كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ونىڭ ولەڭدەرىن ۇكىمەت, وداق بولىپ قۇرتىپ جىبەرۋگە تىرىسسا دا, حالىق اقىنىن جاسىرىن وقىپ جاتتى. ۇلتتىڭ وشكىندەۋگە اينالعان, وتارلاۋشىلار وشىرۋگە تىرىسقان, بىراق ولمەگەن, سانا-سەزىمىنىڭ تەرەڭدەرىنە تىعىلعان رۋح قاينارى ءسويتىپ شىنىعا بەردى. ماعجانداي اقىندارىن وقىعان سايىن, ەستىگەن سايىن ولۋگە اينالعان سەزىمدەر قار استىنداعى قارعىنداي ءۇنسىز سىلدىراپ قويا بەرگەندە, جىلجي-جىلجي ارنا تاپقانىن اڭداۋ قيىن ەمەس. 1986 جىلى الاڭعا شىققان جاستار, البىرت, بىربەتكەي, شىندىق سۇيگەن, الاش مۇراتىنان حاباردار جاستار قالىپتاسپاس ەدى, ويتپەسە. الماتى الاڭدارىندا باستاپ شىعار تۇلعا تاپپاي سەندەلىپ, سەڭدەي سىعىلىسقان سول جاستار جازۋشىلار وداعىنىڭ الدىنا بارىپ, «ماعجان, ساكەن!» دەپ ۇرانعا باسقانى ايتىلادى ءبىر دەرەكتەردە. دەمەك, تەگىن بولماعانى!
تاعدىرىمەن, جانىمەن, بولمىسىمەن, بار ومىرىمەن اقىن كەيدە بۇل دۇنيەگە باسقا الەمنەن (و دۇنيەدەن دەسەك, ەل جىندىعا بالاپ جۇرەر) ءتىل قاتقانداي سەزىلەدى. تۇرىك قاعاناتى داۋىرىندە ءجۇرىپ, يت بايلاسا تۇرمايتىن كەڭەس زامانىنا قۇلاپ كەتپەسە, مۇنشا تەرەڭ تولعاپ جازۋ مۇمكىن بە, ءسىرا. ءبىز جوعارىدا جالعىز-اق جولىن كەلتىرىپ وتىرعان «باتىر بايان» پوەماسىنىڭ العاشقى بەس شۋماعى الاپات اقىندىق رۋحتىڭ تەرەڭ تەبىرەنىسىن ايگىلەپ قانا قويمايدى. جازساڭ وسىلاي جاز دەگەندەي اقىندىققا وسىنشاما مەجە مەن شارت قويادى. مۇقاعالي ماقاتاەۆ ايتپاقشى, «ەستىلمەگەن سۇمدىق سىرلاردان» ايان بەرەدى. «قىزىل ءتىل قولىم ەمەس كىسەندەۋلى, سوندىقتان جانىم كۇيىپ جانادى دا» دەگەن ماعجان قۋدالانباعاندا كىم قۋدالانۋى كەرەك ەدى ول زاماندا؟ الايدا وسىنداي قىسپاقتا ءومىر سۇرگەن اقىن ورالعا قاتىستى ولەڭىندە «ارعى جاعى كوك كوزدى جىن ۇياسى» دەپ سول كەزدىڭ وزىندە-اق ايداي الەمگە ايگىلەپ جىبەردى.
الاش مۇراتىن كوكسەگەن ماعجان شىعارماشىلىعىن تام-تۇمداپ تۇيسىنگەن كەز كەلگەن تالاپتى جاس قازاق ادەبيەتىنىڭ وزگەشە تۇرپاتى مەن ۇستىنىن سەزىنىپ, سول جولدى جالعاپ دامىتار ەدى. نەمەسە مۇلدە توسىن كۇش الىپ, وزگەشە جازۋعا كوشۋگە ءتيىس-ءتى. ارادا جاپپاي قىرىپ-جويۋ, سوعىس پەن اشتىق, ادام ايتسا نانعىسىز ۇرەي تۋدىرعان ساياسي جۇيەدەن ەل ەسەڭگىرەپ قالماعاندا. سويتسە دە قازاق ولەڭى شىرقاپ كەتكەنى وسى ماعجان, ءىلياس, ساكەن, سۇلتانماحمۇت سىندى الىپتاردىڭ تۋعانىنان.
«ەرتەگى ۋاتپاي ما بالانى دا,
ءسوز سيقىر عوي, جازباي ما جارانى دا؟
اقىن دا ءبىر بالا عوي ايعا ۇمتىلعان
ەركىمەن ءوزى-اق وتقا بارادى دا.
جاي تاقتاق جابايىدان جول قالعاندا,
قاندى ور بوپ اقىن جولى قالادى دا».
كۇندەلىكتى تۇرمىس كەشىرىپ, قاتاردان قالماي, زامان كوشىنە ىلەسۋگە تىرىسقان ادام مۇنداي ولەڭ جازۋى مۇمكىن ەمەسىن بۇگىنگى زامان دالەلدەپ وتىر. وسىنشاما تىلسىم مەن قۇدىرەت الپىس ەكى تامىرى مەن ون ەكى مۇشەسىن توق سوققانداي ءبىر سوعىپ وتپەگەن جۇرەك يەسى مۇنداي حال كەشىرە الماسىن كەز كەلگەن شىعارماشىلىق يەسى ەرىكسىز مويىنداسا كەرەك. «قورقىت» پوەماسىنىڭ اراسىندا ونى اقىننىڭ ءوزى دە جازادى. «وتكەن كۇن تاڭ-تاماشا ەرتەگى عوي, ەرلەرى ەرتەگىنىڭ ءورت ەدى عوي. سوناۋ دەرت تۇگەلىمەن اۋىپ ماعان, داريعا, جۇرەگىمدى ورتەدى عوي» دەپ.
«اقىن دا ءبىر بالا عوي ايعا ۇمتىلعان» دەگەندە اقىن ءوزىن عانا ەمەس, شىن ونەر يەلەرىنىڭ موينىنا جۇكتەلەر مىندەتتى كورسەتتى. «قاندى ور بوپ اقىن جولى قالادى دا» دەگەنىن ەلەستەتۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. ۇلت مۇراتىمەن ءومىر سۇرگەن بۇل اقىنداردىڭ قياپاتتى ءھام قاسىرەتتى جولىنىڭ بار باقىتى دا سول سياقتى. نە سۇمدىقتىڭ ءبارىن بويىنان وتكەرىپ جازعانىندا. بەرىدەگى قاسىم, سىربايلاردىڭ ءوزى سوعىستىڭ قىپ-قىزىل ورتىنەن قايناپ شىقتى. ولەڭدى كىتاپتان ەمەس, ءومىردىڭ وزىنەن كوشىرگەندەر. سۇمدىق قۇبىلىستاردىڭ ءبارىن بويىنان وتكەرىپ جىرلاعانداردىڭ ىشىنەن قايناپ شىققان دۇنيە ىشىڭە تۇسكەندە شىج ەتكىزەرى سودان بولۋى كەرەك.
«ادامزاتتان دوس تاپپاي كۇيىنىپ, سىرىن تەك قالامىنا سويلەگەندەردىڭ» جازعانى قالادى بولاشاققا.
