تىعىرىقتان شىعارار جول

«قازىر اۆتوموبيل جولدارى سالاسىن مودەرنيزاتسيالاۋ شەڭبەرىندە, سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس قارقىن العان كولىك اعىنىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن باسىم جوبالار ايقىندالدى. اتالعان جوبا­لاردىڭ جالپى كولەمى 4,7 مىڭ شا­قى­رىمدى, ال جالپى قۇنى 14,4 ملرد دوللاردى قۇرايدى», دەدى ت.ابدۋللين.

اۆتوكولىك قۇرالدارىنىڭ ءتيىستى وتكى­زۋ قابىلەتىن قامتاماسىز ەتە الماي­تىن, جاي-كۇيى سىن كوتەرمەيتىن حالىق­ارا­لىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتومو­بيل جولدارى, سونىمەن قاتار تار تە­لىمدەر حالىقارالىق جۇك تاسى­مالداۋ­شى­لاردىڭ تاراپىنان وڭىر­لەردەگى بالامالى باعىتتاردى ىزدەۋ سۇ­رانىستارىنىڭ ارتۋىنا الىپ كەلەدى.

كەيىنگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە ءىرى جوبالار جۇ­زەگە اسىرىلىپ جاتىر. دەسەك تە سوعان قاراماستان اقتوبە, اقتاۋ, جەزقازعان جانە قى­زىلوردا سياقتى وبلىس ورتا­لىق­تا­رىنىڭ اراسىندا شە­شىل­مەگەن ماسە­لە­لەر ءالى دە قا­لىپ وتىرعانى راس. جوبا­لار­دىڭ اۋقىمىن ەسكەرىپ, بۇلاردى با­سىمدىق بويىنشا كەزەڭ-كە­زەڭىمەن ىسكە اسى­رۋ كوزدەلگەن. ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتتى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءبى­رىنشى كەزەكتەگى ينفراقۇرىلىمدىق جو­با­لار حالىقارالىق كولىك دا­لىزدەرىنىڭ تەح­نيكالىق جاي-كۇ­يىن جانە وتكىزۋ قا­بىلەت­تىلىگىن جاق­سار­تۋعا باعىتتالادى.

ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»

«قوزعالىس قارقىنىن ەسكەرە وتىرىپ, باسىم جوبالار دەپ باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي ءدالىزىنىڭ قۇرامىنداعى «رەسەي شەكاراسى – مارتوك – اقتوبە – ۇل­عايسىن – قىزىلوردا تاس­جولدارىنىڭ ۋچاسكەلەرى بەلگى­لەنگەن. جول جابىنى جو­عارعى قاباتىنىڭ توزۋىنا بايلانىس­تى 2024 جىلى ءدالىزدى جاڭارتۋ اقتوبە – ۇلعايسىن تەلىمىن رەكونسترۋكتسيالاۋدان باستالادى. ال رف شەكاراسى – اقتوبە, ۇلعايسىن – قىزىلوردا تەلىم­دەرىن جوبالاۋ 2025 جىلى قول­عا ال­ى­نادى», دەدى كوميتەت تورا­عاسى.

ورتالىق, شىعىس جانە وڭ­تۇستىك وڭىر­­­لەردىڭ اۋماقتىق باي­لانىسىن قام­تا­­­ماسىز ەتۋ اياسىندا قاراعاندى – جەز­قاز­عان, سارىاعاش قالاسىنىڭ اينالما جولى, اتىراۋ – دوسسور, ال­ماتى – بايدىبەك بي, الماتى – ۇشقوڭىر تاسجولدارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جوسپارلانعان. بۇعان قوسا تراسەكا ءدالىزىنىڭ جالعاسى رەتىندە بولاتىن بەينەۋ – شالقار تاس­جولىنىڭ قۇرىلىسى دا جۇرگىزىلەدى.

سونىمەن قاتار جولداۋدا پرەزيدەنت ەلى­مىزدەگى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ سا­پا­سى سىن كو­تەرمەيتىنىن دە اتاپ ءوتتى. كو­لىك مينيسترلىگى وسى سالاداعى جۇ­مىس­تاردىڭ ساپاسىز ورىندالۋى مەن سى­باي­لاس جەمقورلىق پروبلەمالارىن ەس­كەرىپ, اۆتوموبيل جولدارى قۇرى­لى­سىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ جانە الاقول مەر­دىگەرلەرمەن كۇرەسۋ ماقساتىندا قانداي تاسىلدەردى ازىرلەپ, شارالاردى قولعا الدى؟

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ «ادى­لەتتى قازاقستاننىڭ ەكونو­مي­كالىق باعدارى» اتتى جول­داۋىنىڭ اياسىندا جۇكتەلگەن تاپ­سىر­مالارىن ورىنداۋ ماق­ساتىندا جول سالۋ ساپاسىن جاق­­سارتۋ ءۇشىن مي­نيس­ترلىك جۇ­يە­لى شارالار مەن جاڭا تا­سىل­دەر­دى ازىرلەپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – «FIDIC» قاعيداتتارىن پاي­دالانىپ, جو­بانىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن جۇر­گىزىلۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جۇمىس كەلى­سىم­شارتتارى ەنگىزىلەدى. اتالعان كەلى­سىمشارتتار ارقىلى جول ۋچاسكەلەرىن جو­بالاۋ, ىسكە اسىرۋ مەن پايدالانۋ ءۇشىن ءبىر عانا ۇيىم جاۋاپتى بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە جوبالاردى ىسكە اسى­رۋدىڭ كەشەۋىلدەۋىنە, جوبالىق قۇجات­ت­ا­مانى تۇزەتۋگە جانە وسى تەكتەس وزگە دە جاعىمسىز سالدارعا سەبەپشى بول­عان قۇرىلىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ ارا­سىن­داعى جاۋاپكەرشىلىكتى ءبىر-بىرىنە سىل­تەي سالۋىنا جول بەرمەيدى. سو­نىمەن قاتار اتالعان ءتاسىلدى ەن­گىزۋ مەردىگەر ۇيىم­دار­دىڭ قى­زى­عۋشىلىعىن دا ارتتىرادى. سەبەبى ولار شىعىنداردى ازايتۋ مەن جوبالاردىڭ قىزمەت ەتۋ مەر­زىمىن ۇزارتۋ ءۇشىن جاڭا, زامان اعىمىنا ساي تەحنولوگيالاردى قول­دا­نىپ, قاجەتتى تەحنيكانى ساتىپ الۋ, مامان­داردىڭ بىلىك­تى­لى­گىن ارتتىرۋ سياقتى كوم­پا­نيا­نىڭ دامۋىنا مۇمكىن­دىك بەرەتىن ۇزاق مەرزىمدى جوس­پارلاۋدى قولعا الادى», دەپ ءسوزىن جالعادى ت.ابدۋللين.

سونىمەن قاتار كەلىسىم­شارت­تارعا «FIDIC» قاعيداتتارىن ەنگىزۋ جول-قۇ­رىلىس ماتەريال­دارى قىمباتتاعان جاع­دايدا نە­گىز­گى قۇنىن تۇزەتۋدى (ەسكالاتسيا) قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ياعني جوبا­نىڭ قۇنى نارىق شارتتا­رىمەن رەتتەلىپ وتىرادى. بۇل قۇرىلىس جۇمىس­تا­رىنىڭ توقتاپ قالماۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. سون­داي-اق تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ اتى­نان نىساندا نەگىزگى شەشىمدەر قابىلدايتىن جانە ولاردىڭ سال­دارى ءۇشىن جاۋاپ بەرەتىن ينجە­نەردىڭ ءرولى كۇشەيتىلەدى.

باقىلاۋدى قاتاڭداتۋدىڭ تاعى ءبىر شا­راسى – ساپانى باقى­لاۋ­دىڭ بىرىڭ­عاي رەسپۋب­ليكالىق جۇيەسىن ەنگىزۋ. شارا رەس­پۋب­ليكالىق جەلىنىڭ عانا ەمەس, جەر­گى­لىكتى ماڭىزى بار بارلىق ىسكە اسى­رى­لاتىن اۆتوجول جوبالارىن تولىق قام­­تۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا سا­­پانى ساراپتاۋ كەزىندە ساپا ورتا­لى­­عىنىڭ تاۋەل­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. وسىنى ايتقان سالا باسشىسى سا­لا­داعى رەفورمالىق جۇمىستار جونىن­دە اڭگىمەلەدى.

«اۆتوموبيل جولدارى سالاسىن رەفورمالاۋ اياسىنداعى مەملەكەتتىك تاپسىرما نەگىزىندە جەرگىلىكتى اۆتوجول­دار­­دىڭ ساپاسىنا ساراپتاما جۇرگىزۋ بو­يىنشا جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە, اتاپ ايت­قاندا, ساپا ورتالىعىن قارجى­لان­دى­رۋ بولىگىندە زاڭنامالىق اكتىلەرگە (بك-ءنىڭ 41-بابى) ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ بويىنشا جۇ­مىستار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر», دەدى ول.

مەملەكەت باسشىسى جول­داۋدا اۆتوموبيل جولدارى سالاسىن­داعى جاڭا نورماتيۆتىك قۇ­جات­تاردى قابىل­داۋ­دى قاداپ تاپسىردى. نورماتيۆتەردى تاجىري­بە­دە قولدانۋ كەزىندە تۋىنداۋى مۇمكىن قۇجاتتاردىڭ سانىن, قاي­شىلىقتار مەن ولقىلىقتاردى ەسكەرىپ, اۆتوموبيل جولدارى سالا­سىنداعى نورماتيۆتىك بازانى وڭتاي­لاندىرۋ مەن جاقسارتۋ ءۇشىن قانداي شارالار مەن باستامالار جوسپارلانعان؟ سونداي-اق اتالعان نورماتيۆتەردى ۇنەمى جاڭارتۋ مەن وزەكتىلىگىن ساقتاۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلماقشى؟

بۇل ءۇشىن بۇگىنگى تاڭدا اۆتوجول سا­لا­سىنىڭ نورماتيۆتىك بازاسىن قايتا قۇ­رى­لىمداۋ جانە وزەكتەندىرۋ اياسىندا «قاز­جولعزي» اق-دا 400-دەن اسا مەمست, 200-گە جۋىق قر ست جانە 277 ۆەدومستۆولىق قۇجات قاي­تا قارالدى.

ايتا كەتەيىك, اۆتو­جول­ سالا­سىندا 1 200-گە جۋىق نورما­تيۆ­تىك قۇجات بازا­سى قالىپ­­تاس­قان. بۇلاردىڭ قۇرا­مىندا سا­لا­لىق جانە باسقا سالا­لارمەن بايلانىستى قۇجاتتار دا بار. ونىڭ ىشىندە 49 قر ەر جانە 151 قر ۇسىنىمدىق سيپاتقا, 529 مەمست, 303 قر ست, 114 ەج, قن جانە 56 جيناق مىندەتتى سيپاتقا يە, سونداي-اق كسرو كەزەڭىندە بەكىتىلگەن 19 ۆقن بار.

«وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق قۇجاتتامانىڭ 30%-ىن وڭدەۋ كوزدەلگەن. ال 2026 جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن جول سالاسىنىڭ بار­لىق نورماتيۆتىك قۇجاتتامالارى رەتكە كەلەدى. قۇجاتتاردىڭ سانىن ەسكەرىپ, قولدانۋدا وتە ىڭعايلى ينفوجول اق­پا­­­رات­تىق جۇيەسى قۇرىلىپ, ىسكە قو­سىلدى. الايدا نورماتيۆتىك-تەحني­كا­لىق قۇجاتتامانىڭ سانى مەن ولاردى ءار­تۇرلى مەملەكەتتىك ورگاندار ازىرلەي­تىنىن جانە بەكىتەتىنىن ەسكەرسەك, قاراما-قايشى­لىقتار مەن ولقىلىقتار جيناق­تا­لادى. بۇل نورماتيۆتەردىڭ تاجىريبەدە قولدانىلۋىنا تەرىس اسەرىن تي­گى­زە­دى», دەدى مەكەمە باسشىسى.

قازىرگى ۋاقىتتا نورماتيۆتەردى تولىق تالداۋ ارقىلى بازانى وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. ونداعى قاي­شىلىقتار مەن نورمالاۋداعى ولقى­لىق­تار جويىلادى. تالداۋ ناتيجە­لەرى بويىنشا قاجەتتى قۇجاتتار قايتا وڭدەلىپ, ارتىعى الىنىپ تاستالادى. ەرەكشە ايتىپ وتەرلىگى, بازانى وزەك­تەن­دىرۋ جۇمىستارى تۇراقتى نەگىزدە جۇر­گىزىلۋى قاجەت.

اتالعان شارا نورماتيۆتەرگە قاجەتتى وزگەرىس­تەردى جەدەل ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە اۆتوموبيل جول­دا­رىنىڭ نورماتيۆتىك بازاسىن رەفورمالاۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىس بارىسىنا وڭ اسەر ەتەرى ءسوزسىز.