كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ەرتىس-بايان وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەن الاش ارداقتىلارىنىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋ ءارى بۇگىنگى ادەبيەتتە جارقىراي كورىنىپ, سوڭىندا قالىڭ وقىرمانى قالىپتاسىپ قالعان وتاندىق اقىن-جازۋشىلاردى قولداۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان جوبا وڭىرىمىزدە تۇڭعىش رەت وتكىزىلىپ وتىر. قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ارنايى ۇسىنىسىمەن «سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ اتىنداعى سىيلىق» – اقىن, جازۋشى نۇرجان قۋانتاي ۇلىنا, «مۇزافار الىمباەۆ اتىنداعى سىيلىق» – جازۋشى ماعريپا قوجاحمەتوۆاعا, «يسا بايزاقوۆ اتىنداعى سىيلىق» – ادەبيەت سىنشىسى ءامىرحان مەڭدەكەگە, «جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى اتىنداعى سىيلىق» – اقىن, جازۋشى, پۋبليتسيست سايلاۋ بايبوسىنعا, «رامازان توقتاروۆ اتىنداعى سىيلىق» – اقىن, جازۋشى اقىن الاقان ۇلىنا, ال ء«ماشھۇر ءجۇسىپ اتىنداعى سىيلىق» اقىن, جازۋشى, ادەبيەتتانۋشى سەرىك ەلىكبايعا بەرىلدى. سوڭعى اتالعان ءۇش قالامگەر – كەرەكۋلىك.
ءاۋ باستا وڭىرلىك اكىمدىكپەن كەلىسىم بويىنشا التى سىيلىقتىڭ تورتەۋى وزگە ايماقتارعا بۇيىرۋى كەرەك-ءتىن. دەيتۇرعانمەن اقىن, قازاقستان جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قاسىمحان بەگمانوۆ سوڭعى ساتتە ءوزى ۇسىنىلعان سىيلىقتان باس تارتىپ, بۇل مارتەبەگە سەرىك تولەۋتاي ۇلى ابدەن لايىقتى دەپ شەشىمىن ايتقان. سەبەبى س.ەلىكباي ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ فەنومەنىن زەرتتەۋدە ادەبي تۇرعىدان جاڭالىق اكەلىپ, ء«ماشھۇردىڭ مۇڭى» رومانىن جازدى. وسى ەڭبەگى لايىقتى باعاسىن الدى دەپ ەسەپتەيمىز.
جازۋشىلار وداعىنىڭ پاۆلودار وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى سەرىك ەلىكبايدىڭ ايتۋىنشا, اقىن-جازۋشىلاردى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان ماتەريالدىق قولداۋ ءوڭىر باسشىسى اسايىن بايحانوۆتىڭ جاناشىرلىعىمەن جۇزەگە اسقان. ال ادەبيەت مايدانىندا جۇرگەن قالامگەرلەردى سۇرىپتاپ, ەڭبەگىنە قاراي سىيلىققا ۇسىنۋدى رەسپۋبليكالىق وداق ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنە الدى.
– ءبىزدىڭ وڭىرىمىزدەن اقىن الاقان ۇلى مەن سايلاۋ بايبوسىننىڭ بۇل سىيلىققا العاشقى بولىپ ىلىگىپ وتىرعانىنا قۋانىشتىمىز. اقىن الاقان ۇلى بيىل 80 جاسقا كەلگەن قارت قالامگەر, موڭعوليا مەن ەلىمىزدىڭ ادەبيەت سالاسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوستى. ال بيىل 65 جاسقا تولىپ وتىرعان پۋبليتسيست سايلاۋ بايبوسىننىڭ ادەبيەتتەن بولەك, الاش ارىستارىنىڭ عۇمىرىن زەرتتەۋدەگى ەڭبەگى ەرەن.
سىيلىقتار وڭىرىمىزدەن شىققان 6 تارلانىمىزدىڭ ەسىمدەرىمەن اتالدى. بۇل تۇلعالاردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن وتاندىق اۋىز ادەبيەتى مەن جازبا ادەبيەتىن دامىتۋعا زامانىندا سەپتىگى ءتيدى. قازاقتىڭ حالىق اقىنى, ءانشى, اكتەر, كومپوزيتور, دومبىراشى يسا بايزاقوۆتىڭ ەسىمى بۇگىندە كوپ ايتىلا بەرمەيتىنى وكىنىشتى. يسا – ارقالى اقىن, كەزىندە بارشا قازاق دالاسىن ءوزىنىڭ وتتى جىرلارىمەن اۋزىنا قاراتتى. الايدا ايگىلى جەرلەسىمىزدىڭ ەسىمى مەكتەپ وقۋلىعىنا ەنبەي وتىر. ەندى ءبىر تانىمال تۇلعامىز – جازۋشى رامازان توقتاروۆ فرانتسۋز ءتىلىنىڭ مامانى بولعان. ابايدى وزگەشە قىرىنان زەرتتەپ, وتاندىق ادەبيەتتە ەرەكشە قۇبىلىس تۋدىرعان روماندار جازدى. جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى قازاق ادەبيەتىندەگى العاشقى كاسىبي پروزاعا سۇرلەۋ سالعان سول ەدى. مۇحتار اۋەزوۆ جۇسەكەڭدى پروزادا ۇستازىم دەپ تانىعان. ايگىلى جەرلەستەرىمىزدىڭ ەسىمىن تانىتۋ, ونەگەسىن جۇرتقا جاريا ەتۋدە مۇنداي جوبالاردىڭ ومىرشەڭدىگى زور. جالپى, ادەبيەت سالاسىنداعى شىعارماشىل قاۋىم ءار كەزەڭدە دە ماتەريالدىق تۇرعىدان ءالسىز. ولاردى قارجىلاي قولداۋ بۇگىندە مەملەكەتىمىز ماڭىز بەرەتىن شارۋانىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس. ونىڭ ۇستىنە انا تىلىمىزدە وقيتىن كونتەنت تە ازايعانى بايقالادى. ادەبيەت سالاسىنىڭ مىقتىلارىن جارنامالاۋ, ولاردى جاقسى دۇنيە جازۋعا تالپىندىرۋ ءۇشىن ءدال وسىنداي قولداۋلار اۋاداي قاجەت, – دەيدى سەرىك ەلىكباي.
بىرنەشە روماننىڭ اۆتورى, رەسپۋبليكالىق جىر ءمۇشايرالارىنىڭ جەڭىمپازى, ساتيراشى ءارى پۋبليتسيست سايلاۋ بايبوسىن اقىن-جازۋشىلاردى قولداۋ شارالارى بۇعان دەيىن اقتوبە, قاراعاندى, سەمەي, اقمولا وڭىرلەرىندە تۇراقتى وتكىزىلىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى. «جۇسىپبەك پەن سۇلتانماحمۇت» اتتى داستانى كەزىندە رەسپۋبليكادا جۇلدە العان قالامگەر بۇگىندە الاش ارداقتىلارىنىڭ ءومىرىن زەردەلەۋ ۇستىندە. وسىنىڭ بارلىعى ارنايى سىيلىقتىڭ يەگەرى اتانۋىنا نەگىز بولعان. «سوڭعى ۋاقىتتا وڭىرىمىزدەگى رۋحاني سالانى قولداۋعا باسا ماڭىز بەرىلىپ وتىرعانى بايقالادى. پاۆلودار وبلىسىندا وداقتىڭ نەبارى 20-دان استام مۇشەسى بارمىز. ولاردى ىنتالاندىرۋعا جەرگىلىكتى فيليال تاراپىنان دا, اكىم-قارالار تاراپىنان دا وڭ ىستەر جاسالىپ جاتىر. ءارى-بەرىدەن سوڭ سوڭىمىزدان ىلەسكەن جاستارعا قانات بىتىرەدى. شىعارماشىل ادام وزىنە حالىقتان عانا ەمەس, بيلىك تاراپىنان دا دۇرىس نازار بولعانىن قالايدى. سەبەبى مەملەكەتشىلدىك يدەيالاردى حالىقتىڭ جۇرەگىنە شەبەرلىكپەن جەتكىزەتىن, وقىرماندى زيالى بولۋعا ىنتالاندىراتىن – اقىن-جازۋشىلار. ولاردىڭ كوڭىل كۇيى دۇرىس بولسا, ادەبيەت تە سۋىرىلىپ العا شىعادى. رۋحاني سالادا جۇرگىزىپ وتىرعان شارۋالارىمىزدىڭ بارلىعى اينالىپ كەلگەندە انا ءتىلىمىزدىڭ اياسىن كەڭەيتۋگە باعىتتالاتىنى راس», دەپ ءوز پىكىرىمەن ءبولىستى سايلاۋ اشەن ۇلى. قالامگەر بۇگىندە وڭىرىمىزدە «اقبەتتاۋ» جۋرنالىن تۇراقتى شىعارىپ كەلە جاتقانىن دا اتاپ ءوتۋ كەرەك. وتاندىق ادەبيەتتى دامىتۋعا مەرزىمدى باسىلىم سۇبەلى ۇلەس قوسىپ وتىر.
پاۆلودار وبلىسى
