ءسويتىپ, بۇگىندە شابىندىقتارى بىردەن 18 گەكتارعا كەمىگەن مال يەلەرى قىستا ءتورت ت ۇلىگىنە جەمشوپتى قايدان تاۋىپ بەرەمىز دەپ, سارىۋايىمعا سالىنىپ وتىر. كەڭتۇبەك اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى اۋماقتا, ەرتىس وزەنىنىڭ جايىلماسىندا ورنالاسقان ءونىمدى شابىندىقتا جەرگىلىكتى ازاماتتاردىڭ پايى بار ەكەن. ياعني قۇجاتتا «ورتاق پايدالانىلاتىن ۇلەسكەرلىك جەرلەر» دەپ كورسەتىلگەن. توقىراۋ تۇسىندا كەڭشار تاراپ, ءبىرى ورتاق م ۇلىكتەن تراكتور, ءبىرى جۇك كولىگىن الىپ جاتقاندا, اتاكاسىبىمىزگە باعىت العان جەرگىلىكتى ءبىر توپ تۇرعىن الگى جەردى ۇلەسكە تاڭداعان. كەڭتۇبەكتەگى شابىندىق جەرلەردى بولىسكە سالۋ جونىندەگى سوڭعى جاسالعان ۇلەسكەرلىك قۇجاتتا بىلاي دەلىنەدى: مۇرات سلامبەكوۆ – 20 گەكتار, تولقىن جۇمابەكوۆا– 32 گەكتار, جانات ساتتاروۆ – 6, ەربولات جۇمكەەۆ – 10, بەردىبەك دۇيسەنوۆ – 20, اسەم قابىكەنوۆا – 10, نۇرلان قالجانوۆ – 6 گەكتار. ياعني جيىنى 104 گەكتار جەر وسى ۇلەسكەرلەرگە بەكىتىلىپ بەرىلگەن. الايدا ۇلەسكەرلەر اۋداندىق جەر كوميسسياسى تولتىرعان بۇل حاتتاماعا كەلىسپەي وتىر.
– ءبىزدى اۋدان بيلىگىنىڭ وكىلدەرى الداپ سوعىپ وتىر. ماسەلە بىلاي, سوناۋ 1998 جىلى العان ۇلەسىمىز بويىنشا اتى اتالعان ازاماتتاردا جالپى اۋماعى 160 گەكتاردان استام ورتاق پايدالانىمداعى شابىندىق جەر بولعان. سودان جىلدار وتە جەر كارتالارى جاڭارعان سايىن شابىندىق جەرلەرىمىزدىڭ اۋماعى ءارتۇرلى سەبەپپەن كەمي بەردى. مال باسى بولسا جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى. ەل قاتارلى دامۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ كومەگى اۋاداي قاجەت ەدى. سودان مەن 2020 جىلى «باسەكە» (حاتتامادا كورسەتىلگەن تولقىن جۇمابەكوۆا بۇل كىسىنىڭ جۇبايى), شايمۇرات دۇيسەنوۆ «قىلىشبەك», مەيرامبەك اۋباكىروۆ (جەر يەسى – اسەم قابىكەنوۆا) «باقبەر» اتتى شارۋا قوجالىقتارىن قۇردىق. ءبىز بۇل جەرلەردى جەكە ازاماتتار رەتىندە 4 جىل 10 ايعا جالعا الىپ كەلگەنبىز. 2018 جىلى جەرگىلىكتى جەر قاتىناستارى ءبولىمى اۋپىرىمدەپ ءجۇرىپ 122 گەكتار شابىندىقتى جالعا بەرۋ مەرزىمىن ۇزارتتى. جەردىڭ كارتاسىن ءوز قاراجاتىما, 70 مىڭ تەڭگەگە جاساتىپ بەردىم. نەگىزى وعان مەملەكەت قاراجات ءبولۋى كەرەك ەدى. ارادا بەس جىلعا جۋىق ۋاقىت وتكەندە, بيىلعى كوكتەمدە جاۋاپتى مەكەمەگە حابارلاسىپ, جەردى جالعا الۋ مەرزىمىن ۇزارتۋدى وتىنگەن ەدىك. اۋدان بيلىگى ءبىزدىڭ ءوتىنىشىمىزدى ءۇش مارتە قاناعاتتاندىرمادى. سويتسەك, ونداعىلار جەكە شارۋاشىلىقتار ۇلەسكەرلىك جەردى الا المايدى دەپ قاراپ وتىر. «ەندەشە, زاڭعا سايكەس كونكۋرس ويناتىڭىزدار, ءبىز وعان قاتىسىپ وزىمىزگە تيەسىلى جەردىڭ ماسەلەسىن ءادىل جاعدايدا شەشىپ الايىق» دەگەن شەشىمىمىزدى ايتتىق. الايدا اۋدان بيلىگى بىردەن بۇلتاققا سالدى. «جەرگە قاتىستى ۇلەسكەرلەر كوپ, ءبىز بىردەن بارلىق اۋماقتى كونكۋرسقا شىعارا المايمىز, ماسەلەنىڭ جالعىز جولى – شارۋا قوجالىقتارى شاۋىپ جۇرگەن تەلىمدەردى ءوز ايەلدەرىڭىزدى اتىنا جازىپ, جەكە ازامات رەتىندە جالعا الۋ مەرزىمىن ۇزارتىڭىزدار» دەگەن اقىلدارىن ايتتى. حوش, وعان دا كوندىك. سويتسەك, اكىمدىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىر بارماعى بۇگۋلى ەكەن. ولار كوپ ۋاقىت وتپەستەن ءوز بەتتەرىمەن قاۋلى شىعارىپ, ءبىز ءشوپ شاۋىپ وتىرعان شابىندىقتان 18 گەكتار جەردى اپارىپ ق.بەيسەكەەۆ دەگەن وزگە ءبىر تۇرعىنعا بەرە سالعان. اياق استىنان ايران-اسىر بولدىق تا قالدىق. ءتۇسىندىرۋدى تالاپ ەتتىك. ق.بەيسەكەەۆ 2018 جىلعا دەيىن ۇلەستە بولعان, بىراق ونىڭ جەرى بولەك اۋماقتا بولاتىن. 2018 جىلى جاسالعان ۇلەسكەرلىك كارتاعا ونىڭ تەلىمى كىرگەن جوق, سەبەبى بەلگىلەنگەن اۋماقتان سىرتتا قالىپ قويدى. وسىنى نەگىز رەتىندە العا تارتساق, اكىمدىك ءبىزدى تىڭداۋدان باس تارتىپ وتىر. جەر كودەكسىنىڭ 37-بابى, 2-تارماعىنا سۇيەنسەك, جەردى بۇرىننان جالعا الىپ جۇرگەن شارۋاشىلىقتار ەشبىر زاڭ بۇزۋشىلىق جاساماسا, جەردى جونىمەن پايدالانسا, قولدانىستاعى جەردى جالعا الۋ مەرزىمى ۇزارتىلۋى كەرەك. ياعني جەرگىلىكتى جەر جونىندەگى كوميسسيا ونى قايتا قاراماۋعا ءتيىس. ولار بۇل تالاپتى ورىنداماي وتىر. ەكىنشىدەن, مۇنداي ءجونسىز ارەكەتتەرى ارقىلى مەملەكەتتىك ورگاندار ءبىز قۇرعان شارۋا قوجالىقتارىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر, – دەپ مۇڭىن شاقتى «باسەكە» شق باسشىسى جانات جۇمابەكوۆ.
سايىپ كەلگەندە اتالعان شارۋا قوجالىقتارىنىڭ اتىندا بۇگىندە شابىندىق جەر جوق. شارۋالار جەردىڭ بولماۋىنان قارجى ۇيىمدارىنان قارىزعا نە قاراجات, نە تەحنيكا الا المايدى. جانات بەكەن ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, الگى 18 گەكتار جەر بۇعان دەيىن ونىڭ يەلىگىندە بولعان. الايدا قايبىر جىلدارى كارتا جاڭارعان ۋاقىتتا ونى اكىمدىك وكىلدەرى قۇجات جۇزىندە كەمىتىپ جىبەرىپتى. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ادىلەت سىزدىقباەۆقا بىرنەشە رەت جۇگىنىپ, كونكۋرس ويناتۋدى سۇراپ بارعاندا ول: «سەن بۇل كونكۋرستى ءبارىبىر ۇتا المايسىڭ, رايىڭنان قايتىپ ءبىزدىڭ ايتقانىمىزعا كون» دەپ شىعارىپ سالعان. ماسەلەنىڭ وڭاي شەشىلمەيتىنىن ۇققان شارۋالار اۋدان اكىمدىگىنە, اۋداندىق پروكۋراتۋراعا, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ وڭىرلىك دەپارتامەنتىنە ارىز جازعان. الايدا بۇل داۋلى ماسەلە جۋىق ۋاقىتتا شەشىلە قوياتىنىنا سەنىمدەرى از. «اتامەكەن» وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ زاڭگەرلەرى ەشبىر كومەك كورسەتە المايمىز دەپ باستارىن الا قاشىپتى. «ول جەردە اۋدان اكىمدىگىنىڭ تانىس ادامدارى وتىر», دەيدى ۇلەسكەرلەر. ەڭ قىزىعى, جوعارىدا اتالعان 18 گەكتار جەر «قىلىشبەك» شق بۇرىننان شاۋىپ جۇرگەن جەردىڭ ۇستىنەن بەرىلە سالعان. ق.بەيسەكەەۆ «قولىمدا اكىمدىكتىڭ قاۋلىسى بار» دەگەن جەلەۋمەن ءشوبى شۇيگىن شابىندىقتى شاۋىپ الىپتى. ال اعالى-ءىنىلى بەردىبەك جانە شايمۇرات دۇيسەنوۆتەر جەمشوپسىز قالىپ وتىرعان جايى بار. امالدارى قۇرىعان فەرمەرلەر الداعى قىستا قولداعى مالىن قىرىپ الامىز با دەپ الاڭدايدى. «بۇل جەردى كەزىندە اكەمىز شاۋىپ, ودان سوڭ ۇلەسكەرلىك بويىنشا ءىنىم ەكەۋىمىزگە بۇيىرعان. ءىنىمنىڭ شارۋا قوجالىعىنداعى مالدىڭ بارلىعىن نەسيەگە ساتىپ العانبىز. جەر قاتىناستارى بولىمىنە ادىلدىك ىزدەپ بارساق, «بيىلشا شىداي تۇرىڭدار, ءشوپتى ساتىپ الىڭدار» دەيدى. بۇعان دەيىن مەكەمە باسشىلارى: «سەندەردىڭ جەرلەرىنە ەشكىم تيىسە المايدى. سەبەبى ەرتىس وزەنىنىڭ جايىلمالارىنا بيىل سۋ جەتكىلىكتى جايىلماۋىنا بايلانىستى وزەن جاعالاۋىنداعى شابىندىقتار بولىسكە سالىنبايدى, ياعني كونكۋرس ويناتىلمايدى», دەپ تىنىشتاندىرعان. اۋدان اكىمى سول زاڭدى بەلشەسىنەن باسىپ, جەردى وزگە ازاماتقا بەرۋ تۋرالى قاۋلى شىعارعان. مۇنىڭ قانداي ادىلەتتىلىگى بار؟» دەپ قىنجىلادى ۇلەسكەر بەردىبەك دۇيسەنوۆ.
ماسەلەنىڭ ىزىمەن اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى, اۋداندىق جەر كوميسسياسىنىڭ توراعاسى ادىلەت سىزدىقباەۆقا حابارلاسىپ, جوعارىداعىداي شەشىمنىڭ نە سەبەپتى شىعارىلعانىن سۇرادىق. كوميسسيا توراعاسىنىڭ ۋاجىنە سۇيەنسەك, جانات جۇمابەكوۆ الگى 122 گەكتار جەردى ءوز اتىنا تىركەۋگە ارەكەتتەنىپ جۇرگەن كورىنەدى. «وزگە ۇلەسكەرلەر جەردەن قاعىلىپ قالماۋىن ەسكەرىپ, الگىندەي قادامدارعا باردىق», دەپ اقتالدى ول.
«جەكە ازامات ق.بەيسەكەەۆتىڭ ۇلەسىندەگى جەر كارتادا 2018 جىلعا دەيىن بولعان. الايدا ول وزگە ۇلەسكەرلەر مەنى شەتتەتىپ تاستادى دەپ شاعىم ايتىپ كەلدى. ءبىز, جەر كوميسسياسى وكىلدەرى ادىلەتتى بولسىن دەپ وعان تيەسىلى جەرىن الىپ بەرىپ وتىرمىز. جالپى, الگى 18 گەكتار جەردىڭ 13-ءى عانا بەيسەكەەۆكە بۇيىردى, وزگە 5 گەكتارى مۇساپوۆ دەگەن جەكە ازاماتقا رەسىمدەلىپ وتىر. سەبەبى بۇل تۇرعىننىڭ دا ورتاق پايدالانىمداعى جەردەن ۇلەسى بولعان. ال ج.جۇمابەكوۆتىڭ ۇلەسىندە نەبارى 32 گەكتار جەر عانا بار, ول قۇجاتتا كورسەتىلگەن. بىراق ول بارلىق 122 گەكتاردى كونكۋرسقا شىعارۋدى تالاپ ەتتى. جەر كوميسسياسى مۇشەلەرى ونىڭ ءوتىنىشىن قاراي كەلە, ەگەر «باسەكە» شق كونكۋرستا جەڭىپ كەتسە, كەيىن ول شابىندىقتى وزگە ۇلەسكەرلەرگە بەرمەي قويۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىك تۋىندادى. سوندىقتان كونكۋرس جاريالاۋدان باس تارتتىق. شارۋا قوجالىقتارىنا ءوز جەرلەرىڭدى جەكە ادامدارعا جازىڭدار دەپ كەڭەس بەرگەنىمىز راس. سەبەبى زاڭ بويىنشا قوجالىقتار جەر تەلىمدەرىن جالعا الۋ مەرزىمىن ۇزارتا المايدى, تەك كونكۋرسقا قاتىسىپ, ۇتۋ مۇمكىندىگىنە يە», دەيدى ول.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇساق شارۋا قوجالىقتارىن قولداۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن اياقاستى ەتىپ, كونكۋرستا ادىلەتسىز شەشىم شىعارعان كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ءجونسىز قىلىعى دا اشكەرە بولدى. ارتىنشا كوميسسيانىڭ شەشىمى جويىلىپ, شارۋانىڭ جەرى قايتارىلدى. وسىنداي كەلەڭسىز جايت وڭىردە تاعى قايتالانباسا ەكەن دەيمىز. ورتاق ۇلەسكەرلەردىڭ ماسەلەسىن قۇزىرلى ورگاندار ادىلەت تۇرعىسىنان قاراپ, وڭ شەشىم شىعارادى دەگەن ءۇمىت زور.
پاۆلودار وبلىسى,
ماي اۋدانى
