باسقوسۋدا مينيستر ەكولوگيا تاقىرىبىندا قويىلعان ساۋالدارعا جاۋاپ بەرىپ, تۇرعىنداردىڭ پىكىرىن تىڭدادى. سۇراقتاردىڭ ىشىندە قالا ىرگەسىندەگى ستاندارت تسەمەنت زاۋىتىنىڭ ۋلى تۇتىندەرى, بۇرىنعى قورعاسىن زاۋىتىنىڭ قالدىقتارى جايىندا ماسەلە كوتەرىلدى. جەرگىلىكتى ەكولوگيا دەپارتامەنتى شىن مانىندە تسەمەنت زاۋىتىنىڭ ۋلى تۇتىندەرى شەكتى مولشەردەن اسقانىن, ەكولوگيا تالاپتارىن بۇزعانىن انىقتاعان. وسىعان بايلانىستى كاسىپورىنعا 1,5 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالعان. جالپى, زاۋىت اينالاسىندا تۇرىپ جاقتان تۇرعىندار بۇرىننان جاعىمسىز يىستەن شارشاعاندارىن ايتىپ شاعىمداناتىن. ەكىنشى ماسەلە قورعاسىن زاۋىتىنىڭ قالدىقتارى شاشىلعان كۇيىندە قالىپ كەتپەي مە دەگەن كۇدىكتەن تۋىندادى. ويتكەنى كەزىندە قالدىقتاردىڭ ورنىن كوگالداندىرامىز دەگەن ۋادە بولعانعا ۇقسايدى. ءمينيستردىڭ جاۋابىنا سۇيەنسەك, قازىر وندا 1,8 ملن توننا قالدىق جاتىر. ودان ءتيىستى كومپانيا مىس, كۇمىس كونتسەنتراتىن الىپ, كادەگە جاراتىپ وتىر. بادام وزەنىنىڭ ارعى بەتىندە جاتقان بۇكىل قالدىقتى بەرگى بەتكە وتكىزگەن. قالدىقتىڭ وڭدەلىپ جاتقانىنا قايتا قۋانۋ كەرەك دەگەندى ايتتى سالا باسشىسى. مينيستر ءوز سوزىندە اۋماق قالدىقتاردان تازارتىلىپ بولعان سوڭ ول جەردى كوگالداندىرۋعا اكىمدىككە تاپسىرما بەرەتىنىن جەتكىزدى. ەلىمىزدە اۋانى لاستاپ وتىرعان 91 ءىرى زاۋىت بار ەكەن. سولاردى باقىلاپ وتىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق مالىمەتتەر بازاسى قۇرىلادى. بۇل ونلاين رەجىمدە اۆتوماتتى تۇردە جۇمىس ىستەيدى. بازا 2025 جىلدىڭ قاڭتارىنا دەيىن ورناتىلادى.
جيىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنان باسقا وڭىرلەردە وتتەگى مولشەرى نورمادان تومەن دەگەن ماسەلە ايتىلدى. ءوزىنىڭ ماماندىعى ورمانشى ەكەنىن بايانداعان مينيستر كەزىندە استانادا ەلوردانىڭ جاسىل بەلدەۋىن قۇرعان مەكەمەنى باسقارعانىن مالىمدەدى. جىلىنا 5 مىڭ گەكتارعا 10 ملن-عا دەيىن كوشەت وتىرعىزاتىن. وسى تاجىريبەنى بارلىق وڭىردە ىسكە اسىرۋ كەرەك ەكەنىن ايتتى. 2021 جىلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تاپسىرماسىمەن 2 ملرد دانا كوشەت ەگىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ەگۋمەن بىرگە ارنايى جۇمىس توبى كوشەتتەردىڭ قالاي وسكەنىن تەكسەرەدى. وسىلاي دەگەن مينيستر وڭتۇستىك وڭىرىندە, شىمكەنتتە قىلقان جاپىراقتى اعاشتار كوپ ەگىلگەنىن ايتتى. بۇل دۇرىس ەمەس ەكەن. وڭتۇستىككە كولەڭكە بەرەتىن جاپىراقتى اعاشتار كەرەك. كوشە بويىنداعى اعاشتار لاس اۋانى جۇتادى, كولىكتەردىڭ موتورىنىڭ داۋىسىن دا ءسىڭىرىپ الادى. تالدىڭ كولەڭكەدەن باسقا وسىنداي دا قاسيەتى بار.
كەزدەسۋدە مينيستر كيىكتەردىڭ ماسەلەسىن دە ءسوز ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە 1 ملن 950 مىڭ كيىك بار. ولاردىڭ 20%-ىن قولدان قىسقارتۋ قاجەت. ويتكەنى ەكولوگياعا كەرى اسەرى ۇلكەن. دالادا جوسىلعان كيىكتەر بىرىنشىدەن ەگىستىكتى قۇرتادى, جەردى ەروزياعا ۇشىراتادى. سوناۋ كونە تاريحتان بەرى كيىكتەردىڭ سانى سايىن دالادا 2 ملن-نان اسپاعان. ەجەلدەن ادامدار ازىققا پايدالانعان. سالا باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, كيەلى جانۋار ءۇش توپقا بولىنەدى. ءبىرىنشىسى – بەتپاقدالا توبى. بۇل اياگوز, ىرعىز, قىزىلورداعا دەيىنگى اۋماقتى قامتيدى. ەكىنشىسى – ورال, ءۇشىنشىسى – ءۇستىرت توبى. ەڭ كىشى توپ ورال بولعانىمەن قازىر ول جەردەگى كيىكتەر قاتتى كوبەيىپ بارادى. سانى بۇگىندە 1 ملن 130 مىڭعا جەتكەن. كيىك وتە ءوسىمتال مالعا جاتادى. جىلىنا 2 رەت تولدەيدى. ءوسىمى 42%-دى قۇرايدى. 30%-ى وسكەننىڭ وزىندە سانى 2,6 ملن-عا جەتەدى ەكەن. ۇستىرتتە 1,5 ملن كيىك جوسىلىپ ءجۇر.
ء«بىر كەزدەرى اقش-تىڭ ەلوۋنستوۋن ورمانىندا بۇلان جانۋارى كوبەيگەن. بارىنە سەبەپ ادامدار قاسقىرلاردى قىرىپ تاستاعان. ەكولوگيالىق پروبلەما تۋىنداپ جەر توزعان, ءشوپ ازايعان. سودان ۇكىمەت بۇلاننىڭ ءبىرازىن اتقان, شەتتەن قاسقىرلار الىپ كەلگەن. ءسويتىپ ەكوجۇيە قايتا قالپىنا كەلگەن. ەلىمىزدە كيىكتەردىڭ كۇرت كوبەيۋى قاسقىردىڭ ازايىپ كەتۋ سالدارىنان بولعان. جازىق دالادا جورتۋىلداپ جۇرەتىن بورىلەر كورىنبەي كەتتى وسى كۇندە. بۇرىن اڭشىلار يىعىنا مىلتىعىن اسىنىپ, كۇن ۇزاققا قاسقىر اتىپ جۇرە بەرەتىن. قازىر ونىڭ ءبارىن شەكتەدىك. جىرتقىش اڭدى اتۋدىڭ دا شەگىن بەلگىلەدىك. اقبوكەندەردىڭ سانىن ازايتپاساق, ورالدا ۇلكەن ەكولوگيالىق اپات بولۋى مۇمكىن. قاراعاندى, قوستاناي, اقمولا وبلىستارىنىڭ شارۋالارى 12 ملرد تەڭگەگە زيان شەككەن. بەتپاقدالانىڭ اقبوكەندەرى ءىرى كەلەدى. ءشوپتى دە كوپ جەيدى. كيىك – كيەلى جانۋار. بىراق ونىڭ سانىن رەتتەمەسەك, جەردى توزدىرىپ بىتىرەمىز. اتۋمەن بىرگە تورمەن ۇستاۋ ءتاسىلى دە بار. وسىدان 40-45 جىل بۇرىن قولدانعان ەكەن. قازىر قاريالاردى تاۋىپ سولاردىڭ كەڭەسىمەن تورمەن ۇستاۋدى باستادىق», دەدى ەلىمىزدىڭ باس ەكولوگى.
كەزدەسۋدە ۋنيۆەرسيتەت ۇستازى ايسۇلۋ ابدۋلوۆا: «عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ گرانتتىق كونكۋرستارىنا قاتىسۋ ءۇشىن حالىقارالىق باسىلىمعا ماقالا جاريالاۋ كەرەك. ال ونىڭ قۇنى 1 ملن تەڭگە تۇرادى. سوندىقتان ەكولوگيا مينيسترلىگى تاراپىنان گرانتتىق كونكۋرستار جاريالانسا» دەگەن ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. سوسىن جەكە كاسىپورىندار بولاشاق ەكولوگتەردى وقۋ ءىس-تاجىريبەسىنەن وتكىزبەيتىنىن, جۇمىسقا دا تۇرۋ قيىن ەكەنىن ايتىپ قىنجىلدى. وعان مينيستر ارالدى, قوستانايداعى ورتەنگەن ورماندى قالپىنا كەلتىرۋ سياقتى ءتۇرلى جوبالارعا قاتىسىپ, مينيسترلىكتىڭ ارنايى قارجىسىن يەلەنۋگە بولاتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق جاس ەكولوگتەردى ءىس-تاجىريبەگە, جۇمىسقا قابىلداۋ ماسەلەسىنە وراي باعدارلاما جاسالاتىنىن باياندادى. پروفەسسور گۇلميرا كەنجەباەۆا ۋربانيزاتسيادان حالىق سانى ءوسىپ, قالا كەڭەيىپ بارادى دەدى. الايدا 1-ساناتقا كىرەتىن وندىرىستەر قالانىڭ ىشىندە قالىپ قويعانىن, زاۋىت سالۋدا جەل باعىتى ەسكەرىلمەگەنىن ايتتى. سوندىقتان كاسىپورىنداردى, ولاردىڭ قوندىرعىلارىنىڭ جاڭالىعىن تەكسەرىپ تۇرۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. ەكولوگيالىق جاڭا كودەكستە سالىقتى ازايتىپ, سونىڭ ەسەبىنەن قوندىرعىلاردى جاڭارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەرەجە قابىلداۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىس تاستادى.
بۇعان سالا باسشىسى 2025 جىلى 10 جىلعا ارنالعان جاڭا باعدارلاما قابىلداناتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ماقساتى – كاسىپورىنداردىڭ قوندىرعىلارىن جاڭارتۋ, ەكولوگيانى جاقسارتاتىن تەحنولوگيالار ەنگىزۋ. ەڭ وزىق 16 تەحنولوگيانىڭ انىقتاماسى جاسالادى. كاسىپورىن سونىڭ ءبىرىن تاڭداپ, ەميسسياعا تولەيتىن سالىق مولشەرىن ازايتا الادى. زاۋىتتار قوندىرعىلارىن جاڭعىرتپاسا, ەكولوگيالىق سالىق دا كوبەيە بەرەدى دەپ جاۋاپ بەردى. مينيستر الدىندا ۇلكەن مىندەت تۇرعانىن ايتتى. بۇل – قوقىس ماسەلەسىن تۇبەگەيلى شەشۋ. ويتكەنى ەلىمىزدە 4,5 ملن توننا قوقىس جينالادى. ونىڭ 25%-ى عانا وڭدەلەدى. «قالدىقتاردى وڭدەۋدى قولعا الماساق, قوقىسقا كومىلىپ قالاتىن ءتۇرىمىز بار», دەدى ول.
شىمكەنت
