تابيعاتتى لاستاۋ تىيىلماي تۇر

وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى­نىڭ باسشىسى الىبەك بەكمۇحامەتوۆتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بيىل 9 ايدا جوس­پاردان تىس 27 تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن. تەك­سەرۋدىڭ قورىتىندىسىمەن تابيعات­تى بۇلدىرۋگە قاتىستى 39 دەرەك انىق­تالىپ وتىر.

«ەكولوگيالىق زاڭنامانىڭ ساق­تا­لۋىنا بايلانىستى تەكسەرۋلەر «اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى», «Karabatan Utility Solutions», «تەڭىزشەۆرويل» كومپانيا­لارى مەن «جىلىويسۋ» مكك-عا جۇرگىزىل­دى. تابيعاتتى لاستاعان كىنالىلەرگە قا­تىستى 96 اكىمشىلىك ءىس قوزعالدى. اتال­عان تەكسەرۋلەردەن كەيىن قورشاعان ورتا­نى لاستاعان كومپانيالارعا جالپى قۇنى 11 ملرد 48 ملن تەڭگەنىڭ ايىپپ ۇلى سالىندى», دەيدى ءا.بەكمۇحامەتوۆ.

مۇنايلى ءوڭىردىڭ اۋاسىن ءجيى لاستاۋشىلار قاتارىندا قانداي كاسىپورىندار بار؟ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ءا.بەك­مۇحامەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, الدىمەن بۇل تىزىمگە مۇناي-گاز ونەركاسىبىندەگى كاسىپ­ورىندار ءىلىنىپ وتىر. ماسەلەن, «اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى» جشس اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 328-بابىنىڭ 3-بولىگىندە كوزدەلگەن قورشاعان ورتاعا بەكىتىلگەن نورماتيۆتەر كولەمىن ءبىر جىل ىشىندە ەكى رەتتەن كوپ اسىرعان.

«اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا قا­تىستى تەحنولوگيالىق رەجىمدى بۇزعانى ءۇشىن ءتورت رەت, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءوشۋى بويىنشا ءبىر رەت جوسپاردان تىس تەك­سەرۋ جۇرگىزىلدى. زاۋىتتىڭ الاۋ قون­دىر­عىسىندا گازداردى جاعۋ كەزىندە نور­مادان ارتىق ەميسسيالار جۇزەگە اسى­رىلعان. مۇندا ونەركاسىپتىك ەميس­سيالاردىڭ سىناماسىن الۋ ءۇشىن ارنايى ورىنداردىڭ بولماعانى, ەميس­سيالاردىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان موني­تورينگى جۇيەسى ەنگىزىلمەگەنى جانە قال­­دىق­تاردى باسقارۋ تالاپتارىنىڭ بۇ­زىل­عانى انىقتالدى», دەپ مالىمدەدى ءا.بەكمۇحامەتوۆ.

ەكولوگتەر جۇرگىزگەن جوسپاردان تىس تەكسەرۋ كەزىندە بيىلعى 3 شىلدەدە ساعات 17:25-تە اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا ەلەكتر قۋاتى سونگەنى راستالدى. سونىڭ سالدارىنان ەلوۋ-ات-2 قوندىرعىسىن قوسپاعاندا, زاۋىتتىڭ تەحنولوگيالىق قوندىرعىلارىنىڭ جۇمىسى اپاتتى جاعدايدا توقتاعان. جەرگىلىكتى ۋاقىتپەن ساعات 17:47-دە زاۋىتقا ەلەكتر قۋاتىن بەرۋ تولىعىمەن ءوشىپ قالعان ەدى. وسى­عان بايلانىستى «پاز» اۆتوماتتاندىرىل­عان اۆاريالىق قورعانىسى ىسكە قوسى­لىپ, الاۋ جۇيەسىندە تەحنولوگيالىق گاز جاعىلعانى انىقتالدى. تەكسەرۋ قورى­تىندىسىمەن ء«اموز» جشس-عا قاتىستى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 328-بابىنىڭ 3-بولىگىمەن حات­تاما تولتىرىلىپ, ودان ءارى قاراۋ ءۇشىن اتىراۋ قالاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇ­قىق بۇزۋشىلىقتار جونىندەگى مامان­داندىرىلعان سوتىنا جولداندى. سوتتىڭ 2023 جىلعى 31 تامىزداعى قاۋلىسىمەن ء«اموز» جشس-عا ءتيىستى ەميسسيا كوزىنىڭ جۇمىسىنا ەكولوگيالىق رۇقساتتىڭ قولدانىلۋىن توقتاتپاي, 12 ملن 14 مىڭ 550 تەڭگە مولشەرىندە ايىپپۇل سالىندى.

اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى سوت قاۋلىسىمەن كەلىسپەي, اپەللياتسيالىق شاعىم ءتۇسىردى. الايدا وبلىستىق سوتى­نىڭ قاۋلىسىمەن ءبىرىنشى ساتى­داعى سوت­تىڭ قاۋلىسى وزگەرىسسىز قال­دى­رى­لىپ, كاسىپورىننىڭ شاعىمى قاناعات­تان­دىرىلۋدان باس تارتىلدى.

بۇل وڭىردە قورشاعان ورتاعا زيان­دى زاتتاردى توگىپ, جونىنە كەتەتىندەر از ەمەس. مۇنداي دەرەكتەردى انىقتاۋ بويىنشا وبلىستىق مامانداندىرىل­عان تابيعات قورعاۋ پروكۋراتۋراسىمەن بىر­گە جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. ماسەلەن, مامىر ايىندا اتىراۋ قالا­سىنىڭ ماڭىنداعى اشىق الاڭعا قاۋىپتى قالدىقتار قاتارىنا جاتقىزىلعان پاي­دالانىلعان كاتاليزاتورعا ۇقساس قال­دىقتار توگىلگەنى انىقتالدى.

«قالدىقتار شامامەن 2 مىڭ شارشى مەتر جەرگە جارتىلاي كومىلگەن. كاتاليزاتور – «اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋى­تى» جشس-نىڭ مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ وندىرىسىندە پايدالانىلاتىن قوس­پا. ال «اتموسفەرالىق اۋانى قور­عاۋ رەسپۋبليكالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ور­تا­لىعى» جشس اتىراۋ قالاسىنداعى فيليا­لىنىڭ جۇرگىزگەن زەرتحانالىق تالداۋ قورىتىندىسىمەن دالاعا توگىلگەن قالدىقتاردىڭ قۇرامىندا نيكەلدىڭ ءبىراز مولشەرى بار ەكەنى انىقتالدى. «گرەيس كازاحستان كاتاليستس» جشس-نىڭ «اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى» جشس-نا ۇسىنعان انىقتاماسىنا سايكەس پاي­دا­لانىلعان كاتاليزاتور قۇرامىندا­عى نيكەل ولشەمى 5 مىڭ پپم قۇراعان», دەپ حابارلادى دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

ەكولوگتەردىڭ ءجيى تەكسەرۋىنە ۇشى­رايتىن تاعى ءبىر كاسىپورىن بار. بۇل – «Karabatan Utility Solutions» ­جشس. بيىل بۇل سەرىكتەستىككە جوسپاردان تىس ­4 تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن.

«تەكسەرۋلەر كەزىندە قوندىرعىعا پار­نيكتى گازدارعا الىنعان كۆوتا نورماسىن اسىرۋ بايقالدى. ەكولوگيالىق رۇقساتسىز جەر رەلەفىنە سارقىندى سۋلاردى توگۋ, جەردى ءبۇلدىرۋ, بەرىلگەن نۇسقامانى ورىنداماۋ تۇرىندەگى بۇ­زۋ­شى­لىقتار انىقتالدى. انىقتالعان بۇزۋ­شىلىقتارعا بايلانىستى سالىنعان ايىپ­پۇل كولەمى 7 ملرد 238 ملن تەڭگەنى قۇرادى», دەدى دەپارتامەنت باسشىسى.

ال وبلىستىق مامانداندىرىلعان تابيعات قورعاۋ پروكۋراتۋراسى «نۇر­مانياز-اتىراۋ» جشس-نىڭ 2021-2022 جىل­دارى 88 542 تەكشە مەتر توپىراقتى زاڭسىز ساتقانى انىقتالدى. بۇل سەرىك­تەستىك زاڭسىز ارەكەتىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن كەڭ تارالعان پايدالى قازبالاردى وندى­رۋگە رۇقساتتى پايدالانعان.

«رۇقساتتى بەرۋ ءۇشىن «مورسكوە» كەن ورنىنداعى گيدروتەحنيكالىق قۇرى­لىستاردىڭ ءۇيىندىسىن قالپىنا كەل­تىرۋ تۋرالى مەردىگەرلىك شارت نەگىز بول­عان. الايدا شارتتا توپىراقتى وزگە ماق­ساتتا ساتۋ كوزدەلمەگەن. وبلىس اكىم­­­دىگىنە ەنگىزىلگەن پروكۋرورلىق قا­دا­­عالاۋ اكتىسىنىڭ ناتيجەسىمەن «نۇرمانياز-اتىراۋ» جشس-دان بۇ­رىن بەرىلگەن رۇقسات قايتارىپ الىندى. سوتپەن اتالعان دەرەك بويىنشا «نۇر­مانياز-اتىراۋ» جشس-دان سوتپەن 851 ملن تەڭگە مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن زالال ءوندىرىلدى», دەپ حابارلادى وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

قاداعالاۋ ورگانى تاعى دەرەكتى جاريا ەتتى. پروكۋراتۋرانىڭ مالىمەتىنشە, «جىلىوي بولاشاق» جشس-نىڭ مۇناي شلامدارىن جيناقتاۋعا رۇقساتى قۇجا­تى بولماعان. بىراق سەرىكتەستىكتىڭ بۇل قىز­مەتتى جۇزەگە اسىرعانى انىقتالدى. ماسەلەن, 2022 جىلدان بەرى قاۋىپتى قال­دىقتارعا جاتقىزىلعان 477 توننا مۇناي شلامى جيناقتالعان. سوت وسى دەرەككە قاتىستى «جىلىوي بولاشاق» جشس-عا 923 ملن تەڭگە كولەمىندە اكىمشىلىك ايىپپۇل سالدى.

ماحامبەت اۋدانىنداعى ەسبول اۋىل­دىق وكرۋگىنەن 40 شاقىرىم قاشىق­تىق­تا مۇناي توگىلگەن. بۇعان الدىمەن اۋدان تۇرعىندارى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن ءمالىم ەتكەندەي, ماحامبەت اۋدانىنداعى سارى وسكەمباي دەگەن جەردە مۇناي توگىلگەنى انىقتالعان.

«اتىراۋ وبلىسى بويىنشا ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ ماماندارى بۇعان دەيىن 2021 جىلعى 13 تامىزدا وسى اۋماققا ما­حامبەت اۋداندىق پروكۋراتۋراسى­نىڭ اكىمدىگى مەن پوليتسيا ءبولىمىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرىمەن بىرگە بارىپ, لاستانعان جەر­گە ولشەم جۇرگىزدى. لاستانعان جانە فون­دىق توپىراقتان تالداما جاساۋعا سى­نامالار الىندى. تالداۋ ناتيجەسىمەن توپى­راقتىڭ قۇرامىندا مۇناي ونىمدەرى كوپ مولشەردە ەكەنى بەلگىلى بولدى. ماحام­بەت اۋداندىق اكىمدىگىنىڭ ۇسىنعان اقپا­راتىنا سايكەس لاستانعان اۋماق جە­كە نەمەسە زاڭدى تۇلعاعا تيەسىلى ەمەس. ال «باتىسقازجەرقويناۋى» با­تىس قازاقستان گەولوگيا جانە جەر قوي­نا­ۋىن پايدالانۋ وڭىرارالىق دەپار­تا­مەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇل «نورس كاس­پيان ويل دەۆەلوپمەنت» جشس-نىڭ كەلى­سىم­شارتتىق اۋماعىنا ءتۇسىپ, وڭ­تۇس­تىك بايمەنكە ك-3 كرەليۋستىك ۇڭعى­ما ورنالاسقان. الايدا ۇڭعىما جەر قوينا­ۋىن پايدالانۋشىعا بەرىلمەگەن. جەر دە, ۇڭ­عىما دا مەملە­كەت مەنشىگىندە», دەپ حا­بار­لادى دەپار­تامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

دەپارتامەنت تاراپىنان لاستانعان اۋماقتى تازالاۋ تۋرالى ماحامبەت اۋدا­نىنىڭ اكىمىنە 2021 جىلعى 9 قارا­شادا, كەيىن 2022 جىلعى 7 ماۋسىمدا حات قايتادان جولدانعان. سونداي-اق بىل­تىرعى 20 جەلتوقساندا اتىراۋ وبلى­سىنىڭ اكىمىنە حات جولدانىپ, جوعارىدا كورسەتىلگەن اۋماقتاعى لاستانۋدى جويۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ سۇرالعان. بىراق اۋداندىق, وبلىستىق اكىمدىك تاراپىنان بيىل مامىرعا دەيىن مۇناي قالدىعىمەن لاستانعان اۋماقتى قورشاۋ نازارعا الىنباي كەلگەن.

«ماحامبەت اۋدانىنا قاراستى سارى وسكەمباي ۋچاسكەسىندەگى ك-3 كرەليۋستىك ۇڭعىمادان ماي اعىپ جاتقان اۋماعى تولىقتاي قورشالدى. الداعى ۋاقىتتا اتقارىلار جۇمىستىڭ ءبارى دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرىنىڭ باقىلاۋىندا بولادى», دەپ حابارلادى دەپارتامەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

ء«بارىن ايت تا, ءبىرىن ايت» دەگەندەي, مۇنايلى ءوڭىردىڭ ەكولوگياسى ءازىر جاق­سارماي تۇر. سول سەبەپتەن جۇتار اۋانىڭ جۇپار بولماعانى تۇرعىنداردىڭ ءتوزىمىن تاۋىساتىن ءتۇرى بار. ويتكەنى قورشاعان ورتانى لاستاۋشىلار تابيعاتقا قار­سى تاعىلىق ارەكەتىن توقتاتار ەمەس. ءتىپ­تى قوماقتى ايىپپۇلدى شىبىن جاق­قان قۇرلى كورمەيتىن بولدى. مۇن­داي تاعىلىق ارەكەت قاشانعا دەيىن جال­عاسادى؟ اتىراۋلىقتاردى الاڭداتقان كو­كەيكەستى ماسەلەنىڭ قاشان وڭ شەشىمىن تابادى؟ بىراق بۇل ساۋالدىڭ ناقتى جا­ۋابىن ايتۋعا ەشكىم اسىعار ەمەس.

اتىراۋ وبلىسى