اتامنىڭ سۋرەتى دە ساقتالماپتى

مەنىڭ بالا كەزىمدە جەڭىس كۇنى تاياعاندا اسىل اجەم بيكەش­تىڭ دەگبىرى قالماۋشى ەدى. اكەم دە قاتتى تولقىپ جۇرەتىن. اجەم­­نىڭ قاراتورى ءجۇزىن ايعىزداعان اجىمدەرى بىردە جازىلىپ, بىردە قالىڭداپ كەتكەندەي بولاتىن. “بەلگىسىز كەتكەن شى­­­نىبەك اتاڭا تيەتىنى وسى عانا!” دەپ جەتى شەل­پەگىن ءپىسىرىپ, قۇران با­عىش­تايتىن. ال اكەم ءما­كەن شىنىبەك ۇلى مۇقا­عا­لي ماقاتاەۆتىڭ “اكە” دە­گەن ولەڭىن بىزگە جاتقا وقىپ بە­رىپ: “مەنىڭ بۇكىل تاعدى­رىم وسى التى شۋماق ولەڭ­دە جاتىر”, دەيتىن. ول ولەڭ: “اكە, سەنىڭ جاسىڭ­نان اسىپ بارام, كەزى-كەزى كەلگەندە تاسىپ تا الام. كەزى-كەزى كەل­گەندە جاسىپ قا­لام, مى­نا ومىرگە, ءبا­رىبىر, عا­شىق بالاڭ. قۇر الاقان ەمەسپىن قۋانىش­تان, قۋا­نىش­تار الدىمەن قۇراق ۇش­قان. ءبىر ارىستان ومىردەن وتكەنىمەن, ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى ءتىرى ارىستان. وكىنبە, اكە, وتىڭ بار سونبەيتۇعىن, ول ماڭگىلىك جانادى كورمەي تىنىم. ۇرپاعىڭ بار, ەل مەنەن ەر نامىسىن, ءتىرى تۇرسا, قولىنان بەرمەيتۇعىن”, دەپ كەلەدى. بيكەش اجەمنىڭ ايتقان ءاڭ­گىمەلەرى ءالى كۇنگە دەيىن قۇلا­عىم­نىڭ تۇبىندە تۇر. اتام شى­نىبەك 1912 جىلى ومىرگە كەلىپتى. اكەسى اۋەسباي 28 جاسىندا ءومىر­دەن وزىپ, جەتىم قالىپتى. بىراق اتاسى سامپىر مەن اجەسى ءدا­نەبالا قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇم­سىقتىعا شوقىتتىرماي ءوسى­رىپتى. ەسىك قالاسىنداعى پەداگو­گيكالىق ۋچيليششەنى ءبىتىرتىپ, بۇرىنعى كەگەن اۋدانىنىڭ ءبىر قيىرىنداعى كۇرمەتى اۋىلىن­داعى ورتالاۋ مەكتەپكە العا­شىن­دا مۇعالىم بولىپ بارىپ, ارتى­نان ديرەكتورلىق قىزمەتتى ات­قا­رىپتى. بيكەش اجەممەن باس قو­سىپ, شا­ڭىراق كوتەرىپ, ەندى ەل قاتارىنا قوسىلامىز با دەگەندە سۇراپىل سوعىس باستالىپ, ءوزى سۇرانىپ, مايدانعا اتتانىپتى. ۇلى انام دانەبالا جالعىز ۇلىن مايدانعا اتتاندىرعان كەز­دە كوپ جەرگە دەيىن ەرىنىڭ ۇزەڭ­گىسىنەن ۇستاپ, ءبىر قۇدايعا تاپ­سىردىم دەپ اعىنان تىلەگەن ەكەن. سوندا اتام ارتىنا قاراپ تۇرىپ: “مەن سىزدەردى, ودان كەيىن تۇعىرىم بولار جالعىز ۇلىم ماكەندى اللاعا امانات­تا­دىم”, دەپتى. سوندا ارتىنان تەسىلە قا­راپ قالعان اجەم بيكەش وتىزعا دا جاسى تولماي قالىپتى. كارى اتاسى مەن ەنەسىنىڭ, قار­عا­داي جالعىز ۇلىنىڭ بۇكىل تاۋ­قى­مەتى سول كىسىنىڭ موينىنا ارتى­لىپتى. كۇندىز-ءتۇنى كولحوزدىڭ جۇمى­سىندا جۇرسە, تۇندە ەنەسى ەكەۋى مايدانداعىلارعا قاجەت كي­ىم-كەشەك تىگىپتى. “استىق ساپىرىپ جۇرگەندە قۇس ۇيقىم بولۋشى ەدى, كۇرەكتىڭ سابىنا سۇيەنىپ كوز شىرىمىن الاتىنمىن”, دەيتىن. اتاسى مەن ەنەسى, بيكەش اجەم­­نىڭ ەكى كوزدەرى ءتورت بولىپ, بىرەۋلەرى بالاسىنان, ال جارى ەرى­نەن حات كۇتەدى ەكەن. امان­دىعىن ءبىلدىرىپ كەلگەن حات ولار ءۇشىن ءبىر مەرەكە بولىپتى. قازىر قولىمىز­دا ساقتالعان سوڭعى ەكى حاتىنا قاراپ وتىرسام, اتام وت پەن وق­تىڭ ورتاسىندا جۇرسە دە ومىردەن كۇدەرىن ۇزبەپتى. “مەنى ۋايىم ەتپەڭدەر. مەنىڭ ۋايى­مىم سىزدەر, اسىرەسە داكەم, اتام مەنى ويلاپ “ازدى-اۋ” دەپ كوپ وي­لانامىن”, دەسە, ەكىنشى ءبىر حاتىندا بيكەش اجەمە: “داكەمدى, اتامدى, ماكەنىمدى جاقسى قارا. اللا ءبىزدى تابىستىرار كۇندى جاقىنداتسىن. جاۋ دا قۇرۋعا ءتيىستى”, دەپتى. بۇل ەكى حاتتىڭ ءبىرى 1943 جىلدىڭ 21 قىركۇيەگىندە كەلسە, ەكىنشى حات سول جىلدىڭ 18 قاراشاسىندا جەتىپتى. ءبىر وكى­نىش­تىسى, وسى ەكىنشى حاتتان كەيىن حا­بار ءۇزىلىپ, ءبىر جىل وتكەن سوڭ قارا قاعاز كەلىپتى. بىراق ومىردەن وزعانشا اجەم دە, اكەم دە شى­نىبەك اتامدى ءولدى دەگەنگە قي­ماي, ومىردە بارداي, ءبىر كۇنى جاپ-جاس كۇيىندە جەتىپ كەلەتىندەي كورىپ, وزدەرىنشە اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ وتىراتىن. سوعىستى كورمەسە دە تىلدىڭ ازابىن تارتقان اتالارىم مەن انالارىم اقىرى بەيبىت كۇنگە دە جەتىپ, شىنىبەك اتامنان قالعان مەنىڭ اكەمدى قاتارعا قوسساق دەپ ارماندارىن ۇكىلەيدى. اقىرى وعان دا قول ارتادى. وندى ءبى­تىرگەن جى­لى اكەم قازىرگى ءال-فا­رابي ات­ىن­داعى قازاق ۇلتتىق ۋني­ۆەر­سي­تە­تى­نىڭ حيميا فاكۋل­تەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى جاقسى ءبى­تىرىپ شى­عىپ­تى. كوپ جىل مەك­تەپتە مۇعا­لىم, ديرەكتور, پارتيا, كەڭەس ور­گان­دا­رىندا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى. اكەم اناسىن تىك تۇرىپ سىي­لايتىن. ءوز قولى ءوز اۋزىنا جەت­كەندە بارلىق قۇرمەتتى كورسەتتى. نەبىر ايتۋلى دەمالىس ورىندا­رى­نا جىبەردى. ماسكەۋدى دە ارا­لاتىپ قايتتى. مەن اكەمنىڭ وس­ىن­داي انا سىيلاۋداعى, اكە قۇر­مەتتەۋدەگى ۇلگىسىن وسى كۇندەرى ءوز­ىمنىڭ بالالارىما ۇلگى ەتىپ ايتىپ وتىرامىن. جەڭىس كۇنىنىڭ جەمىسى وڭايلىقپەن كەلمەگەنىن, ونىڭ قادىر-قاسيەتىن ءبىلۋ ارقىلى ولار­عا جاسار قۇرمەتتىڭ ەرەكشە ەكە­نىن سانالارىنا قۇيامىن. ءويت­كەنى, ۇرپاق ساباقتاستىعى تۋرالى اكەم اركەز ايتاتىن. “سەن ال­دىڭ­داعى اتالارىڭدى ۇمىتپاساڭ, كەيىنگى ۇرپاق سەنى دە ۇمىتپايدى, ءبىزدى دە ەسىنەن شىعارمايدى”, دەيتىن. مىنە, بيىل جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى اتالىپ ءوتىپ جاتىر. اكەم ومىردەن وزعانشا شىنىبەك اتام تۋرالى دەرەكتەر ىزدەۋمەن بولدى. مەن دە حابارسىز كەتكەن اتام تۋرالى ءبىر جاقسى ءسوز ەستىپ قالامىن با دەپ قۇ­لاعىمدى ءتۇرىپ جۇرەمىن. ءبىر دە­رەگى شىقسا, اكە اماناتى دەپ با­سىنا بارۋعا دا ءازىرمىن. قو­لىمداعى حاتتاردى وقيمىن. وسى­دان 70 جىل بۇرىنعى قولتاڭ­باسىنا قاراپ وتىرىپ, ول كىسىنىڭ مايدانداعى بەينەسى قالاي بولدى ەكەن دەيمىن. كوز الدىما ەلەس­تەتە المايمىن. سەبەبى, سۋرەتى ساقتال­ما­عان. ايتسە دە اجەم ايتقان دە­نەلى كىسى كوز الدىما كەلەدى. ءشىر­كىن, اندا-ساندا قاراپ قوياتىن مايدانگەر اتامنىڭ ءبىر سۋرەتى بولسا عوي دەپ ويلاناتىن كەز­دەرىم دە از ەمەس. ەگەر شىنى­بەك اۋەس­باي ۇلى تۋرالى ءبىر جىلى حابار, نە جاتقان جەرى تۋرالى دەرەك تابى­لىپ جاتسا, باسىنا بارىپ قۇران باعىشتاۋعا ءازىرمىن. ءبىر تاۋبە ەتەرلىگى, جوعارىداعى مۇقاعالي اقىننىڭ ولەڭىندە ايتىلعانداي, شىنىبەك اتامنان تاراعان ۇرپاق تاۋەلسىز ەلدىڭ ىرگەسىن بەكىتۋگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ ءجۇر. بۇل اتا اماناتى, اكە اماناتى دەپ بىلەمىن. نۇرلان اۋەسباەۆ. الماتى وبلىسى.