سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
قارعادايىنان وي-ساناسىنا ولەڭ ۇيالاعان تالاپكەر مەكتەپتە قاتارلاستارى سوزبەن ارەڭ سالەم ارناپ جۇرگەندە, ول شىعارمانى ولەڭمەن جازىپ, ۇستازدارىنىڭ ءىلتيپاتىنا بولەنەدى. سول تۇستاعى «لەنينشىل جاس» (قازىرگى «جاس الاش») گازەتى مەن جاستار ۇيىمى تالانتتى وقۋشىلاردى تانىپ-ءبىلۋ ءۇشىن وتان تۋرالى شىعارماعا بايگە جاريالايدى. ەلىمىزدەن جۇزدەگەن تالاپكەر قاتىسادى. وزا شاپقان توعىزدىڭ قاتارىنان قورعانبەك تە تابىلادى. ولەڭدەرى گازەتكە باسىلادى. بۇگىنگى كورنەكتى قالامگەر, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, سول كەزدەگى جاستار گازەتىنىڭ سايىپقىراندارىنىڭ ءبىرى كادىربەك سەگىزباەۆ «كىشكەنتاي جۇرەكتەردىڭ ۇلكەن ىقىلاسى» دەگەن ماقالاسىن «لەنينشىل جاستار» گازەتى جاريالاپ, كوكشە ۇلانىنا ەرەكشە كوڭىل اۋدارىپ, زور سەنىم ارتادى.
قورعانبەك الماتىعا كەلىپ, اتىنا قانىق ۇلكەندەردى سىرتتاي كورگەندە, جاستار باسىلىمىنداعى اعالارىنا يمەنە قول بەرگەندە توبەسى كوككە جەتكەندەي بولادى. وسى قالاعا كەلىپ وقىسام دەگەن ارمان اساۋداي الا قاشىپ, ءۇمىت جەتەلەپ كەتكەنى جانە بار. ارمان العا وزىپ, سول ءۇمىت 1970 جىلى الماتىعا ات باسىن تىرەتەدى. قازمۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا بولىمىنە قۇجات وتكىزەيىن دەپ بارسا, ءوزى سەكىلدى بوتا تىرسەك, جانارلارى جالتىلداعان بوزوكپەلەر از ەمەس ەكەن. كەزەك الىپ ءسال تۇرادى دا, ۆوكزالدان كەلە جاتىپ, جازۋشىلار وداعى دەگەندى كوزى شالعان. بۇل ارادان تاياق تاستام ەكەنىن كوڭىلىنە ءتۇيىپ العان. كەزەگى جەتكەنشە بارىپ كەلۋگە بەكىنەدى. الگى ەڭسەلى عيماراتتىڭ ەكى قابات ەمەن ەسىگىن ارەڭ اشىپ, يمەنە باسىپ ىشكە كىرەدى. سولعا بۇرىلىپ ءدالىزدى بويلاپ كەلە جاتقان. «جالىن» جۋرنالىنىڭ رەداكتسياسى دەگەن جازۋدى وقىعاندا جۇرەگى تايداي تۋلاپ كەتىپ, ءسال بوگەلىپ بارىپ, ىشكە كىرسە قارا قۇرىم قياق مۇرتتى, كەڭ ماڭداي جىگىت «سەن قاي بالا ەدىڭ؟» دەگەن سۇراۋلى جۇزىنە بەرگەن جاۋابى «كوكشەتاۋدانمىن!» بولادى. ءسال ك ۇلىمسىرەگەن قياق مۇرت قيا تارتىپ: «كوكشەتاۋدا قازاق قالىپ پا ەدى ءوزى؟» دەگەندە, بالاڭ جىگىت جالت قاراپ, نامىسىن قامشىلاپ, تۋراشىلدىعىنا باسىپ: «بار بولعان سوڭ كەلىپ تۇرمىن عوي!», دەيدى ج ۇلىپ العانداي. «مىنا جىگىتتىڭ كوزىندە وت بار سەكىلدى, ءاي, جاراسقان, كيەلى تابالدىرىقتى العاش اتتاپ تۇر-اۋ شاماسى, قولىنداعى داپتەر تولعان ولەڭ بولۋ كەرەك, جارايتىنى بولماۋى مۇمكىن ەمەس, بىرەۋىن قازىر كەتىپ بارا جاتقان نومىردەگى توپتاماعا سالىپ جىبەرەلىك», دەيدى. ءۇش ايدان كەيىن «مەنىڭ مۇڭىم» دەگەن ولەڭى جۋرنالعا شىعىپ, كۋرستاستارىنىڭ الدىندا بەدەلى وسەدى. ءسويتىپ, دەكاننان ادىلدىك سۇرايمىن دەپ «ادىلەت» دەگەن جاناما اتقا يە بولسا, مىنا ولەڭنەن كەيىن اقىن بولىپ شىعا كەلەدى. قارا ءسوزدىڭ قاس شەبەرى مەن ولەڭ ءسوزدىڭ ورەن جۇيرىگى مۇحتار ماعاۋينمەن, جاراسقان ابدىراشەۆپەن سولاي جۇزدەسىپ, كەيىن اعالى-ءىنىلى بولىپ كەتەدى.
قۇجات ءوتىپ, سىناق تاپسىرىپ جۇرەدى. مەكتەپتە نەمىس ءتىلى ءجوندى وقىتىلمايدى. بىراق اتتەستاتقا بايقاۋسىزدا باعا قويىلىپ كەتكەن. وسى جايدى فاكۋلتەت دەكانى, ايبىندى تاۋمان اماندوسوۆقا ءوتىنىپ ايتسا, كونە قويمادى. شاپشاڭدىعىنا باسىپ: «ادىلەت قايدا؟», دەيدى. قاراقوشقىل ءجۇزى تۇتىگىپ. تاسقا ءتۇسىپ تۇرعان كەزى. تارلان تاۋمان اعايىمىز دا وسال ەمەس, تاياعىن ءبىر تولعاپ جىبەرىپ, ۇشىپ تۇرادى. تالاپكەر ەسىكتى سىرتىنان جابادى. وتىنىشتەن تۇك شىقپايتىنىنا كوزى جەتەدى. ەمتيحانعا بارىن سالىپ دايىندالادى. كۇش-جىگەرى تىعىرىقتان شىعارعانداي بولادى. وقۋعا تۇسەدى. العاشقى تانىسۋ جينالىسىندا ۇستاز اماندوسوۆ «امانجولوۆ!» دەگەندە ءسال كىدىرىپ, ديدارى نۇرلانىپ, جىلى جىميىپ, تاياعىنا سۇيەنىپ تۇرىپ, «ادىلەت بار ما ەكەن, امانجولوۆ؟», دەيدى. «بار ەكەن, اعا!». «ەندەشە, قۇتتى بولسىن!» دەپ ءبىرىنشى قۇتتىقتاعان تاۋمان اعاسى قورعانبەكتىڭ ادىلەت ىزدەگەن حيكاياسىن كۋرستاستارىنا جايىپ سالادى.
ستۋدەنتتىك شاق قايتا ورالماس, ءومىرى ەستەن كەتپەيتىن گۇلداۋرەن عوي. اسىرەسە شىعارماشىلىققا ۇمتىلعان, «سەن تۇرا تۇر, مەن اتايىن» دەيتىن تەڭىز تولقىندىلار ءۇشىن, ءتىپتى ءجونى بولەك. سول ءبىر شاقتا, وت بولىپ جانىپ, شوق بولىپ كۇيەتىن ءساتتى ولەڭ ورنەگىندە: «ستۋدەنت, شىركىن, قوسىلۋشى ما ەدى ساناتقا؟ سەزىمىڭ البىرت لاپىلداپ كەتەر زاماتتا. جۇرەگىمىزدى ۇستاپ, ءبىر-ءبىر پرومەتەيگە ۇقساپ, جەتۋشى ەك ۇشىپ ورالحان مەنەن ساعاتقا» دەپ, تاعى ءبىر جەردە بولمىسى ءبۇتىن مارات قابانباەۆتى دا ەسكە تۇسىرگەن ەكەن. ول پرومەتەيلەر – ورالحان بوكەەۆ پەن ساعات اشىمباەۆ ەدى, جاستار گازەتى «لەنينشىل جاستىڭ» تۇتقاسىن ۇستاعان مىقتىلاردىڭ ىشىندە بىرەگەيلەرى ەدى.
جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىن ءبىزدىڭ قورعانبەك قالا جاعالاماي, تانىس ساعالاماي, قۇداي بەرگەن تالانت شىن بولسا, قاي جەردە دە قاۋىز جارۋعا ءتيىس دەپ, التىن بەسىك اۋىلعا بەت تۇزەيدى. اۋداندىق گازەتتە شىڭدالىپ, وبلىستىق باسىلىمدا ىجداعاتتىلىعىمەن سەنىمگە ءىلىنىپ, باسشىلاردىڭ قاتارىنان تابىلادى. ولەڭدى قۇيىنداي قۇيىلتا ءجۇرىپ, گازەتتىڭ قارا ماقالاسىن جازا ءجۇرىپ, ادەبيەت الەمىنىڭ جاۋھار جانرلارىنا بويلاپ بارادى. الماتىدا جارىق كورىپ جاتقان سۇبەلى كىتاپتار تۋرالى تالداۋ ماقالالار جازىپ, جۇرتشىلىقتى حاباردار ەتىپ وتىرۋدى داستۇرگە اينالدىرادى. كوركەم پروزاعا دا قالام تارتادى. ولەڭدەرىنىڭ قاتارىندا ول دا جاريالانىپ جاتادى.
ول كەزدە ەل ىشىندە جۇرگەن قالامى قارىمدى, ويى ۇشقىر ازاماتتى استاناعا الدىرۋ ءۇردىسى ورنىققانى بار. ونىڭ باسىندا شەرحان مۇرتازاداي ارىس تۇرعانى دا اقيقات. سونى جاڭعىرتۋ ۇلگىسىمەن قاي جاعىنان دا قابىلەتى مىعىم, بۇگىنگى ءبىلىمدار تۇرسىن جۇرتبايدىڭ دەمەۋىمەن, اتاقتى مۇحتار ماعاۋيننىڭ ىقىلاسىمەن سوناۋ كوكشەدەن «جۇلدىز» جۋرنالىنا شاقىرىپ الىنادى. شىعارماشىلىق ورتا وي-ورەسىنە سونى سەرپىن بەرىپ, تىڭ دۇنيەلەر جازۋعا جول اشادى.
الىپتار ونەگەسى ءداستۇر بولىپ ورنىققان «Egemen Qazaqstan» كەلگەن سوڭ ولەڭمەن قاتار, ەپيكالىق پوەمالارعا جەلى تارتىپ, ۇلتىمىزدىڭ جاقسىلارى تۋرالى ەسسە-ماقالالار, كوركەم ادەبيەت تۋرالى وي-تولعامدار جازىپ, بىرىنەن سوڭ ءبىرى جارىق كورەدى, وقىرمان جۇرتتىڭ العىسىنا بولەنەدى. بۇل – امانجولوۆتىڭ ءومىر جولىنداعى ءبىر بەلەسى ەدى.
ەكىنشى بەلەسىنە كەلەر بولساق, قورعانبەكتى الدا اقىن دەدىك. ءيا, اقىن, اقىن بولعاندا تىنىسى كەڭ, ءار كۇن سايىن شابىتى شالقىپ, قىرانداي قالقىپ, قالامى تاس قايراققا قايرالعان بولات قانجارداي وتكىرلەنىپ, شۋماقتار لەك-لەك جوسىلىپ, قوڭىر ۇنىمەن وقىعاندا قوڭىراۋداي سىڭعىرلاپ, مىڭ قۇبىلىپ جاتتى. وعان قاي ولەڭىن دايەككە الساڭ دا قۇيىلىپ, تابيعاتتى مىڭ قۇبىلتا اسەرلى بەينەلەپ, تۋعان ولكەسىن, ونىڭ ىشىندە كورىكتى كوكشەنى كول-كوسىر ەتىپ سۋرەتتەيدى. سىڭسىعان شىرشالار, سۇقتاندىرار كورىنىستەر, وقجەتپەس, جەكەباتىرلار, سىلدىرلاعان بۇلاقتار, باياۋ تولقىپ, قايناپ شىعىپ جاتقانداي شىمىرلاعان كولدەر – ءبارى دە كوز الدىڭنان كينولەنتاسىنداي سىرعيدى. وقىپ كورەلىك. «سىر تىڭداشى, تۋعان جەر – كوكشە مەكەن, كىل جاھۇتتان كىم سەنى ەكشەدى ەكەن... ءجۇزى كوركەم ارۋلار ىسكە بەرىك, ايناكولدىڭ اندەتكەن جيەگىندە... جاعالاۋدا تىزىلگەن قاراعايعا, قىزدار ەركە قيىلىپ قاراماي ما, توگىلتىپ قولاڭ شاشتى تاراماي ما, جىلى كەشتە جانىندا وقجەتپەستىڭ, ناز ەتىپ سىر شەرتپەي مە تۋعان ايعا؟». بۇل – كوكشەتاۋ كورىنىسى. ء«تورت اۋىل» ولەڭىندە سول اۋىلداردان تاراعان باۋىرلارىن تۇگەندەپ, ء«تورت اۋىل – ءتورت باۋىرىم, بىردەيسىڭدەر,.. سەندەرسىز مەنى, ءسىرا, كىم دەيسىڭدەر؟», دەپ ىنتىماققا ۇيىعان, بەرەكەگە باس قويعان جۇرتىنا شىن ءىلتيپاتىن جەتكىزەدى. زەرەك اقىن كوركەم كورىنىستى زەرەندىسىنە كەلگەندە قۇلاگەردەي كوسىلە شابادى, نەبىر تولقىنىستى تەڭەۋلەردى تابادى. «اقان دا مۇندا ءان سالعان, بالقاديشانىڭ جايلارى. ءبىرجان دا ساعان تامسانعان, زەرەندى قاراعايلارى» دەپ, ودان سوڭ: «وسىناۋ باقي عۇمىردىڭ, جالعاسا بەرسىن تويلارى. ۇمىتپا جىرىن ۇلىڭنىڭ, زەرەندى قاراعايلارى», دەيدى كىندىك قانى تامعان كيەلى توپىراعىنا.
بۇكىل قازاق جەرىن, تابيعاتىن, جاقسىلار مەن جايساڭدارىن تەبىرەنە تولعاعان اقىن قازىر ءوزى تۇرىپ جاتقان الاتاۋ باۋرايىنداعى تالعار تۋرالى تولعاۋىندا تاريحقا تەرەڭدەپ بارىپ, وتكەن مەن بۇگىندى ۇشتاستىرا كەلىپ, «تاريحىمدى تانىماۋىم ۇيات-تى... جەتىسۋدىڭ قالالارى-اي جەرۇيىق, قورعاس, قويلىق, قولتىقتاسقان المالىق... كارى تالحيز جاس تالعارعا جالعاسقان», دەيدى.
انا قۇدىرەت دەيمىز. ونىڭ قاسيەتىن باۋىرىنان ۇزاپ شىققاندا ءبىلىپ, اتتەڭ-اي دەيتىن تۇستار از بولمايدى. ونى قورعانبەك تە ابيتۋريەنت كەزىندە سەزىپ, ەلدەگى اناسىنا ولەڭمەن حات جازىپتى: «اڭعارماي تاعدىر سالار قيىن جۇگىن, بولعان سوڭ جالعىزىڭ دا, سۇيىكتىڭ دە, اناجان, سەنسىز ءومىر قيىندىعىن, مەن بۇرىن وي جۇگىرتىپ ءبىلىپپىن بە؟!» دەپ اقيقاتتى العا تارتادى. ارناۋ ولەڭدەرىنىڭ دە ايتارى از ەمەس. بار تۇلعانى تۇگەل تۇگەندەمەسە دە, ايتۋلىلارى مەن ازامات زامانداستارىن ادەمى كەستەلەيدى. ماحامبەت پەن اباي, جۇرتىم دەگەن, ۇلتىم دەگەن ءاليحان, ۇرپاعىم دەگەن ابىز احمەت, «ويان!» دەدى-اۋ مىرجاقىپتىڭ ءمىر ءتىلى» دەپ جىرلاعان دۋلات ۇلى, ء«جۇز ەمەس-اۋ, بولسا, ءسىرا, ون ماعجان» تابىلسا, حالىقتىڭ مۇڭسىز كۇن كەشەتىنىن العا تارتادى. اقسۇڭقار ساكەندەي (سەيفۋللين) سىمباتتىنىڭ قيلى ءومىر جولىن قوزعاپ, سوڭعى تۇيىندە: «سىندى-اۋ ساعى قاپىدا-اي, سىر ساندىعى تونالىپ..., حالقى بىراق پەرزەنتىن, قالدىرار ما قاپادا. ءسانىن بەر دەپ ساكەننىڭ, اينالدى اق باتاعا» دەسە, باۋىرجان باتىرعا ارناعان ولەڭىنىڭ سوڭعى بايلامىندا: «اسىل باۋكە! اسقار اسۋ بەل ەدىڭ, قازاعىمدى قايراتىڭمەن جەبەدىڭ. كەر زاماندا كەۋدەمىزدى باستىرماي, كەردەڭدەردى كەرگىتپەگەن سەن ەدىڭ... جەلپىنىپ ەك شىعامىز دەپ ۇشپاققا, اتتەڭ, اتتەڭ, قازاق ءالى قىسپاقتا. ەرەۋىل سال, ەر باۋكەڭنىڭ رۋحى, ەل تۇتقاسىن الاياققا ۇستاتپا!» دەپ وتكەننىڭ ساباعىن ۇق, بۇگىننىڭ جولبيكەلەرىنە جول بەرمە دەگەندى مەڭزەيدى. زاڭعار زاڭگەر سالىق اعانى «زيمانوۆ زامان ءسوزىن تولعاعاندا, زيالى بار قاۋىمنىڭ قازىعىسىز... ارقاشان جۇگىنەتىن ارعا عانا, بەرەتىن ادىلدىكپەن بارعا باعا» دەپ سومداسا, ۇستازى سانالاتىن مۇحتارعا (ماعاۋين) ءىلتيپاتىن: «مەنىڭ مۇحتار اعاتايىم, ماڭگىلىك, وزىڭىزگە جاراسادى مەن!.. دەگەن» دەپ, ال ماقاش تاتىموۆتەي ۇلتىن تۇگەندەگەن ازاماتتىڭ: «قازاقتىڭ ىرىس داستارقانىن ەڭ ۇلى پارلامەنت» دەيتىن كەرەمەت ءسوزىن دايەككە كەلتىرىپ, «ويانعان قازاقتى ويلاندىرۋ ۇلى مۇراتى» بولعانىن جەتەڭە جەتكىزەدى. ءتىپتى «ەگەمەننىڭ» ەر اعاسىنا (سمايىل) ء«يا, نار اعام ەدى, جانىنان شۋاق تاراعان ەدى. ىسىنە مىعىم, سوزىندە شىعىن بولمايتىن. قايران دا قايتپاس شەراعام, قايسار ساباز ەراعام» دەپ ىنىلىك قۇرمەتىن كورسەتەدى. قازىر قازۇۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ەرجۇمان سمايىل اتىنداعى ۇلكەن اۋديتورياسىنىڭ قابىرعاسىندا كورنەكتى تاقتاعا بەدەرلەنىپ, كورنەكىلىك رەتىندە ءىلىنىپ قويىلعان بۇل ولەڭ دە ونىڭ اقىندىق ءھام ازاماتتىق الىمىن ايقىنداسا كەرەك.
قورعانبەك امانجول سوڭعى جىلدارى ايتۋلى اقىن نەسىپبەك ايت ۇلى ۇلگىسىندە پوەما جانرىندا ءونىمدى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. قازاقتىڭ قورعانى بولعان قاھارمان ۇلدارىنىڭ, ءسوزى مەن ىسىندە الشاقتىق جوق ناعىز ارىستاردىڭ بەينە-بولمىستارىن سالا-سالا ەتىپ ەستەتيكالىق تالعاممەن تولعايدى.
«قاناي–ابىلاي» تاريحي دۇنيە. «تۋ باستا ابىلايدى حان كوتەرگەن, قامقورى قاراۋىلدىڭ شەشەن قاناي» دەگەن ماعجاننىڭ ەكى جول ولەڭىن ەپيگرافقا الىپ, «قازاقتا ءسوز قالدىرماي قازىپ ايتىپ, ازاپتان الىپ تالاي شىققان ەدى؟» دەپ توكپەلەپ, سوزگە توقتاعان زامانداعى ءۇش ءجۇزدىڭ يگى جاقسىلارىنىڭ ءبىتىمىن بار قاسيەتىمەن سومداي كەلە, ۇلت ۇلاعاتى «ارقاسى-اۋ سونداي الىپ بابالاردىڭ» دەگەن ءتۇيىن جاسايدى.
«حان كەنە قازاعىمنىڭ قاھارى ەدى... حان كەنە ەركىن ەلدىڭ ەرلىگى ەدى, نامىستىڭ تۋى بولىپ جەلبىرەدى» دەپ باستالاتىن, «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ ءۇش بەتىندە كەڭ جاريالانعان «حان كەنە. ارلان-شاماي» تۋىندىسىندا اقىن ەركىن كوسىلەدى, باتىرلار مەن اقىلمان ابىزداردىڭ ۇلتتى قورعاپ, جۇرتتى ساقتاۋ ىسىندەگى سوقپاقتاردى بايانداي كەلىپ, «قاسيەت, قاسىرەتىن تەڭ ارقالاپ... ەلىم دەپ ارپالىسقان بوزداقتار-اي, الاشىڭ ءالى كۇنگە الاڭ قاباق» دەپ ءالى ساقتانباساڭ بولمايدى, تالماۋسىراعان حان كەنە تاعدىرى سونى مەڭزەمەي مە دەگەن ساۋالدى كولدەنەڭدەتەدى. سول سەكىلدى «شەر كەشۋ» پوەماسى – كەڭەستىك كەزەڭنىڭ بۇعاۋىندا جۇرسە دە, قازاق جەتەككە ەرگەن جۇرت ەمەس, جەتەلى ەل دەپ, ەرتەڭ قۇزعىنداي تونەر قاتەرگە باسىن تىگىپ, «حIح عاسىردىڭ 20-40 جىلدارىنداعى قازاقستان» اتتى كىتاپ جازىپ, ۇلت جاقسىلارىن اتاپ, حان كەنەنى دارالاعان, ارتىنان «بۋرجۋازياشىل ۇلتشىل» دەگەن داقپىرتتى ءوزىمىز تەلىپ, سودان جالالى بولىپ, سانالى عۇمىرىن ارناپ العان عىلىمي اتاعىنان ايىرىپ, ايدالىپ كەتىپ, سونىڭ زاردابىنان مىنا جالعان دۇنيەدەن ەرتە «اتتانعان» ەسىل ەر «ەرمۇقان بەكماحانوۆ – ۇلىلاردىڭ قاتارىندا تۇراتىن تۇلعا» (ب. مومىش ۇلى) تۋرالى. پوەمادا تاپتالعان كيەلى ۇلت تاريحىن تۇگەندەۋ جولىندا الاش رۋحىندا قىزمەت ەتكەن ارىستىڭ تەك-تامىرىنا شولۋ جاساپ, ارپالىسقا تولى كۇندەرىن, موينىنا ىلگەن كىنانىڭ دالەلسىزدىگىن دالەلدەيتىن ساتتەرىن, سوڭىندا اققا تەك قۇدايدىڭ عانا جاق بولاتىنىن تىلگە تيەك ەتىپ, سوڭىندا حالىقتىق جولدا قايمىقپاي وتكەن ۇلتتىڭ ۇلى ءسوز الىپ:
«ايىرار اق-قارانى تورەشى كىم؟
كوز سۇزبەس قوعام بار ما اسىرەگە؟!
...جورىقتى جولدارىندا حان كەنەنىڭ,
جىرلاۋدان اقيقاتتى تانباپ ەدىم.
ۇلىتاۋ جوتاسىندا ۇلار قۇستاي,
ۇشپاققا جەتپەي قالعان زار كورەمىن...
ءسىبىردىڭ وكپە تەسكەن سۋىعى ەمەس,
جازىلماس جان جاراسى – شەر كەشۋىم!», دەپتى جۇدىرىقتاي ەت جۇرەكتى شىمىرلاتىپ. بۇل وتكەن عاسىر ورتاسىنداعى شەر كەشۋ بولسا, وتىز جىلدان كەيىنگى سىلكىنىستە: «شابايىقشى كوپ جىل تىنىش جاتتىق دەپ, مومىن قىردىڭ بىلش-بىلش ۇرىپ بەتىنە» دەگەن ارعىماق تەكتى, تۇركى رۋحتى, ونى «ازيا» كىتابى ارقىلى دايەكتەگەن, «ارعىماقتاردا» «كوتەرىل, قىپشاق؟!» دەپ اتوي سالعان ارۋاقتى اقىن (اسقار ەگەۋباي) ولجاس سۇلەيمەنوۆ تۋرالى
«تاعى دا قازاق مازالى,
تاعى دا قازاق ازالى,
اتومنان جەتىپ اجالى...
ۇلى اباي تۋعان شىڭعىستا,
ۇرپاققا عۇمىر تىم قىسقا...
قاراۋىل, قاينار, دەگەلەڭ,
ورتايدى نەدەن كەنەرەڭ؟
وزىنە قىرشىن قول سالىپ,
كەرىلمەي قالدى كەرەگەڭ»
دەپ تاعى ءبىر شەر كەشۋدى تارازىلاعان «ولجاس» پوەماسى دەر ەدىك.
جالپى, قورعانبەك جيىرماعا تارتا كىتاپتىڭ اۆتورى. اتاپ ايتار بولساق, ءار جىلدارى «زەرەندى قاراعايلارى», «سابات», «مەشىتتى عالام», «جىرلايمىن كوكشەتاۋىمدى», «الاپا» سەكىلدى جىر جيناقتارىن, «زۇلمات پەن عيبرات», ء«بىرجان بۇرمالارى», «اقيرەتتىك امانات», «قىزىل سىزىق», «ايسبەرگ استىنداعى اعىستار» ادەبي-ەسسە كىتاپتارىن وقىرماندار جاقسى قابىلداعانىن بىلەمىز. حالقىمىزدىڭ قادىرلى قاسيەتتەرى, ونەر ورەندەرى, ولاردىڭ تۋىپ-وسكەن ءوڭىرى, ۇرپاقتارى, اقىن-جازۋشىلاردىڭ سوزبەن سالعان ادەبي پورترەتتەرى, شىعارماشىلىق لابوراتوريالارى ءسوز بولادى. تاعدىرلى شاكارىم, كورنەكتى اقىندار حاميت ەرعاليەۆ پەن جۇبان مولداعاليەۆ, جازۋشىلار ءازىلحان نۇرشايىقوۆ, كىسىلىگى مەن كىشىلىگى ارقاشان تەڭ تۇسەتىن قالمۇقان يساباەۆ, رامازان توقتاروۆ, اكىم تارازي, مۇحتار ماعاۋين, جىر تۇلپارلارى قادىر مىرزا-ءالى, تۇمانباي مولداعاليەۆ, جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ, ەركەش يبراھيم, عالىم سەيىت قاسقاباسوۆ, ماقاش ءتاتىموۆ, جۋرناليست بەكبولات ادەتوۆ, وزگە دە رۋحانيات سالاسىنىڭ جۇيرىكتەرىن جۇيەلى جازا ءبىلدى.
الەم ادەبيەتىنىڭ مىقتى پروزالىق كىتاپتارىن قازاق تىلىندە سويلەتۋ ىسىندە دە قورعانبەك امانجولدىڭ وزىندىك قولتاڭباسى قالىپتاسقان. وعان ءبىر مىسال كەلتىرەر بولساق, دۇنيە جۇزىنە تانىمال كلاسسيك گ.مەلۆيللدىڭ «موبي ديك نەمەسە اق كيت» رومانىن وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ۇلت تىلىندە سويلەتسە, سول كوركەم شىعارما ەكىنشى قايتارا جارىق كوردى. مۇنىمەن قاتار گرۋزين قالامگەرى گيۆي سيحارۋليدزەنىڭ كولەمدى نوۆەللالار جيناعىن قازاق تىلىنە قوتاردى.
ءبىر ادامنىڭ رۋحسىز بولۋى – سور. ال تۇتاس ۇلت رۋحىنان ايىرىلسا – قاسىرەت. رۋحى سىنعانداردا نامىس بولمايدى. ونداي ادامداردا ۇلت تا بولمايدى... ساتىپ تا كەتەدى» دەپ ەسكەرتۋمەن وتكەن شەرحان مۇرتازا اعامىز ايتپاقشى, جەتى بەلەستىڭ بيىگىنە كوتەرىلگەن قورعانبەك امانجول دا سول رۋحسىزدىقتىڭ تامىرىن تەرەڭگە بويلاتپاۋ ماقساتىندا جان-جاقتى قالام تەربەپ كەلە جاتقان ازامات. ءبىز اقىن تۋرالى العاش ءسوز باستاعاندا قالامگەرلەر نەگىزىنەن دۇنيەنىڭ ق ۇلى ەمەس, ۇلتتىڭ ۇلى بولۋدى ماقسات ەتەتىنىن ايتقان ەدىك. ءومىر جولىن, شىعارمالارىن بايىپتاي كەلە, ءبىزدىڭ اقىنىمىزدىڭ وسى ۇدەدەن شىققانىن اڭعاردىق. بۇل ونىڭ رۋحىنىڭ وياۋ ەكەنىن كورسەتەدى. مۇنداي اسىل قاسيەت زەرەندىنىڭ زەرەك ۇلىنا, ولەڭى ءمولدىر بۇلاقتاي بۇلقىنىپ قۇيىلاتىن ارلى ازاماتىنا عانا ءتان قاسيەت دەپ بىلەمىز.
سۇلەيمەن مامەت
