ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىندا ءوسىم بار. بيىل التى ايداعى كورسەتكىش 67,2 ملرد دوللاردى قۇراپ, وتكەن جىلعىدان 4,3%-عا ارتقان. ال شيكىزاتتىق ەمەس نارىقتاعى تاۋار اينالىمى قاڭتار-ماۋسىمدا 22%-عا ءوسىپ, 39,4 ملرد دوللارعا جەتكەن. بۇل باعىتتاعى ەكسپورتتىڭ ۇلەسى سوڭعى 12 جىلدا 1 ملرد دوللاردى قۇراپ وتىر. الدىن الا دەرەككە سايكەس بيىل التى ايدا 2 ملرد دوللاردىڭ ەكسپورتتىق قىزمەتى كورسەتىلگەن.
«بيىل التى ايدا وزگە ەلدەرمەن ساۋدا-ساتتىق 53 ملرد دوللاردى قۇرادى. ءبىزدىڭ العا قويعان ماقساتىمىز – ەلىمىزدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس ورناتقان ارىپتەستەرىمەن اراداعى تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ. اسىرەسە ورتالىق ازيا, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا, قىتاي جانە ەۋرووداق ەلدەرىمەن ساۋدانى ارتتىرا ءتۇسۋدى كوزدەپ وتىرمىز. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا بەرىلگەن تاپسىرمانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار ءتاسىلدى ازىرلەدىك. ونىڭ ىشىندە قازاقستان تاۋارلارىن وڭتۇستىك ازيا مەن تاياۋ شىعىس نارىعىنا, ءۇندى مۇحيتى مەن پارسى ەلىنىڭ پورتتارىنا جەتكىزۋ ءۇشىن ساۋدا-ەكونوميكالىق باعىتتى ءارتاراپتاندىرۋ قولعا الىندى. بۇعان قوسا ەلىمىزدە شىعارىلعان تاۋارلاردى ەۋرووداق, اقش, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا نارىعىنا ەكسپورتتاۋ ماسەلەسى دە بار. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنا سايكەس الداعى 10 جىلدا الەمدىك ساۋدانىڭ باسىم بولىگى وڭتۇستىك-شىعىس جانە وڭتۇستىك ازيا نارىعىنا باعىتتالماق. ارينە, ورتا ازيا, ازەربايجان, يران ەلدەرىنە ەكسپورتتى ۇلعايتۋ باعىتىنداعى جۇمىس جالعاسىن تابادى», دەيدى ا.شاققاليەۆ.
ونىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, قازىر تۇرىكمەنستان ارقىلى اۋعانستانعا استىق پەن ۇن ەكسپورتىن ۇلعايتۋ كوزدەلىپ وتىر. ال پاكىستانمەن جاڭا لوگيستيكالىق قارىم-قاتىناس جاساۋ باعدارى ازىرلەنگەن. جوسپارلانعان ءىس ناتيجەسىن بەرسە, 2027 جىلعا قاراي شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ كولەمى 46,5 ملرد دوللارعا جەتۋى مۇمكىن. سول سەبەپتەن ساۋدا-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن 5 شەكاراارالىق حاب قۇرۋ جوسپارلانعان. مۇنداي حاب نە ءۇشىن قاجەت؟
بىرىنشىدەن, بۇل بىرىڭعاي ساۋدا-كولىك كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋعا جول اشادى. ەكىنشىدەن, حالىقارالىق دەڭگەيدە بايلانىس ورناتۋعا سەرپىن بەرەدى. ۇشىنشىدەن, ارىپتەستىك ورناعان ەلدەرمەن ستراتەگيالىق قارىم-قاتىناستاردى ودان ءارى نىعايتا تۇسۋگە ىقپال ەتەدى. مىنە, وسىنداي ماقسات ىسكە اساتىن بولسا, تاۋار اينالىمى شامامەن 30%-عا وسەتىنى داۋسىز.
ء«بىز ءونىم ەكسپورتتاۋشىلارعا قارجىلاي جانە قارجىلاي ەمەس قولداۋ شارالارىن ۇسىنۋدى جالعاستىرىپ وتىرمىز. ماسەلەن, بيىل 8 ايدا 500 ملن دوللاردان اسا سومانىڭ ەكسپورتتىق كەلىسىمشارتتارى جاسالدى. ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋدىڭ نەگىزگى شارالارىن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا ورتالىقتاندىرۋ ءۇشىن «ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىك تۋرالى» زاڭدى قابىلداۋ جوسپارى بار. قازىر زاڭ جوباسى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىنا بەرىلدى», دەپ ءمالىم ا.شاققاليەۆ.
قازاقستاندا وندىرىلگەن, نە شىعارىلعان ونىمدەردى الىس-جاقىن ەلدەر نارىعىنا ەكسپورتتاۋشىلار وڭىرلەردە دە بار. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتىراۋ وبلىسىندا ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ونىمدەر اۋقىمىن, ساپاسى مەن تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى كاسىپورىندار از ەمەس. بۇل وڭىردەن بالىق جانە وزگە دە ونىمدەر ەكسپورتقا شىعارىلادى.
ماسەلەن, «داۋلەت» جەكە يندۋستريالىق ايماعىندا بىرنەشە ءونىم شىعارۋ قولعا الىنعان. قازىر مۇندا نان-توقاش, ماكارون ونىمدەرىن شىعاراتىن, اۋىز سۋ دايىندايتىن تسەحتار جۇمىس ىستەپ تۇر. ەت كومبيناتى, ديىرمەن تىگىن تسەحى جانە بار. «كارات» جشس-نىڭ باسشىسى راشيد وتاروۆتىڭ ايتۋىنشا, ءتۇرلى ءونىم شىعاراتىن كاسىپورىندار يتاليالىق تەحنولوگيانىڭ زاماناۋي اۆتوماتتاندىرىلعان جەلىلەرىمەن جابدىقتالعان.
ء«بىز ءوڭىردىڭ سۇرانىسىن تولىق قامتاماسىز ەتە الامىز. ماسەلەن, ءبىزدىڭ ديىرمەندە تاۋلىگىنە 150 توننا ۇن شىعارىلادى. تاۋلىكتىك قۋاتى 30 توننانى قۇرايتىن زاۋىتتا نان-توقاش ونىمدەرىنىڭ 150-دەن اسا ءتۇرى پىسىرىلەدى. ماكارون تسەحىندا ساعات سايىن ورتا ەسەپپەن ون ءتۇرلى 2 000 توننا ءونىم شىعارىلىپ وتىر. دايىن ونىمدەردى باسقا وڭىرلەرگە, ءتىپتى ەكسپورتقا شىعارۋعا مۇمكىندىگىمىز بار. رەسەيمەن بايلانىس ورناتىپ, التى ايدان بەرى ونىمدەرىمىزدى ەكسپورتتاپ كەلەمىز. ءبىزدىڭ ەندىگى ماقساتىمىز – پاكىستان, يران نارىعىنا ازىق-ت ۇلىك جەتكىزۋدى جولعا قويۋ», دەيدى ر.وتاروۆ.
ال «اتىراۋ اگروفەليكس» جشس كو-كونىس قويماسىن اشقان. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ساقتاۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالار قولدانىلادى. كوكونىس قويماسىندا 8 مىڭ توننا ءونىم ساقتالادى. مۇندا كوكونىستەردى كونسەرۆىلەۋ تسەحى جۇمىس ىستەيدى.
ء«بىزدىڭ شارۋاشىلىققا تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ وپەراتورى مىندەتى جۇكتەلىپ وتىر. سول سەبەپتەن اتىراۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىمەن قامتاماسىز ەتەمىز. تاۋارلار باعاسى كوڭىلگە قونىمدى ءارى تۇراقتى سۇرانىس تا بار. اسىرەسە كوكونىس پەن سالاتتى وتكىزۋ ماسەلەسىندە قيىندىق تۋىنداعان جوق», دەيدى سەرىكتەستىك ديرەكتورى فەليكس يۋن.
الايدا جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر كەزدەستىرىپ وتىرعان قيىندىقتار بار. ماسەلەن, كاسىپكەردىڭ ءبىرى كوتەرمە-ساۋدا كومپانيالارى ءۇشىن شەكتى باعالاردى بەلگىلەۋ ماسەلەسىن قوزعادى. ويتكەنى مۇنداي كومپانيالار كەيدە تاۋارلاردى بەلگىلەنگەن شەكتەۋ باعاسىنان قىمباتقا ۇسىنادى. سول سەبەپتەن تۇرعىن ۇيلەردە ورنالاسقان دۇكەندەرگە عانا ەمەس, ساۋدا كومپانيالارىنا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزۋ قاجەت.
مينيستر ارمان شاققاليەۆتىڭ پىكىرىنشە, شەكتى باعالاردى بەلگىلەۋ بولشەك جانە كوتەرمە ساۋدامەن تاۋار ساتۋشىلار ءۇشىن قاراستىرىلعان. وسىعان وراي بىرنەشە ماقسات كوزدەلگەن. اسىرەسە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ تاپشىلىعىن تۋدىرماۋ, وتاندىق بيزنەس پەن تۇرعىندار مۇددەسىنىڭ تەڭگەرىمىن ساقتاۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن.
«كوتەرمە ساۋدامەن اينالىساتىن كومپانيالار مەن دۇكەندەر ءۇشىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بىرىڭعاي تالاپتار بەلگىلەنگەن. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا بولشەك ساۋدا باعاسىن بەلگىلەۋدىڭ ارنايى ەرەجەسى بار. ەسەپ ايىرىسۋ تۇرلەرى انىقتالعان», دەپ ءتۇسىندىردى مينيستر.
تاعى ءبىر كاسىپكەر تاۋار ءۇشىن تولەنگەن اقشانى قايتارۋدان باس تارتاتىن ينتەرنەت-دۇكەندەر ماسەلەسىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. مۇنداي جاعدايدا نە ىستەۋ قاجەت؟
«ينتەرنەت-دۇكەننىڭ يەسى قاي ەلدىڭ رەزيدەنتى ەكەنىنە قاراماستان, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسىن, اتاپ ايتقاندا, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى زاڭدى باسشىلىققا الۋعا مىندەتتى. تاۋارلاردى تيiستi جانە تيiستi ساپادا قايتارۋ مەرزiمدەرiن بۇزعانى ءۇشiن قولدانىلىپ جۇرگەن زاڭداردا اكiمشiلiك جاۋاپكەرشiلiك كوزدەلگەن. تۇتىنۋشىنىڭ قۇقىعى بۇزىلعان جاعدايدا, ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەسىنە, جەرگىلىكتى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ دەپارتامەنتىنە جۇگىنە الادى», دەدى ا.شاققاليەۆ.
اتىراۋ وبلىسى
