وسىعان قاراماستان Kaspersky ICS CERT 2023 جىلى ونەركاسىپتىك ۇيىمدارعا جاسالاتىن كيبەرشابۋىلداردىڭ سانى ەداۋىر وسكەنىن رەسمي تۇردە حابارلاپ وتىر. ويتكەنى وسىنداي قىلمىستىق ارەكەتتەر بۇكىل الەمدەگى ونەركاسىپتىك ۇيىمداردىڭ قاسىرەتىنە اينالعان.
Kaspersky ICS CERT دەرەكتەرى 2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا بۇكىل ەلدىڭ ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردا رەسمي تۇردە راستالعان كيبەروقيعالار سانى ءوسىپ كەلە جاتقانىن راستايدى. كەلەڭسىز وقيعالاردىڭ باسىم كوپشىلىگى بوپسالاۋشىلار تاراپىنان تۋىندايدى ەكەن. مۇنداي تۇجىرىمعا كومپانيا ساراپشىلارى شىعىن شەككەن ۇيىمداردىڭ كيبەرشابۋىلداردى رەسمي تۇردە راستاعان دەرەكتەرىن تالداۋ نەگىزىندە كەلىپ وتىر.
ەلىمىزدە 2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا زياندى نىساندار 25,17%-ى اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ كومپيۋتەرلەرىندە (ابج) بۇعاتتالعان. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا, شامامەن 2 پايىزدىق تارماققا جوعارى. ابج كومپيۋتەرلەرى ءۇشىن ەڭ كوپ تارالعان قاۋىپتى كوزدەر قاتارىنا ينتەرنەتتەگى قاۋىپ-قاتەرلەر (13,39%) مەن الىنبالى تاسىعىشتار (2,83%) جاتادى.
وسى ارادا وقىرمانعا تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن ابج دەگەنىمىز – دەرەكتەردى باسقارۋ مەن جيناۋ سەرۆەرلەرى (SCADA), دەرەكتەردى ساقتاۋ سەرۆەرلەرى, دەرەكتەر شليۋزدەرى, ينجەنەرلەر مەن وپەراتورلاردىڭ ستاتسيونارلىق جۇمىس ستانسالارى, ينجەنەرلەر مەن وپەراتورلاردىڭ ءموبيلدى جۇمىس ستانسالارى, تەحنولوگيالىق جەلىلەردى باسقارۋ ءۇشىن جانە ونەركاسىپتىك اۆتوماتتاندىرۋ جۇيەلەرىنە ارنالعان بج ازىرلەۋگە پايدالانىلاتىن كومپيۋتەرلەر ەكەندىگىن ايتا كەتۋگە بولادى.
سونىمەن بارىنشا شابۋىلعا ۇشىرايتىن سالا – ونەركاسىپتىك ءوندىرىس بولىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە ەڭ كوپ شىعىندى اۆتوموبيل ءوندىرىسى مەن كولىك سالاسىنداعى كومپانيالار كورىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, كەمە جاساۋ, لوگيستيكامەن بايلانىستى كومپانيالار زارداپ شەكسە, ميكروەلەكترونيكا وندىرىسىندە دە وڭايعا تۇسپەي تۇر.
ەكونوميكانىڭ «ناقتى» زارداپ شەككەن سالالارىنىڭ الۋانتۇرلىلىگى. كيبەرشابۋىلدار مەتاللۋرگيا, فارماتسەۆتيكا, تاۋ-كەن ءوندىرىسى, ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى جانە كوپتەگەن باسقا سالالارىن دا اينالىپ وتپەپتى. بۇل تىزىمدە, ءتىپتى ايگىلى سنوۋبورد جابدىقتارىن, كيىم-كەشەك پەن جابدىقتى ءوندىرۋشى جانە ءورت ءسوندىرۋ جابدىقتارىنىڭ ەكى ءوندىرۋشىسى بار. كوپ ۇزاماي مۇنداي تىزىمدەردە بەلگىلى ءبىر تاۋاشالاردا جۇمىس ىستەيتىن ۇيىمداردىڭ پايدا بولۋى عاجاپ ەمەس.
زارداپ شەككەندەر تىزىمىندە ءىرى ۇيىمدار مەن تانىمال ادامدار بار. سونىمەن قاتار تالاي ۇيىم وراسان شىعىننىڭ جاي-جاپسارىن جاريالاماۋعا تىرىساتىندىقتان, كەلتىرىلگەن زياننىڭ كولەمى تۋرالى تۇسىنىكتەمە الۋ قيىن. ويتكەنى كوپتەگەن ۇيىمدار كەرى سالداردان قورقىپ, شىعىنعا باتقانى تۋرالى مالىمەتتەردى جاسىرادى. سونىمەن قاتار كاسىپورىنداردىڭ بۇل تۋرالى بىلمەۋى دە مۇمكىن.
كەڭ تاراعان شابۋىل ۆەكتورى. كەم دەگەندە ءۇش كورپوراتسيا ەكى ءتۇرلى MFT ونىمدەرىندەگى (مanaged File Transfer) جابىلماي قالعان وسال تۇستار ارقىلى كيبەرشابۋىلعا ۇشىراعان. ءىرى ۇيىمدار, سونىڭ ىشىندە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە پايدالاناتىن وسى نۇسقاداعى شەشىمدەر كليەنتتەر ءۇشىن كەزەكتى رەت قاۋىپ-قاتەر كوزىنە اينالىپ وتىر. كوپ جاعدايدا ءىرى ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار تەحنولوگيالىق جەلىلەردە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ءوز جەلىسىنىڭ ونە بويىندا قاۋىپتى وسال تۇستى جىلدام جاۋىپ ۇلگەرە المايدى.
شابۋىلداردىڭ كەسىرى. كيبەرشابۋىلدار دەرەكتەردىڭ بۇزىلۋى مەن ىشكى ات-جۇيەلەرىنىڭ ىركىلىستەرىنە اكەلىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار كەيبىر جاعدايلاردا بىرنەشە اپتاعا سوزىلاتىن جانە تىكەلەي جۇزدەگەن ميلليون دوللارداي شىعىن الىپ كەلەتىن ونىمدەردى ءوندىرۋ مەن جونەلتۋدىڭ جوسپاردان تىس توقىراۋىنا تىكەلەي سەبەپ بولا الادى.
كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلەگە وراي, Kaspersky ICS CERT باسشىسى ەۆگەني گونچاروۆ: «قىلمىسقا نەگىزدەلگەن شابۋىلدار بۇكىل الەمدەگى ونەركاسىپتىك ۇيىمداردىڭ ناعىز قاسىرەتىنە اينالدى. ونىڭ سالدارى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورلارىنا عانا ەمەس, ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە كەسىرىن تيگىزەدى. اتاپ ايتقاندا, وتكەن جارتىجىلدىقتا ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى, ونىڭ ىشىندە مامانداندىرىلعان جابدىقتار, باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ كەشەندەرىن وندىرۋشىلەر, وعان قوسا ءتيىستى سەرۆيستەردى جەتكىزۋشىلەر بارىنشا شابۋىلعا ۇشىراعان سەكتورلار تىزىمىنە ەندى. ءبىز كەز كەلگەن سەكتورداعى جانە كەز كەلگەن تۇردەگى كاسىپورىنداردىڭ باسشىلارى كيبەرقاۋىپسىزدىك تاۋەكەلدەرىن نازاردا ۇستاپ, قاجەتتى شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن ەسكە سالىپ وتىرامىز», دەگەن تۇسىنىكتەمە بەردى.
قورىتا كەلگەندە, ابج كومپيۋتەرلەرىن كيبەرقاۋىپتەردەن قورعاۋ ءۇشىن «كاسپەرسكي زەرتحاناسى» قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن دەر كەزىندە تانىپ, جويىپ وتىرۋعا وت-جۇيەلەردىڭ قاۋىپسىزدىك ءاۋديتىن جۇرگىزۋگە كەڭەس بەرەدى.
بارلىق ماڭىزدى ونەركاسىپتىك جۇيەلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وپەراتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ سوڭعى قۇرىلعىلارىن, جەلىلەردى قورعاۋ شەشىمدەرىن پايدالانۋدىڭ كومەگى زور. وعان قوسا, قىزمەتكەرلەرگە كيبەرگيگيەنا نەگىزدەرىن ۇيرەتىپ وتىرۋعا تۋرا كەلەدى.
الماتى
