نەگىزى توبىلجانداعى تۇز ءوندىرىسى ءبىراز جىلدان بەرى توقتاپ تۇرعان. جەرگىلىكتى ۇلكەن جانە كىشى توبىلجان كولدەرىندە ەرتە زامانداردان تۇز ءوندىرىلىپ, ەكسپورتقا شىعارىلدى. الايدا تاۋەلسىزدىك جىلدارى ينۆەستورلاردىڭ دۇرىس باعىتتى ۇستانباۋىنان جوبالار جول ورتادا قالدى. 30 جىل بۇرىن اۋەلى كىشى توبىلجان جابىلىپ قالدى. ودان سوڭ «پاۆلودارتۇز» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى ۇلكەن توبىلجاندى دا كونسەرۆاتسيالاۋدى جۇزەگە اسىردى. باستى سەبەپ – تۇز قورىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى. سونىڭ سالدارىنان اۋىلدىقتار ناپاقا تاۋىپ وتىرعان جۇمىس ورىندارىنان ايىرىلىپ, جۇرت وبلىس ورتالىعىنا قاراي كوشە باستادى. كەزىندە 3 مىڭنىڭ ۇستىندە ادام تۇرسا, بۇگىندە ونداعى حالىقتىڭ سانى 500-گە دە جەتپەيدى.
وسىدان ءبىر جىل بۇرىن كىشى توبىلجانداعى تۇز ءوندىرىسىن قايتا قولعا الاتىن ينۆەستور تابىلىپ, جەرگىلىكتى جۇرت قۋانىشتى حابارعا ەلەڭ ەتكەن. كوپ ۇزاماي كوپشىلىك تىڭداۋ وتكىزىلدى. جوبانى جاڭعىرتۋشى كومپانيا وكىلدەرى بىلتىر شىلدە ايىنان تۇز ءوندىرۋدى باستاپ كەتەمىز, ال بيىل تەحنيكالىق تۇزدى اس تۇزىنا اينالدىراتىن قايتا وڭدەۋ تسەحى ىسكە قوسىلادى دەپ ۋادە ەتكەن-ءدى. الايدا جۇمىستار ءبىر جىلعا كەش باستالىپ, كول ماڭايىنداعى تىرلىك ەندى قىزا باستاعان. سەرىكتەستىك 10 ادامدى جۇمىسقا قابىلدادى. كومپانيانىڭ رۇقسات ليتسەنزياسى بار, وڭىرلىك تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى ليميت بەكىتىپ بەرگەن.
«تۇز ءوندىرۋ ونەركاسىپتىك اۋقىمدا بولماسا دا, بىرتىندەپ جۇرە باستادى. كىشى توبىلجاندا 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت تۇز سىرتقا تيەلمەگەن. قازىر ينۆەستور تەحنيكالارىن اكەلىپ جاتىر. جەرگىلىكتى حالىق اراسىنان جۇمىسقا ادامداردى قابىلدايدى. وكىنىشكە قاراي, ۇلكەن توبىلجاندى كونسەرۆاتسيالاۋدىڭ مەرزىمى اياقتالعانىنا قاراماستان, ونداعى ءوندىرىس توقتاپ تۇر. بيىل تۇز قورىنا قايتادان ساراپتاما تاعايىندالادى دەلىنگەن ەدى. ازىرشە جاۋاپتى ورگاندار قادام باسپاي وتىر. بۇل كولدەگى تۇز قورى مول بولۋعا ءتيىس, كەزىندە مۇنداعى جۇمىستار توقتاپ قالۋى سالدارىنان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كوبى ەڭبەك ورىندارىنان ايىرىلدى. ەگەر تابيعي رەسۋرس جەكە فيرمانىڭ قولىنا بەرىلسە, بۇرىنعى يگىلىكتەر اۋىلعا قايتا ورالادى دەگەن ءۇمىتىمىز زور», دەيدى ۋسپەن اۋدانى راۆنوپول اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى مۇحتار سقاقوۆ.
اۋماقتا كەزىندە تۇز وندىرگەن «پاۆلودارتۇز» كومپانياسى وكىلدەرىنىڭ سوزىنشە, توبىلجان كولىندەگى شيكىزات اس تۇزىنا جارامسىز. سوندىقتان ودان تەك تەحنيكالىق تۇزدىڭ 30-40 مىڭ تونناسىن الىپ وتىرعان. باسىم بولىگى رەسەيگە ەكسپورتتالىپتى. تەحنيكالىق تۇز نەگىزىنەن قىستا كوكتايعاق كەزىندە جولدارعا سەبۋگە, زاۋىتتارداعى سۇزگىلەردى تازارتۋعا, مال ازىعى رەتىندە پايدالانىلادى. وسى كولدەردەگى تۇز جازعى ۋاقىتتا عانا وندىرىلەدى.
جالپى, ۋسپەن اۋدانىندا تۇزدى, سورتاڭ كولدەر بارشىلىق. سونىڭ ىشىندە توبىلجان اۋماعىنداعى قوس سۋ ايدىنىندا شامامەن 1934 جىلدارى تۇز ءوندىرىسى باستالعان. تۇز ءوندىرۋ كاسىبى كەڭەس وكىمەتى جىلدارى اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزىن قۇراپ, ناتري ءحلوريدىنىڭ قۇرامىنداعى اس تۇزى 99 پايىز مولشەرىندە كەزدەسەتىنى بەلگىلى بولعان. ءارى تۇزدىڭ دا ءدامى ەرەكشە. الايدا ونىڭ قۇرامىنداعى ۇساق ساز تۇيىرشىكتەرى بىرنەشە مارتە جۋعاندا كەتپەي, تۇز سۇرعىلت تارتىپ تۇرادى. سوعان وراي مۇنداعى تۇز ەكىنشى سۇرىپقا جاتقىزىلادى. ءبىر جىلدارى توبىلجاندا ءتۇرلى دامدەۋىشتەر قوسىلعان تۇز تۇرلەرى ازىرلەنىپ, ەكسپورتقا شىعارىلادى دەپ جوسپارلانعان. ءوندىرىس العاشقىدا جاڭا ءونىم تۇرلەرىن ساپالى تۇردە شىعارا باستاعانىمەن, ساتىلىم ماركەتينگى دۇرىس جولعا قويىلماعاندىقتان, كوپ ۇزاماي جابىلىپ تىندى.
پاۆلودار وبلىسى,
ۋسپەن اۋدانى
