ەنەرگەتيكا باعىتىنداعى ەلەۋلى وزگەرىستەر

ەلەكتر ەنەرگياسىنا سۇرانىس جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. ونەركاسىپتىڭ كەڭەيۋى, ۋربانيزاتسيا, تسيفرلىق ينفرا­قۇرىلىمنىڭ دامۋى قۋات جۇكتەمەسىن ارتتىرادى. مۇنداي جاعدايدا ەنەر­گەتيكالىق ساياساتتىڭ باستى مىندەتى – تاپشىلىق تاۋەكەلىن جويۋ عانا ەمەس, بولاشاقتاعى سۇرانىستى الدىن الا ەسەپتەپ, يكەمدى جۇيە قالىپتاستىرۋ. قابىلدانعان شارالار قۋاتتى ۇلعايتۋ­عا, گەنەراتسيانى جاڭعىرتۋعا, جاڭا ينفراقۇرىلىم قۇرۋعا باعىتتالعان.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ ەسەبى­نە سۇيەنسەك, 2027 جىلدىڭ ءى توقسانى­نا قاراي ەلدىڭ ىشكى قاجەتتىلىگى تولىق قامتىلادى. 2029 جىلعا قاراي تۇراقتى پروفيتسيتكە شىعۋ جوسپار­لان­عان. مۇنداي كورسەتكىش تەك سان­دىق ءوسىمدى بىلدىرمەيدى. ول – جۇيەنىڭ يكەمدىلىگى ارتقانىن, رەزەرۆتەردىڭ قالىپتاسقانىن, جۇكتەمەنى باسقارۋ مۇمكىندىگى كەڭەيگەنىن كورسەتەتىن ساپالىق وزگەرىس.

«ەلدىڭ ەنەرگيا جۇيەسىندە 241 كوز جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ 162-ءسى جاڭارتى­لاتىن ەنەرگيا نىساندارى. بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسىندا بەلگىلەن­گەن قۋات 26,7 گۆت-قا جەتتى. گەنەرا­تسيا قۇرىلىمى تەڭگەرىمدى سيپاتقا يە. كومىر ستانسالارى 13,8 گۆت, گاز ستانسالارى 6,8 گۆت, ءىرى گيدروەلەكتروستانسالار 2,5 گۆت, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى 3,6 گۆت بەرەدى. بۇل مودەل جۇيەلىك تۇراقتىلىقتى ساقتايدى, سونداي-اق ەنەرگيا كوزدەرىن ارتاراپتاندىرۋعا جول اشادى. مۇنداي ءتاسىل ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك پەن ەكولوگيالىق تالاپ اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ.

سالاداعى وزگەرىس اۋقىمى ءىرى ينۆەس­تي­تسيالىق جوبالار ارقىلى كورىنەدى. 2035 جىلعا دەيىن 26 گۆت-تان استام جاڭا قۋاتتى ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن. ونىڭ 5 گۆت-ى قولدانىستاعى ستانسالاردى جاڭارتۋعا, 10,5 گۆت جاڭا ءداستۇرلى گەنەراتسياعا, 8,4 گۆت جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا جوبالارىنا, 2,4 گۆت اتوم ەنەرگەتيكاسىنا تيەسىلى. بۇل قۇرىلىم ەنەرگەتيكالىق جۇيەنى ءبىر عانا باعىتقا تاۋەلدى ەتپەي, ۇزاق­مەرزىمدى تۇراقتىلىققا نەگىز قالاي­دى. مۇندا وندىرىستىك سەنىمدىلىك پەن تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋ قاتار جۇرەدى.

مانەۆرلىك گەنەراتسيانى كۇشەيتۋ – ەنەرگەتيكالىق رەفورمانىڭ وزەگىنە اينالعان باعىت. جۇكتەمە تاۋلىكتىڭ ءار كەزەڭىندە وزگەرىپ وتىرادى, ال يكەمسىز جۇيە تۇراقسىزدىققا اكەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان گيدروەلەكتروستانسالار, بۋ-گاز قوندىرعىلارى, جاڭا قۋات كوزدەرى جەدەل رەتتەۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتەدى. قىزىلوردا مەن تۇركىستان وبلىستارىنداعى بۋ-گاز جوبالارى, الماتىداعى جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىن گازعا كوشىرۋ باستاماسى جۇيەنىڭ يكەمدىلىگىن ارتتىرىپ, ەكولوگيالىق كورسەتكىشتى جاقسارتادى. بۇل – تەك وندىرىستىك جاڭارتۋ ەمەس, تۇتىنۋ قۇرىلىمىنا بەيىمدەلگەن ينتەللەكتۋالدى جۇيە قۇرۋ قادامى.

«جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكانى دامىتۋ ەنەرگيا جيناقتاۋ تەحنولوگياسىمەن ۇشتاسادى. سىيىمدىلىعى ساعاتىنا 3 گۆت-تان اساتىن جيناقتاعىشتاردى ەنگىزۋ ارتىق قۋاتتى ساقتاۋ مەن ونى جۇكتەمە جوعارى كەزەڭدە پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي شەشىم ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ, جۇيەنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. ەنەرگەتيكا ەندى تەك وندىرۋ­مەن شەكتەلمەيدى – ول باسقارۋ, ساقتاۋ, تەڭگەرىمدەۋ قابىلەتى بار كەشەندى ينفراقۇرىلىمعا اينالىپ كەلەدى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

گەنەراتسيانى دامىتۋ اۋكتسيوندىق ىرىكتەۋ ارقىلى جالعاسىپ كەلەدى. تۇركىستان, قىزىلوردا, ۇلىتاۋ وبلىستارى مەن الماتى قالاسىندا جيىنتىق قۋاتى شامامەن 1,8 گۆت بولاتىن ءتورت بۋ-گاز جوباسى ىسكە اسىرىلىپ وتىر. بۇل ستانسالار جۇكتەمەنى يكەمدى رەتتەۋگە جاعداي جاساپ, ەنەرگيا جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن كۇشەيتەدى.

2024 جىلعى تامىزداعى ساۋدا قورىتىندىسىندا جامبىل, اقتوبە, اتىراۋ وبلىستارىندا قۋاتى 700 مۆت بۋ-گاز جوبالارى انىقتالدى. ولاردى ىسكە قوسۋ 2028 جىلعا جوسپارلانعان. بىلتىر جەلتوقساندا استانادا 500 مۆت بۋ-گاز ستانساسىن سالۋعا ارنالعان تاعى ءبىر ىرىكتەۋ ءوتتى. الماتىداعى جەو-2 مەن جەو-3-ءتى گازعا كوشىرۋ بيىل اياقتالادى. بۇل شەشىم مانەۆرلىك قۋاتتى كەڭەيتىپ, ەكولوگيالىق جۇكتەمەنى تاعى ازايتادى.

ينۆەستيتسيالىق سەرپىن ەنەرگەتي­كالىق جاڭعىرۋدىڭ ناقتى كورسەتكىشى سانالادى. جالپى قۋاتى 15,3 گۆت بولاتىن 80-نەن استام جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل جوبالار ءداستۇرلى گەنەراتسيا مەن جاڭارتىلاتىن سەكتوردى قاتار قامتيدى. ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسىنىڭ جا­ڭار­تىل­عان ۇلگىسى ينفراقۇرىلىمدى جاڭار­تۋعا اۋقىمدى قارجى تارتۋعا جول اشقان. ينۆەستيتسيالىق مودەل سالانىڭ ەكونوميكالىق تارتىم­دىلى­عىن كۇشەيتىپ, ۇزاقمەرزىمدى مودەر­نيزاتسياعا نەگىز قالاپ وتىر.

ە.اقكەنجەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, كومىر گەنەراتسياسى دا جاڭاشا كوزقاراسپەن دامىپ كەلەدى. تازا تەحنولوگيالاردى ەن­­گىزۋ كومىر ەنەرگەتيكاسىنىڭ ەكولو­گيا­­لىق اسەرىن تومەندەتۋگە باعىت­تال­عان. ەكى­باس­تۇز ماەس-3, كۋرچاتوۆ­تاعى جاڭا ستانسا, وڭىرلەردەگى جىلۋ ەلەك­تر ور­تا­لىقتارى ەنەرگەتيكالىق بازا­­نى نى­عاي­تادى. جابدىقتاردى كۇر­دەلى جون­دەۋ توزۋ دەڭگەيىن كەزەڭ-كەزەڭى­مەن تو­مەن­­­دەتىپ, وندىرىستىك سەنىم­دى­لىكتى ارت­تى­را­دى. بۇل باعىت ەلدىڭ شيكى­زات­تىق الە­ۋە­­تىن ءتيىمدى پايدالانۋ­مەن قاتار, تەح­نو­­لوگيالىق جاڭعىرتۋعا جاعداي جاسايدى.

قۋاتتى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ كەس­تەسى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسادى. الداعى جىل­دارى مىڭداعان مەگاۆاتت ىسكە قوسى­لىپ, ىشكى سۇرانىس تولىق جابىلىپتى. كەيىنگى كەزەڭدە ەكسپورت­تىق الەۋەت كەڭەي­گەن. بۇل ەنەرگەتي­كا­نىڭ ايماقتىق ينتەگرا­تسيا­داعى ءرولىن كۇشەيتىپ, ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەردى ۇلعايتادى.

وڭتۇستىك ءوڭىر جەلىسىن كۇشەيتۋ, باتىس ايماقتى بىرىڭعاي جۇيەگە قوسۋ جوباسى ەنەرگەتيكالىق تۇتاس­تىق­تى قامتاماسىز ەتەدى. كاسپي تەڭىزى ارقىلى وتەتىن جاسىل ەنەرگەتيكالىق ءدالىز وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرادى. بۇل باستاما ەلىمىزدى حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق حاب رەتىندە تانىتادى.

«مينيسترلىك قازىردىڭ وزىندە 2027 جىلعا قاراي ەكونوميكانىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن تولىق وتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن بىرقاتار ءىرى جوبانى جۇزەگە اسىرىپ وتىر. 2029 جىلعا قاراي تۇراقتى پروفيتسيتكە شىعۋ جوسپارلانىپ وتىر. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قازىرگى ۋاقىتتا كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. وندا باسىمدىق تازا كومىر تەحنولوگيالارىنا بەرىلەدى. جوسپاردا كۋرچاتوۆ قالاسىندا جاڭا ستانسا مەن ەكىباستۇزدا ماەس-3 قۇرىلىسىن سالۋ قاراستىرىلعان. سونداي-اق 2026 جىلى 2,6 مىڭ مۆت-تان استام جاڭا قۋات ىسكە قوسىلادى. بارلىق جۇمىس ءبىر ماقساتقا, ەلدىڭ بۇكىل ەنەرگو­جۇيە­سى­نىڭ سەنىمدىلىگىن, تيىمدىلىگى مەن تۇراق­تىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىت­تالعان», دەدى ە.اقكەنجەنوۆ.

پرەزيدەنتتىڭ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن جۇزەگە اسىرۋ ەلدىڭ تۇراقتى ءارى تەڭگەرىمدى ەنەرگەتيكالىق كونتۋرىن قالىپتاستىرادى. جاڭا قۋاتتار­دى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە قوسۋ, قولدا­نىس­تاعى گەنەراتسيانى جاڭعىرتۋ مەن ينۆەس­تيتسيالىق تەتىكتەردى ىسكە قوسۋ تاپ­شىلىق تاۋەكەلىن جويىپ قانا قويماي, ەكونوميكا دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.