تاعزىم • 07 قاراشا, 2023

ەلتۇتقا ەسكەلدى بي

240 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

بيىككە ولشەم بەرۋ ءۇشىن بيلەردىڭ سوزىنە جۇگىنەتىن قازاقتىڭ باباعا دەگەن قۇرمەتى بالانىڭ اكەگە دەگەن ماحابباتىنداي. اق ساۋىتىن اسىنىپ, بابالار ارۋاعىنا سۇيەنىپ, اتا جاۋىن تىقسىرعان دانالارىمىزدىڭ رۋحى ءور, ويى داريا. عاسىر اۋناسا دا بوزجۋسان بەينەسىنىڭ بوياۋى جۇقارماي, اتار تاڭنىڭ قىزىلساڭ ساۋلەسىندەي قايتا بوي كوتەرىپ, بولاشاقتىڭ جۇزىنە نۇرىن شاشىپ تۇراتىنى سودان-اۋ, ءسىرا. ەندەشە, جەتىسۋ جۇرتىنىڭ ەلى سۇيگەن ەسكەلدى ءبيدىڭ 330 جىلدىق مەرەيتويىن تويلاۋىنىڭ سەبەبى ارىدا جاتقانىن وسىدان-اق اڭعارا بەرىڭىز.

ەلتۇتقا ەسكەلدى بي

كەيدە باۋىرى بۇلاق بابا­لا­رى­مىزدىڭ ۇلاعاتىنا شولدەگەندە تاريحتىڭ ساباسىندا پىسكەن اساۋ دا اششى قىمىزدى قوتارا ىشكىڭ كەلەدى. قوڭىراۋلى نايزا الىپ قول توڭكەرمەسەڭ دە, رۋحىڭا توڭكەرىس جاسارداي ءال-دارمەن الاسىڭ. نوسەر ويدىڭ جاڭبىر ۇشىعىنداي عانا بولسا دا نامىسىڭا تامىزىق, ارما­نى­ڭا جەلكەن بولاتىن دارۋمەنگە يە قوردالى دا قايماقتى تىركەستەر ءتىل ۇشىنا بايلانىپ, ماقساتىڭا مىن­بەر بولاتىنى ءسوزسىز. قازاق-قال­ماق اراسىنداعى عاسىرلار بو­ي­عى سۇراپىل شايقاستا ەلى­نە ەس بولعان ۇلىلار ساپىنان­ ەسكەلدى بي جىلكەلدى ۇلى دا تا­بىلىپ, باتىرلىعىمەن, قول­باس­شىلىعىمەن, بي-شەشەندىگىمەن تانىلعان. مىنە, سول بابامىزدىڭ تۋعانىنا 330 جىل تولعان ۇلى دۋماندى جەتىسۋلىق جۇرتشىلىق ايرىقشا اتاپ ءوتتى. الدىمەن زيا­لى قاۋىم وكىلدەرى ەسكەلدى بابا كەسەنەسىنە بارىپ قۇران باعىشتاپ, رۋحىنا تاعزىم جاسادى.

بولاشاققا دەگەن كەمەل قا­دام­نىڭ­ باسى وتكەندى تانىپ, كەشە­گى­گە تاعزىم ەتۋ شاراسىمەن باس­تال­سا كەرەك. الماعايىپ زامان­دا الاشىنا پانا بول­عان بابا­لار­دىڭ ءومىرى مەن شىعار­ما­شى­لى­عىن­ دارىپتەۋ – ءبىز ءۇشىن پارىز. سول پارىزدى پاراسات بيىگىندە سە­­زىن­گەن جەتىسۋلىقتار ەسكەلدى جىل­­كەل­دى ۇلىنىڭ 330 جىلدىق مە­رەي­تويىن ب.ريموۆا اتىنداعى تال­دى­قورعان دراما ­تەاترىندا دۇبىر­­­لەتتى. الدىمەن «ەل قورعانى – ەسكەل­دى» رەسپۋبليكالىق عى­لى­مي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتىپ, سوڭى­نان بابا ەرلىگىن قالامعا ار­قا­ۋ­ ەتكەن جازبا اقىندار ءمۇ­شاي­را­سى­نىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتال­دى.

سالتاناتتى ءىس-شارانىڭ شى­­مىل­­دى­عىن مۇزارت تاۋدىڭ مۇز­بالاق اقىنى مۇقاعالي ماقا­تاەۆ­تىڭ اقىق جىرىمەن اشىپ, بابالار­ ەرلى­گىن اسقاقتاتا جەتكىزگەن ماد­ە­نيەت قايراتكەرى, «Jetisy» گازە­تى­نىڭ باس رەداكتورى جۇماتاي وسپان ۇلى رۋ­حاني جيىننىڭ ءمانى مەن ماز­مۇ­نىنا توقتالدى. ءوز كەزەگىندە وبلىس­ اكى­مى­نىڭ ورىنباسارى رۋستام اليگە ءسوز بەردى.

ەسكەلدى بابا اتىمەن اتالا­تىن اۋداندا تۋىپ, سول جەردە اكىم رەتىندە قىزمەت ەتكەنىن ەرەك­شە ماقتانىش تۇتاتىنىن جەت­كىزىپ, ۇلى بابا ەرلىگى مەن ورلىگى جونىندە, تاريحتى قۇرمەتتەۋ, قاسيەت­تى دۇنيەلەرىمىزدى قاستەرلەۋ بۇگىن­گىلەردىڭ بورىشى ەكەنىن ايتقان رۋستام ءالي ۇلى وبلىس اكىمى بەيبىت يساباەۆتىڭ قۇت­تىق­تاۋحاتىن وقىدى.

تارلان تاريح تاراۋلارىنداعى ىزگىلىك پەن مەيىرىمگە, ورلىك پەن ەرلىككە شاقىراتىن شەجىرەلى وقيعا, شالقار سىرلاردىڭ قاي-قايسىسى دا ۇرپاق ءۇشىن قاجەت. سولاردىڭ قاتارىندا ەسكەلدى جىلكەلدى ۇلى باستاعان تاريحي تۇلعالاردىڭ ءاربىر ونەگەلى ءىسى ۇرپاققا عيبرات شاشاتىنى حاق. سوناۋ «اقتابان شۇبىرىندى» كەزەڭىندە كەۋدەمسوقتىق جاساعان, مۇزداي قۇرسانىپ كەلگەن جاۋدىڭ سۇراپىل ەكپىنىنە توتەپ بەرىپ, جەرىنەن شىم-شىم توپىراق, شوكىم تاس بەرمەي قۋىپ شىققان بابالار قاتارىنداعى ەسكەلدىنىڭ تاريحي ەرلىكتەرى مەن بي-شەشەندىك ونەردە قالدىرعان ولجاسىن دارىپ­تەگەن عالىمدار عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيادا
بايانداما جاسادى.

ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كان­ديداتى انار بۇلدىباي, قازاق­ستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى عۇلامالار كەڭە­سى­نىڭ مۇشەسى, اراب, پارسى جانە شاعا­تاي تىلدەرىنىڭ مامانى ءزارىپباي ورازباي, قازاقستاننىڭ قۇر­مەتتى ءجۋرناليسى, «قۇرمەت» وردە­نى­نىڭ يەگەرى, ەسكەلدى بابانىڭ ۇرپا­عى ءسابيت بيبولوۆ, قازاقستان جۋر­نا­ليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, قازاق ۇلتتىق سالت-ءداستۇر اكا­دە­­مياسىنىڭ پروفەسسورى, حا­لىق­­ارالىق ج.جاباەۆ اتىن­داعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى,­ «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى قوشان مۇستافا ۇلى سىندى زيا­لى­ قاۋىم وكىلدەرى كونفەرەنتسيا­دا ۇلى بابا ەرلىكتەرىن پاش ەتىپ, تىڭ جاڭالىقتارمەن ءبولىستى. قازاق تاريحىنىڭ, جالايىر رۋىنىڭ ارعى-بەرگى شەجىرەسىنەن سىر شەرتىپ, راشيد اد-ءديننىڭ «جاميع ات تاۋاريح» اتتى كىتابى, جالپى, سان تاراۋلى كىتاپتار, الاش جۇرتىنىڭ وتكەنى ۇلكەن بۇرمالاۋعا ۇشىراعانىن جەت­كىزدى. جاڭا تاريح جىلناماسى قايتا جازىلىپ جاتقانىن, ءار قازاقتىڭ تۇپكى شەجىرەسى شالقار ەكەنىن تەرمەلەدى. وسىنداي رۋح جاڭعىرتقان جيىننان كەيىن «ەل قورعانى – ەسكەلدى» تاقى­رى­بىنداعى رەسپۋبليكالىق ءمۇشايرانىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالدى.

قارا ولەڭمەن بابا ءمۇسىنىن قاشاپ, ەرلىگىن اسقاقتاتقان اقىن­­دار دوداسىنا 60-تان اسا ءوتىنىم كەلىپ ءتۇسىپتى. سولاردىڭ اراسىندا اسىلىن ايشىقتاپ, سالماقتىسىن سارالاپ شىعارعان امىرە ءارىن, ءنۇسىپباي ءابدىراحىم, نۇريلا بەكتەمىروۆا, ساعىنىش نامازشاموۆا, جانگەلدى نەمە­رەباي سىندى بەلگىلى اقىندار قازىلىق ەتكەن دودادا جومارت يگىمان, ايتاقىن بۇلعاقوۆ, قالقامان ءابدىراحماندار ارنايى قابان جىراۋ, ءى. جانسۇگىروۆ, ج. جاقىپباەۆ اتىنداعى جۇلدەگە (150 مىڭ تەڭگە) يە بولدى. ءىىى ورىندى (300 مىڭ تەڭگە) استانالىق ابدىعاني ءبازىلحان, تارازدىق حاميت ەسەنامان, تالدىقورعاندىق گۇلباقىت قاسەن يەلەنسە, ءىى ورىندى (400 مىڭ تەڭگە) الماتى وبلىسىنىڭ اقىنى احمەت ومىرزاق پەن جەتىسۋلىق اسىل سۇلتانعازى ءوزارا ءبولىستى. ال ءى ورىن (700 مىڭ تەڭگە) يەگەرى دەپ الماتىلىق قۇرمانعازى جۇماعۇل تانىلسا, «قازاق پوەزياسىنىڭ ەڭلىكگ ۇلى» اتانعان زايدا ەلعوندينوۆا باس بايگەنى ەنشىلەپ, 1 ملن تەڭگەنىڭ سەرتي­فيكاتىمەن ماراپاتتالدى. وسىلايشا, عالىمدار تاريحتان سىر شەرتىپ, اقىندار جىر تولعاعان مەرەيتوي جەتىسۋ جەرىنىڭ ونەرپازدارى سالعان اسەم انمەن اسقاقتاپ, كۇمبىر كۇيمەن شىرايلاندى.

 

جەتىسۋ وبلىسى 

سوڭعى جاڭالىقتار