جۇرتتىڭ جۇيكەسىن جول قۇرىلىسىندا جۇرگەن جوسىقسىز مەردىگەرلەر جۇقارتىپ بارادى. ماسەلەن, ەكى جىل بۇرىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ 460 ملن تەڭگە قاراجاتى جۇمسالىپ, «جاڭا تەحنولوگيامەن سالىندى» دەگەن «ويىل-كوپتوعاي» جولىن كوكتەمدە ەرىگەن سۋ اعىزىپ كەتتى. اقتوبە مەن مۇعالجار اۋدانىنىڭ اراسىنداعى 80 شاقىرىمدى ەكى جىل بويى جوندەپ ۇلگەرمەي جاتىر. جول قۇرىلىسىنداعى الاياقتاردان ابدەن ىعىر بولعان جۇرت ەندىگى جەردە «قاندىاعاش-اقتوبە», «شالقار-اقتوبە», «ىرعىز-شالقار» جولدارىن ساپالى جوندەۋدەن وتكىزۋدى تالاپ ەتىپ وتىر.
جاعىمدى جاڭالىق – كەلەسى جىلدان باستاپ «سامارا-شىمكەنت» تاسجولىنىڭ «اقتوبە-قارابۇتاق-ۇلعايسىن» بولىگى ءتورت جولاقتى بولىپ كەڭەيتىلەدى. ونىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىن. 1960-1970 جىلدارى سالىنعاننان بەرى بىردە-ءبىر رەت جوندەۋ كورمەگەن «قاندىاعاش – ەمبى – شالقار – ىرعىز» تاسجولى دا كەزەك كۇتىپ تۇر. قاندىاعاشتان وڭتۇستىككە قاراي 20 شاقىرىمىنا جوندەۋ جۇرگىزگەن «اسسانا دورستروي» جشس كەلەسى كوكتەمدە قوتىرتاس اۋىلىنا دەيىنگى 75 شاقىرىمىنا كىرىسپەكشى مۇنايلى ەكى اۋداننىڭ كۇرەتامىرى – «قاندىاعاش-ەمبى», «قاندىاعاش-جۇرىن» جولدارىندا كۇز بەن كوكتەمدەگى لايساڭدا كولىك قاتىناسى قيىنداپ جۇرت ابىگەرگە تۇسەدى.
اقتوبەنىڭ ساپاسىز سالىنعان جولدارىنا اياقتالماعان الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسى دا قوسىلدى. ءتورت اۋدان ورتالىعىندا كوپبالالى وتباسىلار, مۇگەدەك ازاماتتار, جەتىم بالالار ءۇشىن سالىنىپ جاتقان كوپپاتەرلى الەۋمەتتىك ۇيلەر مەرزىمىنەن كەشىكتى. بىلتىر پايدالانۋعا بەرىلۋگە ءتيىس ۇيلەردىڭ ىرگەتاسى مەن جارتىلاي بىتكەن قابىرعالارى عانا تۇر. الىس اۋىلداردا سالىنىپ جاتقان شاعىن مەكتەپتەر قۇرىلىسىندا دا وسىنداي كەلەڭسىزدىك ورىن العان. شالقار اۋدانىنداعى قاراشوقات, قوبدا اۋدانىنداعى تەرىساققان, مۇعالجار اۋدانىنداعى التىندى, ىرعىز اۋدانىنداعى جارما اۋىلدارىنىڭ مەكتەپتەرى سالىنباي قالدى. بار-جوعى 60 ورىندىق وسى ءبىلىم وشاقتارى بەس جىل بۇرىن سالىنۋعا ءتيىس ەدى. ەڭ قيىنى, جاڭا مەكتەپ سالامىز دەگەن سوڭ قاراشوقات پەن التىندىداعى ساماننان سالىنعان ەسكى مەكتەپتەر بۇزىلعان. ەندى ەكى اۋىلدىڭ ادامدارى ەسكى مەكتەپتى نەگە بۇزدىردىق دەپ قاتتى وكىنىپ وتىر. مۇنداي جاۋاپسىزدىق اقتوبە قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى ءشيلىساي مەن شالقار قالاسىنداعى 320 ورىندىق مەكتەپتەر قۇرىلىسىندا دا بار. شالقارداعى ۆوكزال كوشەسىندەگى مەكتەپ 2018 جىلدىڭ 3 جەلتوقسانىندا باستالىپ, 2019 جىلدىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلۋى كەرەك ەدى. الايدا جاۋاپسىز مەردىگەر جۇمىستى سوزعىلاپ ءجۇرىپ ءبىر اي بۇرىن عانا بانكروت دەپ جاريالادى. مۇنى قۇرىلىس سالاسىنداعى جاۋاپسىزدىق نە الاياقتىق دەۋگە بولادى. بۇل جەردە مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا قاتىسىپ, الەۋمەتتىك نىساندى سالۋعا تەندەر ۇتىپ العان باس مەردىگەر بارلىق جۇمىستى نە مامانى, نە تەحنيكاسى جوق قوسالقى مەردىگەرلەرگە ءبولىپ بەرەدى. شالقارداعى 320 ورىندىق مەكتەپتىڭ اياقتالۋىنا بىلتىر 208 ملن تەڭگە جەتپەي قالىپ, تيەسىلى قاراجات جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن ءبولىندى. بەس جىل ىشىندە وعان باس-اياعى 1 ملرد 320 ملن تەڭگە جۇمسالدى. باس مەردىگەر «گراد ستروي سەرۆيس» جشس, تەحنيكالىق جاعىنان قاداعالاۋشى «نيسان-اقتوبە» جشس, جوبالاۋشى «ينشاب» جشس مەكتەپ قۇرىلىسىنا وتە جاۋاپسىز قارادى.
بىرنەشە مەكتەپ, دەنەشىنىقتىرۋ-سپورت كەشەندەرىن, اۆتوكولىك جولدارىن سالۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس ۇتىپ الىپ, ءتورت جىل بويى ەشتەڭە بىتىرمەي كەلە جاتقان سەرىكتەستىكتەردىڭ ءبىرى – قىزىلوردا وبلىسىندا تىركەلگەن «اباي-ب» جشس. اتى دارداي, بىراق نە ءجىبى ءتۇزۋ تەحنيكاسى, نە ساۋاتتى قۇرىلىسشىسى جوق مەردىگەر ىرعىز اۋدانىنىڭ قۇمتوعاي, قۇرىلىس اۋىلدارىنىڭ كىرەبەرىس جولىن جوندەۋگە مەملەكەتتىك تاپسىرىس العان. وسى مەكەمە ەكى جىلدا قۇمتوعاي اۋىلىنداعى 26 شاقىرىم جولدىڭ 8 شاقىرىمىنا عانا اسفالت توسەپ, قۇرىلىس اۋىلىنىڭ 6,9 شاقىرىمىن اياقسىز قالدىردى. بۇل مەردىگەر 2021 جىلى ىرعىز ەلدى مەكەنى مەن قۇتيكول اۋىلى اراسىنداعى 30 شاقىرىم اۆتوكولىك جولىنا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارىن باستادى. بيۋدجەتى – 559 ملن تەڭگە, تاپسىرىس بەرۋشى – ىرعىز اۋداندىق قۇرىلىس, ساۋلەت, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى مەكەمەسى. بيىلعى قازاندا جول بىتۋگە ءتيىس ەدى. «اباي-ب» جشس-نىڭ جوندەۋ جۇمىستارىن قاداعالاۋعا جاۋاپتى «اقتاۋسترويەكسپەرت» جشس-عا بيۋدجەتتەن 13 ملن 934 مىڭ تەڭگە اۋدارىلعان. جوندەۋ جۇمىستارىنا قاداعالاۋعا جاۋاپتى وسى سەرىكتەستىك ەشتەڭە بىتىرمەگەن. «اباي-ب» مەكەمەسى اقتوبە قالاسىنداعى ارىنوۆ كوشەسىن ءۇش جىلدا ازەر بىتىرگەن. مىنە, وسىنداي جۇمىسى وتە سىلبىر, تەحنيكاسى دا جەتكىلىكسىز سەرىكتەستىك بىرنەشە ميللياردتاعان تاپسىرىستارعا قالايشا وڭاي قول جەتكىزىپ ءجۇر؟ قازاننىڭ سوڭىندا كۇن رايى بۇزىلىپ, جاڭبىردىڭ سوڭى قار مەن كوكتايعاققا ۇلاسادى. ەندەشە, ءۇش اۋىلدىڭ اياقتالماعان جولىنىڭ جىرى كەلەسى كوكتەمدە جالعاسادى. مەردىگەرلەر بىتىرمەگەن جۇمىستارى ءۇشىن كەلەسى جىلى بيۋدجەتتەن قارجى الاتىن بولعان سوڭ ەش اسىقپايدى. باستى سىلتاۋى – قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قىمباتتاپ كەتۋى. مۇندايدا تاپسىرىس بەرۋشى مەملەكەتتىك ورگاندار مەردىگەرلەرگە جۇمساقتىق تانىتادى. قوعامدىق باقىلاۋ بولماعان سوڭ ەكى جاق تا بىلگەنىن ىستەيدى. وكىنىشتىسى, مەملەكەتتىك تاپسىرىستارعا وڭاي قول جەتكىزىپ جۇرگەن جاۋاپسىز مەردىگەرلەر ساپالى تۇرعىن ۇيلەر, جاقسى جولدار سالىپ كەلە جاتقان جەرگىلىكتى كومپانيالاردى ىعىستىرىپ شىعاردى. سوڭعىلارى تاپسىرىس الا الماعان سوڭ تاراپ كەتتى.
مۇعالجار اۋدانى التىندى اۋىلىنداعى 60 ورىندىق مەكتەپتى «ەر-قانات سەرۆيس» سك» جشس جەتى ايدا سالىپ بىتىرۋگە ءتيىس ەدى. باستاپقى بيۋدجەتى 400 ملن تەڭگە بولاتىن. بەس جىل ءوتتى, مەكتەپ تە جوق, بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتى تاعى جوق. قازىر التىندىنىڭ جۇزدەن اسا وقۋشىسى مەن مۇعالىمدەرى التىن ءوندىرىپ جاتقان رەسەيلىك كومپانيانىڭ كەڭسەسىندە وقىپ ءجۇر.
مەملەكەتتىك تاپسىرىس زاڭىنىڭ وسالدىعىنان تۇرعىن ءۇي جانە جول قۇرىلىسىندا تولىپ جۇرگەن جاۋاپسىز مەردىگەرلەر ءاربىر وڭىردە بىرنەشە نىسان سالۋعا ميللياردتاعان قارجىنى الىپ الادى دا, قاراجاتتى اينالىمعا سالىپ جۇرەدى. بۇلاردىڭ جاۋاپسىزدىعىنان اۋىل بالالارى زارداپ شەگىپ, اركىمنىڭ بوساعاسىندا ساباق وقىپ ءجۇر. قاجەتتى تەحنيكاسى, ءتيىستى ماماندارى جوق مەردىگەرلەرگە مەكتەپ, بالاباقشا, الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي سالۋدى سەنىپ تاپسىرۋ وتە قاۋىپتى بولىپ بارادى. مەملەكەتتىك تاپسىرىس زاڭىنىڭ باس مەردىگەردىڭ قوسالقى مەردىگەرلەردى ءوزى تاڭداۋىنا مۇمكىندىك بەرۋىنەن كوشەدەگى كىم كورىنگەن قۇرىلىسشى بولىپ شىعا كەلدى. ساپاسىز قۇرىلىستار قايدان شىعادى دەگەنگە جاۋاپ – وسى.
اقتوبە وبلىسى
