سۋرەتتى تۇسىرگەن – ج.مۇسابەكوۆ
كورنەكتى قالامگەر, «جۇمىر جەردە تەڭبىل دوپ», «مۇڭايىپ ويانعان قالا», «نارتاۋەكەل», «اسپاننان شۇعا جاۋعان كۇن» سەكىلدى بەلگىلى شىعارمالارى ەل ەسىندە قالعان, «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتىن باسقارىپ جۇرگەندە بۇگىندە ەلىمىزدىڭ باسپاسوزىنە ەڭبەگى سىڭگەن كوپتەگەن رەداكتوردى باۋلىعان سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان سالتاناتتى ءىس-شارانىڭ شىمىلدىعى قالامگەردىڭ ءومىر وتكەلدەرىن سۋرەتتەگەن تەاترلاندىرىلعان قويىلىممەن اشىلدى. وندا ازان شاقىرىپ ات قويعانىنان باستاپ, اكەسىنىڭ «حالىق جاۋى» رەتىندە قۋعىندالعانى, سوعىس جىلدارىنداعى الاپات اۋىرتپالىقتار كورىنىس بەرەدى. سوڭىندا جۇرت كوڭىلىن جادىراتقان ماسكەۋ وليمپياداسىنداعى شات-شادىمان كەزدەر, تورتكۇل دۇنيەنى شارلاعان قازاق بالاسىنىڭ جاھاندىق كەيىپكەرلەرى مەن جازۋشى ءومىرىنىڭ كەيبىر كەزەڭدەرى كوركەم كومپوزيتسياعا ارقاۋ بولعان.
جيىنعا ارنايى كەلگەن پرەزيدەنت كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جىلى لەبىزىن جەتكىزدى.
«سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ كورنەكتى قالامگەر, ونىڭ ارتىندا شوقتىعى بيىك شىعارمالارى قالدى. جۋرناليستيكا سالاسىنا زور ەڭبەك ءسىڭىردى. ۇلكەن مەكتەپ قالىپتاستىرعان قابىرعالى قايراتكەر. ۇلت ماقتانىشى. ءبىزدىڭ رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردىڭ, ۇلتتىق ءباسپاسوزدىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە سەپتىگىن تيگىزدى. بۇگىندە ۇلتتىق رۋحانياتىمىزدىڭ تۋىن كوتەرىپ وتىرعان ءىزباسارلارى باردا بەردىقۇلوۆتىڭ ەسىمى ەشۋاقىتتا ۇمىتىلمايدى», دەدى م.وتارباەۆ.
اقىندار مەن باتىرلار ەلى – جامبىل اۋدانىندا كىندىك قانى تامعان قالامگەردىڭ مەرەيتوي سالتاناتىنا جيىلعان قاۋىمدى الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان ءابدىراحىم قۇتتىقتادى.
بۇدان كەيىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلىنىڭ قۇراستىرۋىمەن جارىققا شىققان سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ تۋرالى «تۇيعىن تالانت» اتتى جيناقتىڭ تۇساۋى كەسىلدى.
كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا قاتىسقان قالامگەردىڭ زامانداستارى مەن شاكىرتتەرى اتىنان ءسوز العان نۇرلان ورازالين, جانبولات اۋپباەۆ, وتەگەن ورالباي ۇلى, قىدىربەك رىسبەك, قانسەيىت ابدەز ۇلى, جۇماباي شاشتاي ۇلى, باسقا دا تانىمال تۇلعالار ءسوز سويلەپ, اياۋلى اعا تۋرالى ەستەلىكتەرىن ورتاعا سالدى.
«سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ بۇكىل ءومىرى قازاقتىڭ تۇتاستىعىنا, ۇلتىمىزدىڭ ونەگەلى, ءورىستى بولۋىنا ارنالدى. قولىنا قالام ۇستاپ جۇرگەن جازۋشى دەيتىن قاۋىمنىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ شىعىپ, ەل باسىنا قيىن-قىستاۋ كۇن تۋعاندا ويىن جاسقانباي ايتقان جانە ەشكىمنىڭ الدىندا بۇگەجەكتەۋدى بىلمەگەن, بابالاردان بىتكەن ۇلى قاسيەتىمەن عۇمىر كەشكەن سەيداعاڭنىڭ ارۋاعى ءبىر اۋناپ تۇسكەن بولار. مەن – سەيداعاڭنىڭ شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرىمىن. مەنىڭ العاشقى ەڭبەك كىتاپشاما رەداكتور رەتىندە قول قويىپ, قىزمەتكە العان العاشقى ۇستازىم», دەگەن كورنەكتى اقىن, مەملەكەت قايراتكەرى نۇرلان ورازالين وي تۇبىندە جاتقان ەستەلىكتىڭ تيەگىن اعىتتى.
«مەنىڭ ەسىمدە قالعانى, سۋىقتوبەدە سەيداعانىڭ 50 جىلدىق جيىنى ءوتتى. مىنبەگە شىقتى. قازاق سپورتى جونىندە رەپورتاجدارى گازەتتەن تۇسپەيتىن كەز. «لەنينشىل جاستىڭ» داۋىرلەپ تۇرعان زامانى. سول جيىندا سەيداعاڭنىڭ ءبىر ءساتى جانىمدا جاڭعىرىپ وتىر. ول كەزدە قىزىل يمپەريانىڭ قىلىشى جارقىلداپ, ارۋاقتاردى ايتقىزبايتىن. سوعان قاراماستان مىنبەرگە شىققان سەيداعاڭ ەشكىمنەن قايمىقپاي: ء«بىز ارۋاقتاردى وكپەلەتپەۋىمىز كەرەك. ءتىرىنىڭ تىرشىلىگىن تۇزەيتىن – ۇلى ارۋاققا اينالعان تۇلعالارىمىز. قازاقتى ساقتاپ كەلگەن سولار. قاراكەرەي قابانباي, رايىمبەك, قاراساي سىندى بابالارىمىز بولماسا, باسىنا قيلى-قيلى كۇن تۋعان كەزدە قازاقتىڭ جاعدايى قالاي بولار ەدى؟ شىعىستان كەلگەن, بىزبەن عاسىرلار بويى الىسىپ كەلە جاتقان ۇلى يمپەريانىڭ تابانىندا قالار ما ەدىك, الدە سولتۇستىكتەن كەلىپ ءبىزدى تاپتاپ وتىرعان ەلدىڭ قاناتىنىڭ استىندا قالىپ, جوق بوپ كەتەر مە ەدىك؟ رۋحىمىزدى ساقتاعان سول ۇلى بابالارىمىز», دەگەن ءسوزى بۇكىل زالدى رۋحتاندىرعان بولاتىن. مىنە, بار-جوعى 50 جاسىندا جالىنداي سويلەگەن سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ وسى ىرىلىگى ۇلتتىڭ ساناسىن سىلكىنتتى. حالىق ۇزاق قول سوقتى. بۇل سەيداعاڭنىڭ باتىرلىعىنا قول سوعۋى ەدى», دەپ ەسكە العان نۇرلان ورازالين قالامگەردىڭ ءومىرى كۇرەسپەن وتكەنىن ءسوز ەتتى. قايسارلىعىمەن ءوز بيىگىندە قالعانىن اتاپ ايتتى.
قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ قالامى قارىمدى, ويى ۇشقىر بۋىنىن قالىپتاستىرعان ۇستازدىڭ مەرەيتويىنا الىس-جاقىننان ات ارىتىپ جەتكەن شاكىرتتەرى بىرىنەن سوڭ ءبىرى ءسوز الىپ, تەبىرەنىستەرىن ءبىلدىردى.
«تۇيعىن تالانتتىڭ» اتىن مەن قويعان ەدىم. سەيداعاڭنىڭ اسىل قاسيەتى – قازاق بالاسىن الالامادى. جاقسىلىققا جانى قۇمار, شىن تالانتتاردى ءوزىنىڭ جانىنا جينادى. مەن ماڭعىستاۋ دەگەن ەلدەن كەلدىم, گازەتكە ەلدىڭ ءتورت بۇرىشىنان تىلشىلەر تۇگەل جيىلدى. سونىڭ ارقاسىندا «لەنينشىل جاس» گازەتى ەلىمىز بويىنشا رەسپۋبليكالىق باسىلىمدار ىشىندە 300 مىڭ داناعا جەتتى. 50-جىلعى تولقىن باسى-قاسىندا بولدىق. جەلتوقسان كوتەرىلىسى قالاي بولدى؟ ول وزدىگىنەن بولا سالمادى. سەيداعاڭ باسشىلىق جاساعان «لەنينشىل جاس» گازەتى جىلدار بويى قازاقتىڭ رۋحىن, نامىسىن, جىگەرىن وياتتى. ءسويتىپ, حالىق ءوزىن-ءوزى تانىپ, الاڭعا شىقتى. مىنە, سەيداعانىڭ ۇستازدىق داستانى, ەرلىگى وسىندا جاتىر.
جەلتوقسان دۇربەلەڭىندە ماسكەۋدەن, ساياسي بيۋرودان كەلگەن م.سولومەنتسەۆ پەن جاندايشاپ ۆ.رازۋموۆسكي, گ.كولبين قاتىسىپ وتىرعان, الماتى قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى گ.شۋليكو جۇرگىزگەن جينالىستا سەيداعاڭ ورتاعا شىعىپ, جاستارعا ارا تۇسەدى. سوندا شۋليكو: «بەردىقۇلوۆ, ءسوزىڭدى قىسقارت, نە دەپ تۇرسىڭ؟» دەپ سۇق ساۋساعىن بەزەگەندە, ەشتەڭەدەن سەسكەنبەگەن سەيداعاڭ: «ەي شۋليكو, تارت انا سۇق ساۋساعىڭدى. وسى ساۋساقتار ءبىزدى وسى كۇيگە جەتكىزگەن» دەگەن ەدى. بۇل 1986 جىلدىڭ 20 جەلتوقسانى بولاتىن. مۇنداي ەرلىكتى ەشكىم كۇتپەگەن. جەلتوقسان كوتەرىلىسىندە ءبىرىنشى سويلەگەن دە بەردىقۇلوۆ بولاتىن. ءبىز جەلتوقسان كوتەرىلىسىن قالاي ۇمىتپاساق, بەردىقۇلوۆتى دا سولاي ۇمىتپاۋىمىز كەرەك», دەدى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن وتەگەن ورالباي ۇلى.
بۇدان كەيىن ءسوز العان جامپوز جۋرناليست جانبولات اۋپباەۆ وداقتاس 15 ەلدىڭ ىشىندە اتى كەڭىنەن تانىلعان سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتى قازاق سپورت جۋرناليستيكاسىنىڭ ۇزدىگى دەۋ از, كورنەكتى وكىلى ەكەنىن اتاپ ايتتى. ەكىنشىدەن, الەمدە التى قۇرلىق بار بولسا, ءانۋار ءالىمجانوۆتان كەيىنگى ءتورت قۇرلىققا تابانى تيگەن سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ ەكەنىنە ايرىقشا توقتالدى.
«سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ – قازاق سپورت جۋرناليستيكاسىنىڭ ۇزدىگى. ول – جۋرناليستيكانىڭ كورنەكتى وكىلى. ارىپتەسىم ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ «ول كىسىنى بۇكىل سوۆەت ەلى ءبىلۋشى ەدى عوي» دەگەن ءسوزى راس. كسرو-نىڭ سپورت تاقىرىبىنا جازاتىن جۋرناليستەرىنىڭ تىزىمىنە ساناۋلى عانا ادامدار كىرگەن. سونىڭ ءبىرى – سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ. نەگىزى, اتالعان تىزىمگە گرۋزيا, ارمەنيا, بەلارۋستىڭ بەلگىلى سپورت جۋرناليستەرى دە ەنبەگەن. كەڭەس وداعىنداعى 15 رەسپۋبليكانىڭ ىشىنەن قازاق سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ دەگەن فاميليانى ايقىن كورۋگە بولادى. گەوگرافياداعى التى قۇرلىقتىڭ تورتەۋىنە تابانى تيگەن ءجۋرناليستىڭ ءبىرى – ءانۋار ءالىمجانوۆ, ەكىنشىسى – سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ. ول امەريكا, ازيا, افريكا, ەۋروپا قۇرلىعىن تۇگەل كورگەن. مۇنىڭ – ءوزى ۇلكەن باقىت.
«ول «لەنينشىل جاستى» كادرلار تاربيەلەيتىن جۋرناليستيكا مەكتەبىنە اينالدىردى. سەيداحمەت اعامەن 14 جىل بىرگە جۇمىس ىستەدىم. مەنى دە ەكى-ءۇش جەرگە جۇمىسقا شاقىردى. سەيداحمەت «جوق, وسىندا ىستەي بەر, ءالى تالاي شاقىرتۋلار بولادى. رەسپۋبليكا ۇلكەن, سەن ەركىن شارلامايسىڭ با, قىزىق نارسەنى تاۋىپ جازبايسىڭ با؟» دەپ توقتاتاتىن. مەن ونىڭ قامقورلىعىن كوپ كوردىم», دەدى جانبولات اۋپباەۆ.
ال قىدىربەك رىسبەك سەيداعاڭا بالا كەزدەن رۋحاني تۇرعىدا جاقىن بولعانىن ەسكە الىپ, تەبىرەنە سويلەدى.
«سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ شاكىرتى بولۋ ءبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا بۇيىردى. مەن سەيداحمەت اعامەن العاش رەت 1973 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا «لەنينشىل جاس» گازەتىنىڭ بەتتەرى ارقىلى تانىستىم. ول كەزدە مەن 10-11 جاستاعى بالا ەدىم. اۋىلدا ساباقتان كەلە جاتىپ «لەنينشىل جاس» دەگەن گازەتىن الدىم. ۇيگە اكەلىپ, ەڭ سوڭعى سپورت بەتىن اشىپ «س.بەردىقۇلوۆ» دەگەن فاميليانى وقىدىم. اۋىلدا جۇرگەن بالا سەيداحمەتتىڭ شاكىرتى بولادى دەپ ويلاپ پا ەدى؟ گازەت ءبىر كۇن كەشىكسە, تىنىم تاپپاي ىزدەيتىن جاعدايدا بولدىم. 1973 جىلدان باستاپ سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ جازعاندارىن وقىپ, الىستاعى اعانى جاقىن تارتتىم. گازەتتەن سول كىسىنىڭ اتىن وقىپ قالسام, ەرەكشە قۋانار ەدىم. الىستا ءجۇرىپ سەيداعاڭ اعامەن بالاڭ كوڭىلمەن سىرلاساتىن بولدىم. بۇل مەن سەكىلدى سەيداعاڭ شىعارماشىلىعىمەن سۋسىنداعان مىڭداعان جاستىڭ دا ارمان-ماقساتى, شىنايى كوڭىلى شىعار. ول كەزدە ەلگە تانىمال اعانىڭ شاكىرتى بولۋ قاپەرىمدە دە بولعان ەمەس. وسىلايشا, ول تالاي ءجۋرناليستىڭ شامىن جاقتى, باعىن اشتى», دەدى سپورت ءجۋرناليسى قىدىربەك رىسبەك.
سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ تۇلا بويى نامىستان جارالعان قازاقتىڭ ناعىز قايراتكەر ازاماتى ەكەنى ءسوزسىز. ول – قازاق سپورت جۋرناليستيكاسىنىڭ نەگىزىن قالاعان, سىرلى ءسوزدىڭ تارلانى. ەلى باردا ول ەشقاشان ۇمىتىلمايدى.
قازاق سپورت جۋرناليستيكاسىنىڭ جارىق جۇلدىزىنا اينالعان اردا قالامگەر سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كونفەرەنتسيا سوڭىندا ء«سۇيىنباي سازى» مەن «قۇلان ساز» انسامبلدەرىنىڭ ونەرپازدارى كونتسەرتتىك باعدارلامالارىن ۇسىندى.
الماتى وبلىسى
