ەلىمىزدەگى اۋقىمدى ءىس-شاراعا قاتىسۋ ءۇشىن 25 ەلدەن دەلەگاتتار, بيزنەس وكىلدەرى, مينيسترلىكتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى كەلدى. اتاپ ايتقاندا, ازەربايجان, بەلارۋس, بولگاريا, گەرمانيا, يران, يتاليا, قىتاي, قىرعىزستان, ليتۆا, لاتۆيا, پولشا, رەسەي, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان, تۇركيا, وزبەكستان, فينليانديا, ەستونيا ەلدەرىنەن كەلگەن دەلەگاتتار قاتىسىپ جاتىر.
جاڭا جولدار – جاڭا مۇمكىندىكتەر
فورۋمنىڭ رەسمي اشىلۋ راسىمىنە كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. «ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان كورمە مەن فورۋم جۇمىسى ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ كولىك-كوممۋنيكاتسيالىق كەشەنىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىنا ارنالعان. اتالعان ءىس-شارالار وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ جانە ولاردى شەشۋدىڭ پراكتيكالىق جولدارىن ىزدەۋ بولىپ تابىلادى. سونداي-اق مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار مەن بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ديالوگى ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى الاڭ بولىپ سانالدى. بۇلارمەن بىرگە, كولىك سالاسىن وركەندەتۋدەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا جانە قازىرگى ەكونوميكالىق جاعدايدا ودان ءارى ءتيىمدى دامۋ جولدارىن بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ول.
مينيستر 2030 جىلعا دەيىن سالانى دامىتۋ باعىتىندا ىسكە اساتىن كەشەندى جوبالار تۋرالى دا ايتتى. «ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك مارشرۋتىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن 5 ەسە ارتتىراتىنداي الەۋەت بار ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل ءدالىز ارقىلى قىتايدان ەۋروپاعا دەيىن جۇك كولىكتەرى 18 كۇندە جەتىپ بارادى. بۇل – قحر مەن ەۋروپا اراسىنداعى ەڭ قىسقا جول», دەدى م.قاراباەۆ.
سونداي-اق وسى جول جوباسىنا قاتىسۋشى وزگە ەلدەرمەن بىرلەسە اتقارىپ جاتقان جۇمىستارعا نازار اۋداردى. ايتۋىنشا, اتالعان دالىزبەن جۇك تاسىمالداۋ قۇنى الداعى 5 جىلدا وزگەرمەيدى. «ازەربايجان, گرۋزيا جانە قازاقستاننىڭ تەمىرجول كومپانيالارى بىرلەسكەن كاسىپورىن قۇردى. ول كاسىپورىن وسى مارشرۋتتىڭ ءون بويىندا تاسىمال وپەراتورىنىڭ قىزمەتىن اتقارادى. الداعى بەس جىلعا تاسىمال قۇنىن بەكىتىپ قويدىق. بۇل – جۇك تاسىمالداۋشىلاردى قىزىقتىراتىن فاكتور. ياعني تاسىمال قۇنى 5 جىل بويى وزگەرمەيدى», دەدى مينيستر.
راسىندا, قازاقستان قىتاي مەن ەۋروپا اراسىنداعى جۇك اينالىمىنان مەيلىنشە كوبىرەك تابىس كورۋ ءۇشىن اۆتوجول ينفراقۇرىلىمىنا دا ءبىرشاما ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇددەلى ەكەن. «ترانسكاسپي دالىزىنەن بولەك اۋە جولىنداعى بايلانىستاردان ۇلكەن الەۋەت كورىپ وتىرمىز. قازاقستاننىڭ اۋە تاسىمالىن پايدالانۋ كورسەتكىشى 90 پايىزعا ارتتى. بۇل تۇرعىدان العاندا, ءبىزدىڭ مينيسترلىك الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەتتەردىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ اۋەجايلار بازاسىندا CargoHub-تار (حالىقارالىق كولىك-ەكسپەديتورلىق حولدينگ) قۇرۋ.
ال اۆتوجول سالاسىنا جەكە توقتالعىم كەلەدى. بۇيىرتسا, الداعى 6 جىلدىڭ ىشىندە جاڭا 5 مىڭ شاقىرىم جول سالىپ, رەكونسترۋكتسيالاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ينۆەستيتسيانىڭ جيىنتىق قۋاتى 15 ملرد دوللار بولادى. مۇنىڭ ءبارى قازاقستان قحر مەن رەسەي اراسىنداعى, قحر مەن ەۋروپا اراسىنداعى تولىققاندى ترانزيت حابىنا اينالۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتىر», دەدى مينيسترلىك باسشىسى. ءسوز اراسىندا ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك مارشرۋتى ارقىلى قىتايدان ەۋروپاعا تاسىمالداناتىن جۇك كولەمى بيىلعى 8 ايدا 84 پايىزعا وسكەنىن اتاپ ءوتتى.
ول ترانسكاسپي ءدالىزىنىڭ ماڭىزى وسكەندىكتەن, قازاقستان ونىڭ بويىنداعى وزىنە قاراستى نىسانداردىڭ قۋاتىن ارتتىرۋعا كوشكەنىن ايتتى. «قازاقستاننىڭ ليانيۋنگان پورتىندا ءوز ورنى بار. وسى كەزدە سيان قالاسىندا جاڭا قۇرعاق پورت سالىپ جاتىرمىز. جۇك وسى ەكى نۇكتەدە جينالادى. ودان ءارى قورعاس قۇرعاق پورتى بار. ول جەردە قىتايدىڭ دا ۇلەسى بار. مارشرۋت قورعاستان اقتاۋ باعىتىنا كەتەدى. ول جاقتا جالپى جيىنتىق قۋاتى 20 ملن توننا جۇك قابىلداۋعا قاۋقارلى ەكى پورت بار – اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارى. ودان وتكەن جۇك كاسپي تەڭىزىنە ءتۇسىپ, ازەربايجان مەن گرۋزيا ارقىلى ەۋروپاعا بارادى. ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك مارشرۋتى قازىر ماڭىزدى دالىزگە اينالىپ كەلەدى. بۇل ءدالىز ارقىلى وتەتىن جۇكتىڭ كولەمىنە قاراساڭىز ءبارى تۇسىنىكتى بولادى. 2021 جىل مەن 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسىن سالىستىرساق, ءدالىزدى پايدالانۋ كورسەتكىشى ەكى ەسەگە دەيىن ارتقان», دەدى ول.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, جىل باسىنان ءدالىز ارقىلى تاسىمالدانعان جۇكتىڭ كورسەتكىشى 2022 جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن 84 پايىز اسىپ كەتكەن. ء«سوز جوق, بۇل مارشرۋتتى دامىتۋدا ازەربايجان مەن گرۋزياداعى سالالىق مينيسترلىكتەرمەن ۇيلەسىمدى جۇمىس ماڭىزدى ءرول اتقارادى. سوندىقتان بىلتىر كەدەرگىلەردى جويۋعا باعىتتالعان ءتيىستى جول كارتاسىنا قول قويىلدى. جالپى, ترانسكاسپي ءدالىزىن ودان ءارى دامىتىپ, قازاقستاننىڭ مۋلتيمودالدىق, ياعني ءبىر كەلىسىمشارت نەگىزىندە جۇكتى سۋ, اۋە, قۇرلىق جولدارى سياقتى ءتۇرلى تاسىلمەن دىتتەگەن جەرگە جەتكىزۋدە, وسىلاي تاسىمال قۋاتىن كەڭەيتۋ باعىتىندا بىرنەشە ينفراقۇرىلىمدىق جوبا قولعا الىندى.
بۇلارمەن قاتار, بىلتىر دوستىق – مويىنتى ۋچاسكەسىندە ەكىنشى جولدىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل جۇك وتكىزۋ قابىلەتىن 5 ەسە, تاسىمال جىلدامدىعىن 1500 شاقىرىمعا دەيىن كوبەيتەدى. سونداي-اق داربازا – ماقتاارال اينالما تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ جاتىر. باقتى – اياگوز باعىتىندا ءبىر جاڭا جوبا جۇزەگە اسىرىلا باستادى. بىزدە قازىر ەكى ءىرى تەمىرجول وتكىزۋ بەكەتى بار. جۇك اينالىمىنىڭ جيىنتىق قۋاتى 28 ملن تونناعا شاقتالعان. بيىل ونداعى جۇك اينالىمى 27 ملن تونناعا جەتەدى دەگەن ءۇمىتىمىز جوق ەمەس. ياعني قازىر قىتايدان كەلگەن جۇكتى قابىلدايتىن ءۇشىنشى بەكەت اشۋ وتە ماڭىزدى بولىپ تۇر. وسى تۇرعىدان العاندا باقتى – تاچەن باعىتىندا سالىنىپ جاتقان, جۇك اينالىمى 20 ملن توننالىق جاڭا تەمىرجول بەكەتى ەڭ وزەكتى نىسان بولىپ قالادى. سونداي-اق قۇرىق, اقتاۋ پورتتارىنىڭ قۋاتىن دا ارتتىرۋ قاجەت. باقتى – تاچەن باعىتىنداعى جاڭا تەمىرجول وتكىزۋ بەكەتىندە جاڭا قۇرعاق تەرمينال سالۋ كەرەك. وعان قوسا, قازىر قولدانىستاعى تەمىرجول وتكىزۋ بەكەتتەرىنىڭ قۋاتىن تاعى دا ارتتىرۋعا مۇددەلىمىز. اتالعان حالىقارالىق كولىك مارشرۋتىن دامىتۋ اياسىندا وسىنداي جوبالار ىسكە اسىپ جاتىر», دەدى م.قاراباەۆ.
مينيستر قازاقستان ماتەريكتىڭ ماڭىزدى كولىك جەلىلەرىنىڭ تورابىندا ورنالاسىپ, ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى سەنىمدى سەرىكتەس جانە ترانزيتتىك كوپىر ەكەنىن ەسكە سالدى. سونىمەن قاتار «كولىك جانە لوگيستيكا» كورمەسى ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلار مەن قوناقتاردىڭ ۇزاقمەرزىمدى جانە ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىك قاتىناستارىن نىعايتۋ ءۇشىن پايدالى بولاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
ورتا جانە وڭتۇستىك كولىك دالىزدەرى داميدى
فورۋمدا «اۆتوكولىك قىزمەتتەرىنىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» تاقىرىبىنداعى پانەلدىك سەسسيا بارىسىندا كولىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەليم قۋانىش ۇلى قازاقستان ورتا جانە وڭتۇستىك كولىك دالىزدەرىن دامىتۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن ايتتى. نەگىزى ول جاساعان بايانداماسىندا اۆتوكولىك سالاسىنىڭ قازىرگى جاعدايى جانە ونىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى اقپارات بەردى. قازىرگى ۋاقىتتا الىس شەتەل باعىتىنا 7,6 مىڭ اۆتوكولىك قۇرالىمەن قامتىلعان پاركى بار 370 وتاندىق تاسىمالداۋشى جۇمىلدىرىلعانىن نازارعا سالدى. حالىقارالىق تاسىمالدارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 42 ەلمەن ءتيىستى كەلىسىمدەر جاسالعان.
بۇدان باسقا, وتاندىق اۆتوپاركتى تولىقتىرۋ ماقساتىندا حالىقارالىق تاسىمالدارمەن اينالىساتىن ەرشىكتى تارتقىشتاردى باستاپقى تىركەگەنى ءۇشىن كادەگە جاراتۋ الىمدارىن تولەۋ قاجەتتىلىگى جويىلدى. جالپى, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا حالىقارالىق باعىتتا 6,4 ملن توننا جۇك تاسىمالدانعان. بۇل 2021 جىلعى كورسەتكىشتەن 8,7%-عا ارتىق. وسى رەتتە وتاندىق جۇك تاسىمالداۋشىلاردىڭ ۇلەسى ءبىر جىل ىشىندە 31-دەن 42 پايىزعا دەيىن وسكەن.
سپيكەردىڭ سوزىنشە, الداعى ۋاقىتتا ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان ورتا جانە وڭتۇستىك دالىزدەردىڭ بالامالى باعىتتارىن دامىتۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل ءۇشىن كاسپي جانە قارا تەڭىز پورتتارى جۇمىلدىرىلاتىن بولادى.
ء بىزدىڭ ەلدە ءوتىپ جاتقان كولىك اپتالىعى اياسىندا الۋان ءتۇرلى ىسكەرلىك باعدارلاما جوسپارلانعان. باعدارلاما بارىسىندا New Silk Way VI حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق بيزنەس-فورۋمى جانە «قازاقستانداعى قويما لوگيستيكاسى نارىعى», «كاسپي تەڭىزىندەگى پورتتاردى, تەرمينالداردى جانە كەمە قاتىناسىن دامىتۋ», «كولىك جانە لوگيستيكا نارىعى» كونفەرەنتسيالارىن وتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
بيزنەس-فورۋمدا ساراپشىلار مەن قاتىسۋشىلار كولىك جۇيەلەرىنىڭ ىنتىماقتاستىعى مەن ينتەگراتسياسى, ورتا ءدالىز باعىتىن دامىتۋ, سونداي-اق مۋلتيمودالدى تاسىمالداۋ سالاسىنداعى جاڭا تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالار, جۇكتەردى تاسىمالداۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە جەتكىزۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلايدى. ىسكەرلىك باعدارلامادان باسقا سالالىق مينيسترلىكتەر, ۆەدومستۆولار, قاۋىمداستىقتار مەن حالىقارالىق كومپانيالار باسشىلىعىنىڭ قاتىسۋىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر مەن كەلىسسوزدەر جوسپارلانعانىن ايتا كەتەيىك.
