بايقايمىن, اسىرەسە ادەبيەتكە جاقىن جانداردىڭ اڭسارى التايعا اۋادى دا تۇرادى. بالكىم, تۇمسا تابيعاتتان بولەك ورالحاننىڭ وسكەن ورتاسىن كورگىسى كەلەدى, اۋىل ىشىنەن جازۋشى كەيىپكەرلەرىن ىزدەيدى... ويتكەنى بىلتىرعى بايقاۋدىڭ جۇلدەگەرلەرى دە, بيىلعى قالامگەرلەر دە «ورالحاننىڭ اۋىلىن كورۋ ءۇشىن كەلدىك» دەپ كەسىپ ايتقان.
وچەرك بايقاۋىندا وزا شاپقان جاس جازۋشىلاردى ماراپاتتاماس بۇرىن قابىرعالى قالامگەرلەر ورالحان تۋرالى ەستەلىكتەرمەن بولىسكەن. اسىرەسە جازۋشى عۇمىرىنىڭ سوڭعى ساتىندە قاسىندا بولعان سەنات دەپۋتاتى نۇرتورە جۇسىپكە ءسوز كەزەگى بەرىلگەندە جينالعان قاۋىم ۇيىپ تىڭدادى.
– ۇندىستانعا وزبەكستان ارقىلى ۇشتىق. دەلەگاتسيامىزدى قوناقجايلىلىق تانىتىپ, كۇتىپ الدى. الدىندا عانا رادجيۆ گانديدىڭ ولىمىنە بايلانىستى ەلدە توتەنشە جاعداي جاريالانعان ەكەن. بارلىق جەردە تەمىردەي ءتارتىپ. قايدا بارساق تا پوليتسيا قورعاپ, قورشاپ الىپ ءجۇردى. العاشقى ۇلكەن ساپار بولعاندىقتان, وراعاڭ دا كەلەلى ويلار ايتتى. ءبىر ساتتە «مەن تۋرالى ەستەلىكتى سەندەر جازاسىڭدار» دەپ تاپسىرعانداي بولدى.
ءتاج-ماحال كەسەنەسىنە بارعاندا بايقاعانىمىز, قابىرعاسىنداعى بوي جەتەتىن جەرگە دەيىنگى اسىل تاستاردى اعىلشىندار قوپارىپ الىپ كەتكەن ەكەن. سوندا ورالحان اعا: «يتتەر-اي, ءبىزدى ۆارۆار دەيدى. وزدەرىنىڭ ىستەگەندەرىن قاراشى. قالاي ءداتى بارىپ, پىشاق سۇقتى ەكەن؟» دەپ قاپا بولدى. ودان سوڭ تەبىرەنىپ تۇرىپ, قۇران وقىدى. ءۇنى ءالى كۇنگە دەيىن قۇلاعىمدا. ىلە شالا «ابايدىڭ ولسەم ورنىم قارا جەر سىز بولماي ما؟» دەگەن ولەڭىن تۇتاس وقىپ شىقتى. سوعان قاراپ ءوزى دە سەزگەندەي مە دەيمىز. رەسمي كەزدەسۋدىڭ بىرىندە ء«ۇندىستان مەن قازاقتىڭ ورتاق سيپاتى – ەكى ەل دە بەيبىت ءومىر سۇرگەن. وزدىگىنەن ەشكىمگە سوقتىقپاعان. مۋزىكا ونەرى دە جاقسى دامىعان» دەپ, وتىراردا سازدان جاسالعان سازسىرنايدى ءۇندى ەلىنە سىيعا تارتتى. سونىمەن اركىم بولمەسىنە كەتتى. ەرتەسىندە وراعامىز ويانباي قالدى. اۋەلدە دەنەسىن ۇندىستانعا جەرلەيمىز دەدى. بىراق ءبىز ۇزاق كەلىسسوز جۇرگىزىپ, ەلگە الىپ قايتتىق, – دەدى اقتارىلا سويلەگەن نۇرتورە ءجۇسىپ.
تىڭدارمان ءۇشىن وتە اۋىر ەستەلىك, بىلەمىز. ال سافاري جانرىنىڭ ساردارى, جازۋشى الىبەك اسقار ورالحان اعاسىنىڭ شىعارماشىلىعىنا توقتالىپ ءوتتى.
– ورالحان جۋرناليستيكا مەن كوركەم ادەبيەتتى بايلانىستىرىپ جازعان قالامگەر. ورالحان جازۋدى باستاعاندا ءبارى ورالحانشا جازعىسى كەلدى. بىراق وعان ەلىكتەۋ, وعان ۇقساۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى ورالحاننىڭ ءستيلى تىم ەرەكشە. ال ورالحاننىڭ «قايداسىڭ, قاسقا ق ۇلىنىم» پوۆەسى تۇنعان رومانتيكا. قازاق ادەبيەتىنە جاڭا لەپ اكەلدى. ودان كەيىن «اۋىل حيكايالارى» دەپ بەيىمبەت ۇقساپ جازدى. سودان ادەبي ورتاداعى بىرەۋ «وي, ورالحان سياقتى تابيعاتتىڭ ورتاسىندا تۋىپ وسسەك, ءبىز دە سولاي جازار ەدىك» دەگەنى بار. ورالحان بولسا, «مەن سەندەرگە كورسەتەيىن دەگەندەي» «قۇم مىنەزى» پوۆەسىن جازىپ شىقتى. تۋىندىلارىنىڭ ءبارى ءوسۋ. باسقاسىن ايتپاي-اق قويايىق, ومىردەن وتەرىندە جازىپ كەتكەن سوڭعى «اتاۋ كەرە» شىعارماسى مۇلدەم باسقا بيىككە كوتەرىلدى. ءتىرى جۇرسە, ودان دا جوعارى دۇنيەلەر جازار ەدى. ونى ايتىپ وتىرعانىم, ۇندىستانعا كەتىپ بارا جاتىپ, ماعان رەريحتىڭ التايدى ارالاعانى تۋرالى دەرەكتەر جيناپ قويشى دەپ تاپسىردى. سوعان قاراپ ويلايمىن, ول الەمدىك ماسشتابتاعى دۇنيەگە كىرىسپەك بولدى-اۋ دەيمىن. ايتەۋىر, يدەياسى تاۋسىلمايتىن, – دەيدى الىبەك اسقار.
بەلگىلى قالامگەر اسقار التايدى دا قاناتىنىڭ استىنا الىپ, شىعارماشىلىعىنا شابىت بەرگەن وسى ورالحان بوكەي ەدى. ونى ءوزى بۇعان دەيىن دە سان مارتە ايتقان.
– «اعاجاي, التايداي جەر قايدا؟» دەگەن ماقالامدى ورالحان اعا «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ قوس بەتىنە تۇتاس جاريالادى. ءبىر كۇنى دالىزدە كەلە جاتقان وراعا اشىق تۇرعان ەسىگىمنىڭ الدىندا توقتاي قالدى. اتىپ تۇرىپ امانداستىم. «سەنىڭ ماقالاڭدى ءبىر ەمەس, ەكى قايتارا وقىپ شىقتىم. عاجاپ! قازاقتىڭ تاريحىن بىلەمىز عوي. ال ارعى بەتتەگى قازاقتىڭ تاعدىرىن قايدان بىلەسىڭ؟» دەپ سۇرادى. «اكەم سول جاقتا قىزمەت ەتكەن. بىلگەنىمدى, ەستىگەنىمدى شامام كەلگەنشە, جازىپ شىقتىم» دەدىم. وراعا سوندا: «ەندى سەن الپىسباەۆ ەمەس, اسقار التاي بولاسىڭ» دەدى. سودان بەرى اسقار التايمىن, – دەپ اڭگىمەسىن قايتا جالعاعان...
بايقاۋ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ سالتاناتىنا وسكەمەن قالاسىنىڭ اكىمى جاقسىلىق ومار قاتىسىپ, جۇرەكجاردى لەبىزىن ءبىلدىردى جانە ءسۇيىنشىلى جاڭالىعىمەن قۋانتتى. ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى توقتاپ قالعان «ورالحان وقۋلارى» بايقاۋى قايتا جاندانادى. ول ءۇشىن مينيسترلىككە ارنايى حات جىبەرىلىپتى. ەگەر جوعارىدان قولداۋ تاپپاسا, قالا اكىمدىگى قولعا الاتىنىن جەتكىزدى.
سونىمەن قازىلار القاسىنىڭ شەشىمىمەن «نەتكەن عاجاپ دۇنيە!» بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەسىن استانالىق جانتاس ەركىن ۇلى «تىلەي» اتتى وچەركىمەن جەڭىپ الدى. وعان 1 ملن تەڭگەنىڭ سەرتيفيكاتى بەرىلدى. ال ۇلىتاۋ ايماعىنان ات ارىتىپ جەتكەن قالامگەر اباي وراز «توبىلعى جارعاننىڭ سۋىعى» اتتى وچەركى ءۇشىن ءبىرىنشى ورىندى يەلەندى. ەكىنشى ورىنعا الماتىدان كەلگەن ايزات راقىش, ءۇشىنشى ورىنعا جەرلەسىمىز ايناش اسانوۆا جايعاستى. بارشا جەڭىمپازعا قارجىلاي سىيلىقتان بولەك, وسكەمەن قالاسى اكىمىنىڭ ديپلومى مەن سەرتيفيكاتى بەرىلدى.
– تۋعان جەرىم موڭعوليا. ول جاقتا وقىعان كىتاپتاردىڭ مۇقاباسى جوق-تۇعىن. اۆتورى بەلگىسىز. ايتەۋىر وقي بەرەمىز. سوندا كەيبىر شىعارمالار وزگەلەردەن ەرەكشەلەنىپ تۇراتىن. سويتسەك, ورالحان بوكەيدىڭ اڭگىمە-پوۆەستەرى ەكەن. سودان بەرى ورالحاننىڭ اتىنداعى جۇلدەنى السام, اۋىلىن كورسەم دەگەن ارمانىم بولدى. شىنىمدى ايتسام, بايقاۋعا جۇلدە ەمەس, اۋىلىن كورۋ ءۇشىن قاتىستىم. ءداستۇرلى ءىس-شارانى ۇيىمداستىرىپ جاتقان ورالحان بوكەي اتىنداعى كىتاپحانا ۇجىمىنا زور العىسىمدى ايتامىن, – دەدى باس جۇلدە يەگەرى جانتاس. اسقاق ارمان ورىندالدى. ەرتەسىندە الىبەك اسقار مەن الىبەك قاڭتارباەۆ جاس جازۋشىلاردى باستاپ, شىڭعىستايعا جول تارتقان. جولاي قاليحان ىسقاق, ديداحمەت ءاشىمحاننىڭ باسىنا بۇرىلىپ, قۇران باعىشتاعان. جەتە سالا س.لاستاەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتە كەلەلى كەزدەسۋ وتكىزدى. ودان كەيىن شىڭعىستاي اۋىلىنداعى جازۋشىنىڭ جاستىق شاعى وتكەن شاڭىراققا بۇرىلدى. مۋزەي-ءۇي رەتىندە قايتا اشىلعان بوكەيدىڭ قارا شاڭىراعىنا كىرگەن بويدا سول زاماننىڭ رۋحى سەزىلەدى, قالام ۇستاعان جانعا شابىت سىيلايدى. جاس جازۋشىلار دا شىڭعىستايدان, شىعىستان شابىتتانىپ كەتتى-اۋ دەيمىن. ورالحاننىڭ جولىن جالعايتىندار دا وسىلار.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
