ءوندىرىس پەن ونەرتابىس ۇيلەسسە...

ءتورت جىگىتتىڭ تىرلىگى

استانادان شىعىپ, 180 شاقى­رىم جول جۇرگەننەن كەيىن اۋدان ورتا­لى­عىن­داعى كاسىپ­ورىن­نىڭ باس كەڭسە­سىنە ات باسىن تىرە­دىك. ەكى قاباتتان تۇرا­تىن عيما­راتتىڭ ارحيتەكتۋراسى قارا­پا­يىم بول­عانىمەن, ورنالاسقان ورنى­نا قا­راي ەڭسەلى ءارى تارتىمدى كورىن­دى. ءىشى-سىرت­ى تاپ-تازا. جاپ-جاڭا جيھاز­دا­رى مەن قىزمەت بولمەلەرى كەرەمەت ءبىر ۇي­لەسىم تاپقان. كەڭسە قىز­مەت­كەر­­لەرى نوۋتبۋكپەن جانە دە باسقا زاما­­ناۋي قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتىل­گەن. كەڭ­سە قىزمەتكەرلەرىنىڭ الاڭ­سىز جۇ­مىس ىستەۋىنە بارلىق جاعداي جاسالعان.

«AZAM» اتاۋى كاسىپورىنعا قانداي ماقساتپەن قويىل­عانىن جانە ونىڭ ءمانى مەن ماز­مۇنىن سۇراپ بىلدىك. سويتسەك, تۋىستىق پەن تاتۋ­لىقتى قاتار ورگەن ءتورت بىردەي اعالى-ءىنى­لى باۋىردىڭ ەسىمدەرىنىڭ باس ارىپ­تەرىنەن قۇرالعان اتاۋ ەكەن. تاراتىپ ايتقاندا, ا – ايازبەك, Z – زامانبەك, ا – ارىستانبەك, م – مۇراتبەك.

«تورتەۋ تۇگەل بولسا, توبەدەگى كەلەدى» دەگەن قازاق قاعيداسىن مىق­تاپ ۇستا­ن­عان جىگىتتەر ءبىر زاۋىت­تىڭ ارقاسىندا ەلىمىز بويىنشا ءداندى داقىلداردى كەپتىرۋشى ءارى تازالاۋشى كەشەندى 100 زا­ۋىتتى ىسكە قوسقان. كاسىپورىندا 150 كىسى جۇمىس ىستەيدى. ايلىق جالاقى­لارى 180 مىڭنان باس­تاپ, كاسىبىنە قاراي جوعارىلايدى. اۋىل اسىپ الىسقا بارماي-اق, تابا­تىن بۇل جالاقى كىم-كىمدى دە تولىق قانا­عاتتاندىرادى. ويتكەنى ءار جۇمىسشى-قىزمەتكەر­دىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى ەسكەرىلىپ, مۇقتاجدىق تۋعان كەزدە كورسەتىلەتىن كومەك تە بار. 

جالتىر ستانساسىندا ورنالاسقان كاسىپورىننىڭ جالپى اۋماعى 2 گەكتارعا جۋىق بولسا, ستانوكتار مەن قۇرال-جاب­دىقتار ورىن تەپكەن, قىستا تولىق جىلىتىلاتىن جابىق اڭعارلار 6 مىڭ شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتىر. تاپسىرىس كوپ بولعاندىقتان زاۋىت قۇرىلعالى بەرى قىسى-جازى تىنىمسىز جۇمىس ىستەيدى. سۇرانىس ارتىپ, شامادان تىس تاپسىرىس تۇسكەندە ەكى اۋىسىممەن جۇمىس اتقاراتىن كەزدەرى دە بولادى. ءدان كەپتىرگىش جانە تازالاۋشى زاۋىتتاردى جاساپ شىعارۋ ءۇشىن تەمىر شيكىزاتتارىن قاراعاندى قا­لا­سىنان الادى. ال ولاردى كەسىپ-ءپى­شىپ, قۇراستىراتىن ستانوكتارى مەن ءتۇرلى قاجەت جابدىقتارىن نەگىزىنەن قىتاي ەلىنەن جەتكىزەدى. ول ءۇشىن كورشى ەلگە ارنايى بارىپ, ستانوكتى, ابدەن تەكسەرىپ, سىناقتان وتكەرىپ بارىپ قانا تاڭداۋلىلارىن الىپ كەلەدى.

كاسىپورىننىڭ جۇمىسىمەن باقى­لاۋشى ءبولىمىنىڭ باس­تى­عى ارعىن ساداۋوۆ تانىستىردى. ونىڭ اي­تۋى­نا قاراعاندا, «AZAM» كومپا­نيا­سى استىق كەپتىرۋ كەشەندەرىنىڭ قۇ­رى­­لىسى بويىنشا قىزمەتتەردىڭ تو­لىق كو­لەمىن ۇسىنادى. وزدەرى قۇرىپ بەرگەن كاسىپورىننىڭ قىزمەتىنە بىرجىلدىق كەپىلدىك بەرەدى. وسى مەرزىم ىشىندە زاۋىتتا كىنارات بولسا, وزدەرى تۇزەپ, جوندەيدى. سول ءۇشىن زاۋىت قىزمەتكەرلەرى تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە وزدەرى بارىپ, ونى قۇراتىن ورىندى تاڭدايدى. ءسوي­تىپ, ول جەرگە زاۋىتتى قا­لاي قۇرۋدىڭ جوبا-جوسپارىن جاسايدى. سوندا عانا زاۋىت ساپالى جۇمىس ىستەيدى.

كاسىپورىننىڭ تەحنولوگيالىق الەۋەتى

«زاۋىت زاماناۋي تەحنيكالارمەن جاب­دىقتالعان. وندىرىلگەن ءونىم سەرتي­فيكاتتالعان جانە پاتەنتتەلگەن. ۇلكەن فورماتتى لازەرلىك كەسۋ ستانوكتارى جۇ­مىس ىستەپ تۇر. ولاردىڭ كەسۋ دالدىگى – 0,01 مم. ۇزىن پلاستينالاردى مايىس­تىرىپ يەتىن ماشينالار بار. تەگىس مەتالل پاراقتان قاجەتتى كونفيگۋراتسيا ءپروفيلىن قالىپتاستىراتىن قۇرىلعى مەن 3D لازەرلىك كەسۋ ماشيناسى زاۋىتقا كەرەك كەز كەلگەن كەسىندى مەن ءپىشىندى كە­سىپ, دايىنداپ بەرۋگە قابىلەتتى», دەدى ءبولىم باستىعى.

زاۋىتتى قۇرىپ بەرۋشى ماماندار قانداي دا ءبىر كەمشىلىك نەمەسە اقاۋ بولا قالسا, تاۋلىكتىڭ كەز كەلگەن ۋا­قى­تىن­دا جەدەل جەتىپ, تەز ارادا كەمشى­لىك­تى جويۋ­عا دايىن. «قاجەتتى ماماندارىمىز تاۋلىك بويى قىزمەت كورسەتەدى:

- اقاۋلاردى جويۋ بويىنشا ۇتىمدى ۇسىنىستار;

- قوسالقى بولشەكتەر مەن ماتەريالدارىن تاڭداۋعا كومەكتەسۋ;

- كەز كەلگەن اقاۋلىقتى جويۋ;

- قاجەت بولعان جاعدايدا جوندەۋ جۇمىستارىن قىسقامەرزىمدە جۇرگىزە الادى», دەدى ارعىن ەرەنعايىپ ۇلى.

كومپانيا 2019 جىلى «ۇزدىك ونەر­كاسىپتىك كاسىپورىن» اتالىمى بو­يىنشا «التىن ساپا» پرەزيدەنت سىيلىعىن مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قولىنان الدى. ويتكەنى سەر­تي­فيكاتتى جانە پاتەنتتى قازاقستان مەن رەسەيدەن قاتار العان ەدى. كاسىپورىن ديرەكتورى ايازبەك ءمۋسيننىڭ ءوز قولىمەن جاساعان داندەردى نورمادا كەپتىرۋشى تەحنولوگياسى ەۋروستاندارتقا تولىق جاۋاپ بەرەدى. ىلعالدانىپ كەلگەن ءداندى كەپ­تىرۋ ۇدەرىسىندە ءونىم ساپاسى سول كۇ­يىندە دەرلىك ساقتالادى. وعان قازىر باتىس ەلدەرىنىڭ ءوزى كەپىلدىك بەرىپ وتىر.

«AZAM زاۋىتىنىڭ ەلەۆاتورلا­رى دالەلدەنگەن ماتەريالدار مەن كوم­­پونەنت­تەردەن جاسالعان جانە ما­لىمدەلگەن سي­پاتتامالارعا سايكەس كەلە­دى. ماسەلەن, قىستا جوعارى كوتەرۋشى بەل­دىكتىڭ شىعىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن, سونداي-اق بەل­دىك­تىڭ ءتۇزۋ قوزعا­لى­سىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ءبىز بارابان توسەنىشتەرىن قول­دانامىز. بەلدىكتىڭ ەنى شەلەكتەردىڭ ولشەمدەرىنەن 2,5-5 سم ۇلكەن جانە بارابانداردىڭ ەنىنەن 2,5-5 سم از. بەلبەۋ دۇرىس ەمەس بولعان جاع­دايدا, شەلەكتەر قابىرعالارمەن سوقتى­عىسپايدى جانە قىسىلمايدى», دەدى دي­رەكتوردىڭ ورىنباسارى انۋاربەك تومكوۆ.

كومپانيا ديرەكتورى ورىنبا­سارى­نىڭ ايتۋىنشا, «اZام» زاۋىتى اس­تىقتى جيناپ العاننان كەيىن وڭ­دەۋگە ار­نال­عان جوعارى ساپالى جاب­دىق­تى, سونىڭ ىشىندە كولىك تەحني­كاسىن شىعارادى. جابدىقتاردى كاسىبي تاڭداۋ, تاجىريبەگە نەگىزدەلگەن تەحنولوگيالىق سحەمالاردى قۇرۋ جانە تاپسىرىس بەرۋشى ءۇشىن قولدانىستاعى جەلىگە ءتيىمدى قو­سىلۋدىڭ دۇرىس جولىن ۇسىنادى. ءسوي­تىپ, ون­دىرىستەن ىسكە قوسۋ مەن قىزمەت كور­سەتۋگە دەيىنگى قىز­مەتتەردىڭ تولىق سپەكترىن كورسەتەدى.

«اZام» ەلەۆاتور جابدىعى زاۋىتى جوعارى ساپالى گراۆيتاتسيالىق-اعىندى جابدىق شىعارادى. ونى «OPTIM MUS» استىق كەپتىرۋ كەشەندەرىندە استىق اعى­نى­نىڭ جولدارىن توسەۋ كەزىندە, سونداي-اق «كىلتكە» تاپسىرىلاتىن ەلەۆاتورلار قۇرىلىسىندا قولدانادى.

كومپانيا قۇرعان زاۋىتتاردىڭ قۋات­تىلىعى تاۋلىگىنە 800-1000 توننا شاحتالى استىق كەپتىرگىش. ولاردىڭ بيىكتىگى – 25 م, ۇزىندىعى – 16 م, ەنى – 10 م. وندا بيداي, ارپا, قارا بيداي, س ۇلى, جۇگەرى, كۇنباعىس, سويا, بۇرشاق, راپس, تارى, قا­راقۇمىق, كۇرىش, جاسىمىق, زىعىر, قۇماي, ماقسارى جانە باسقا دا ازىقتىق دا­قىلدار, سونداي-اق ازىق-ت ۇلىكتى جۇم­ساق جانە ءتيىمدى كەپتىرۋگە ارنالعان.

«داننەن 150 مم ىلعالدىلىقتى كەدەرگىسىز الۋ ءۇشىن بىلىكتەردەگى استىق قاباتىنىڭ وڭتايلى قالىڭدىعى جانە ءدان ۇزدىكسىز قوزعالاتىن قاباتتا بىركەلكى ارالاسادى. جۇمساق كەپتىرۋ رەجىمىنىڭ ارقاسىندا, ءداننىڭ اقۋىز, كومىرسۋ جانە ءليپيدتى كەشەندەرىنە باعىتتالعان جىلۋ اسەرىنىڭ جىلدامدىعى مەن ۇزاقتىعى كورسەتىلگەن پارامەترلەرىنە ءدال سايكەس كەلەدى. ءبىز وعان كەپىلدىك بەرەمىز: ءداننىڭ جوعارى ساپاسى, ونگىشتىگىنىڭ جاقسارۋى, تۇقىمنىڭ تۇراقتى ومىرشەڭدىگى, جو­عارى ساپالى قامىرلىلىق, مايلى دا­قىلدارداعى جوعارى ماي مولشەرى, ءدان­نىڭ ءپىسىرۋ قاسيەتتەرىنىڭ جاقسارۋى. كەپ­تىرۋ ۇدەرىسىندە ءبىز دارۋمەندەر مەن ءداننىڭ تۇتاستىعىن ساقتايمىز», دەدى ا.تومكوۆ.

ماماننىڭ سوزىنشە, كومپونەنتتەر مەن قوسالقى بولشەكتەردى زاۋىت قويمالارىنان ارقاشان تابۋعا بولادى. «زاۋىتىمىزدىڭ قويمالارىندا 3000-نان اسا جيناقتاۋىش جانە قوسالقى بول­شەك­­تەر جيناقتالعان», دەدى ول.

زاۋىتتىڭ تەحنيكالىق جاراقتان­دىرىلۋى ەگىن جيناۋ كەزەڭىندە استىق كە­پتىرەتىن جانە تازارتاتىن قوندىر­عى­لاردىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋىنە مۇم­كىندىك بەرەدى ەكەن.

كەشەندى زاۋىتتىڭ جۇمىس ىرعاعى

كاسىپورىننىڭ وزىق ءبىر ۇلگىسى سانالاتىن تاعى ءبىر ءوندىرىس ورنىن استراحانعا كورشى اۋدان بۇلاندىعا قاراستى جۋ­راۆلەۆكا ەلدى مەكەنىندە ورىن تەپكەن ەكەن. تابيعاتى مەن كەلبە­تىنە كوز تويمايتىن اۋىلدىڭ زاۋىت ور­نا­لاسقان بيداي قىرمانىندا بولدىق. وندا زاۋىتپەن قاتار كەپتىرىلگەن ءدان دا­قىلدارى ساقتالاتىن جابىق قوي­ما­لارى دا بار. «وسى كەزدە قىرماندا 3 000 تون­­­نادان اسا بيداي ءدانى بار. جال­­پى, ءبىر جىلدا 30-35 مىڭ توننا ءتۇرلى ءداندى داقىلدى جيناپ, كەپتىرىپ الامىز. بيىل ول مەجەنىڭ كوكجيەگى الىس بولىپ تۇر. سەبەبى جاز بويى اسپاننان ءبىر تامشى جاۋىن تامباي, ەگىستىكتەردىڭ كەنەزەسىن كەپتىرىپ-اق تاس­تادى. سوندىقتان ونىمدىلىك گەكتارىنا ورتاشا ەسەپپەن 11-12 تسەنتنەردەن عانا اينالىپ جاتىر. نەگىزى بىزدە گەكتارىنان 25-30 تسەنتنەردەن اينالعاندا عانا ورتاشا بولىپ سانالاتىن ەدى. بيىل كوڭىلدىڭ جابىرقاپ تۇرعانى دا سودان», دەدى قىرمان مەڭگەرۋشىسى الەكساندر كاۆباسا.

ول كەشەندى كەپتىرۋشى زاۋىتتى جاساپ, قوندىرىپ بەرۋشىلەرگە دەگەن ريزا­شى­لىعى مەن جىلى ىقىلاسىن جەتكىزدى. «كەڭەس وداعىنان قالىپ, كەتەۋى كەتكەن كەپتىرۋشى ەلەۆاتورىمىز تۇككە العىسىز بولىپ قالعالى قاي زامان. جان قى­سىلىپ جۇرگەندە ءدال قاسىمىزدان, ياعني كورشى استراحاننان «اZام» زاۋىت قۇراستىرۋشى كومپانياسىنىڭ شىققانى قانداي جاقسى بولعانىن بىلسەڭىزدەر. كەز كەلگەن ءداندى قالاعان قالپىڭدا كەپتىرىپ بەرەتىن بۇل زاۋىت تمد ەلدەرى عانا ەمەس, باتىستاعى وزات ەلدەردە دە جوق. ويتكەنى ول جاقتا بارلىعى دەرلىك شاعىن شارۋاشىلىقتار بولعاندىقتان كەشەندى ءدان كەپتىرۋشى زاۋىتتارى دا «اZام»-داي ۇلكەن ەمەس. سوندىقتان «اZام»-دى كورگەن رەسەي مەن تۇركيا, ودان ارىدەگى ەۋروپا ەلدەرىنىڭ شارۋا قوجالىقتارى بۇل زاۋىتتىڭ تەح­نولوگياسى مەن ءونىم ساپاسىنا شىن ءتانتى», دەدى قىرمان مەڭگەرۋشى.

«بيىلعى ەگىندى قابىلداۋ بارىسىندا جالپى ساقتاۋ سىيىمدىلىعى 303 مىڭ توننانى قۇرايتىن ليتسەنزياسى بار 3 بىردەي استىق قابىلداۋ كاسىپورنى 100 پايىز جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار اۋىلشارۋاشىلىق بولىمشەلەرىندە سىيىم­دىلىعى 165 مىڭ تونناعا جۋىق 101 استىق ساقتاۋ قويماسى بار. اۋداندا 18 استىق كەپتىرگىشتەرى تولىققاندى جۇمىس ىستەپ تۇر. ەگىن جيناۋ جۇمىستارىندا بارلىق استىق كەپتىرگىشتەر پايدالانىلادى. بۇل ورتاشا تاۋلىكتىك ونىمدىلىگى 3 260 تونناعا دەيىن استىقتى كەپتىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى», دەدى بۇلاندى اۋدانى اكىمىنىڭ كومەكشىسى-ءباسپاسوز حاتشىسى اينۇر قاليەۆا.

كورشى اۋدان اكىمىنىڭ كومەكشىسى دە بيىل­عى اۋىر ءجۇرىپ جاتقان كۇزگى جيىن-تەرىم ناۋقانىندا شىلقىعان سۋعا مالىنعان ءدان داقىلدارىن كەپ­تى­رۋدە «اZام» زاۋىتتارى ەگىنشىلەرگە ۇلكەن كومەك بولىپ جاتقانىن ايتىپ, ازام­دىقتارعا دەگەن العىسىن ايامادى. ال ءبىز كۇن ۇياسىنا قونعان تۇستا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ۇيىم­داس­تىرعان تاماشا ءباسپاسوز-تۋرى­مىز­دى ءتا­مام­داپ, استاناعا بەت الدىق.

جول-جونەكەي ەلىمىزدىڭ ونەر­تاپ­قىش­تا­رى تۋرالى ويلاپ, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «مەملەكەت وتاندىق كاسىپكەرلەردى قورعاپ-قولداۋعا مىندەتتى» دەگەن ءسوزىن ەسكە الدىق.

استانا – استراحان – جالتىر –
جۋراۆلەۆكا – استانا