە ۇسىنىلعان. قازىر بۇل جوبانىڭ تاعدىرى ۇكىمەتتىڭ قورىتىندىسىنا بايلانىپ تۇر. قورىتىندى دايىن بولعان كەزدە بارلىعى ناقتىلاناتىن بولادى. كەيىنگى 30 جىلدا عىلىمي قىزمەتكەرلەر سانى بىرنەشە ەسە ازايعان. بۇل ەل عىلىمىنىڭ كوشىن ىلگەرىلەتپەيدى, ساعىن سىندىرا تۇسەدى. بۇلاي جالعاسا بەرسە, ءبىزدىڭ ەلدىڭ عىلىمى كوشتەن قالا بەرمەك. سول سەبەپتى دە بۇل باعىتتىڭ ءباسىن بيىكتەتىپ, عىلىمي كادرلاردىڭ جاعدايىن دۇرىستاۋ قاجەت. وسى تۇرعىدان قاراساق, بۇل زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزى جوعارى-اق.
سونداي-اق عالىمدارعا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا جەڭىلدىكپەن كرەديت بەرۋ قولجەتىمدى بولادى. زاڭ جوباسىندا جاس عالىمدارعا جەكە قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىن ازىرلەۋ دە ۇسىنىلادى.
– ءبىز يپوتەكالىق جەڭىلدىكتى نەسيەلەۋ ماسەلەسىن جاستارعا قولجەتىمدى ەتۋدى ۇسىنامىز. بۇل ۋاكىلەتتى ورگان كريتەريلەرى بويىنشا بەكىتەتىن قۇجات بولادى, ەڭ باستىسى – زاڭدا نەگىزگى نورمالار, باعىتتار مەن قاعيداتتار قالانادى. جاس عالىمدارعا تۇرعىن ءۇي بويىنشا نەسيە بەرۋ قولجەتىمدى باعدارلاما بولۋعا ءتيىس دەگەن قاعيدانى قالاپ وتىرمىز, – دەدى دەپۋتات.
جالپى, زاڭناماعا عىلىم جۇيەسىن دامىتۋعا باعىتتالعان كوپتەگەن جاڭا نورما ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. ونىڭ ىشىندە قولدانبالى زەرتتەۋلەردى وندىرىسكە ەنگىزۋ, بيزنەسكە وتاندىق عالىمداردىڭ ازىرلەمەلەرىن ەنگىزۋ تيىمدىلىگى, سالىقتار بويىنشا سۋپەر شەگەرىمدەر ماسەلەلەرى بار.
ەسكە سالا كەتەيىك, وسىعان دەيىن عالىمدار جالاقىسىنا قاتىستى ماسەلەنى ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆ پەن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك كوتەرگەن ەدى. ولار «عالىمداردىڭ جالاقىسى وسەدى» دەگەن جاقسى حاباردى سۇيىنشىلەگەن. عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆ عالىمداردىڭ جالاقىسى جىل سايىن 20 پايىزعا ارتادى دەگەن.
– وتاندىق عىلىمدى دامىتۋعا ۇكىمەت جۇيەلى ءىس-شارالاردى قابىلداپ ءجۇر. جاقىندا عالىمدارمەن جانە ساراپشىلارمەن بىرلەسىپ, ءبىز جوعارى ءبىلىم جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2029 جىلعا دەيىنگى جاڭا تۇجىرىمداماسىن ازىرلەپ بەكىتتىك. ونىڭ اياسىندا عالىمداردىڭ سانىن 1,5 ەسەگە ۇلعايتۋ, عىلىمي ينستيتۋتتاردى دامىتۋ, عىلىمي-زەرتتەۋلەردى كوممەرتسيالاندىرۋ, جاستاردى عىلىمعا تارتۋ جانە ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىن دامىتۋ كوزدەلەدى, – دەپ ەدى ۇكىمەت باسشىسى.
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن عىلىمدى قارجىلاندىرۋ 2020 جىلعى 89 ملرد تەڭگەمەن سالىستىرعاندا بيىل 160 ملرد تەڭگەگە ءوستى. 2025 جىلعا دەيىن قارجىلاندىرۋ كولەمى 240 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتتىرىلماق. بۇل عىلىم سالاسىنا ەداۋىر قوزعاۋ سالادى.
