وتباسى كۇنى قارساڭىندا وتكەن سالتاناتتى ءىس-شاراعا مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا قاتىسىپ, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن جەتكىزدى.
«مەرەيلى وتباسى» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارىن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن! بۇل – ءتول قۇندىلىقتارىمىزدى دارىپتەپ, ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋعا جول اشاتىن ماڭىزدى جوبا. ءار ايماقتان ونەگەلى وتباسىلاردىڭ بايقاۋعا بەلسەنە قاتىسۋىنان ەلىمىزدە بەرەكە-بىرلىگى جاراسقان قۇتتى شاڭىراق يەلەرى از ەمەس ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. ولاردىڭ اراسىندا بەلگىلى ءبىر ماماندىقتى اتاكاسىپكە اينالدىرعان ازاماتتىڭ كوپ بولۋى – قۋانتارلىق جايت. وسىنداي ۇلگىلى اۋلەتتەر قوعامدا ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن ساقتاۋعا ىقپال ەتەدى. حالقىمىزدا «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەگەن جاقسى ءسوز بار. وتانشىلدىق, بىلىمپازدىق, ەڭبەكقورلىق, ۇنەمشىلدىك, جاناشىرلىق, ادىلدىك سياقتى «ادال ازاماتقا» ءتان قاسيەتتەر, ەڭ الدىمەن, وتباسىندا قالىپتاسادى. ادىلەتتى قازاقستاندى وسىنداي جاندار قۇرادى. مەملەكەت وتباسى ينستيتۋتىن دامىتۋعا, انا مەن بالانى قورعاۋ ماسەلەسىنە ءاردايىم ايرىقشا نازار اۋدارادى. وسى باعىتتا اۋقىمدى ىستەر اتقارىلىپ جاتىر. بۇل جۇمىس الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تابادى. ءار شاڭىراقتىڭ ىرىسى ارتىپ, مەرەيى تاسي بەرسىن! بارشاڭىزگا زور دەنساۋلىق, باق-بەرەكە تىلەيمىن!», دەلىنگەن پرەزيدەنتتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىندا.
پرەزيدەنت جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ توراعاسى ايدا عالىمقىزى 10 جىل قاتارىنان وتكىزىلىپ وتىرعان ۇلتتىق بايقاۋ وتباسى قۇندىلىقتارىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ناعىز حالىقتىق جوبا ەكەنىن, وزىندىك برەندكە اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
قوعامداعى وتباسى قۇندىلىقتارىن ساقتاۋ, دارىپتەۋ ماقساتىندا جىل سايىن ءداستۇرلى تۇردە وتكىزىلەتىن «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋىنا بيىل 3 344 وتباسى قاتىسقان. ونىڭ 40%-ى – قالالىق جانە 60%-ى – اۋىلدىق وتباسىلار. ءتۇرلى ەڭبەك اۋلەتىنەن قۇرالعان 20 وتباسى ءوڭىر جەڭىمپازدارى اتانىپ, ءار وتباسىنا 1 ملن تەڭگە قارجىلاي سىيلىق پەن شاڭىراق بەينەلى كۋبوك, العىسحاتتار بەرىلدى. بايقاۋ جەڭىمپازى اتانعان وتباسىلاردىڭ قاتارىندا قولونەرشىلەر, مەتاللۋرگتەر, اسكەري قىزمەتشىلەر, كاسىپكەرلەر, پەداگوگتەر, باتىر انالار, قايىرىمدىلار, ەرىكتىلەر, كوپبالالىلار بار. ونىڭ ءبارى – اينالاسىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن, وتانىنا ادال قىزمەت ەتىپ جۇرگەن قاراپايىم ەڭبەك ادامدارى.
سالتاناتتى جيىندا ۇلتتىق بايقاۋ جەڭىمپازى اتانعان مەرەيلى وتباسىلار ساحنا تورىنە شاقىرىلدى. ولار – پاۆلودار وبلىسىنان نۇرسانوۆ وتباسى, ۇلىتاۋ وبلىسىنان دوسبانوۆ وتباسى, اقمولا وبلىسىنان قازانعاپوۆ وتباسى, الماتى وبلىسىنان اديات وتباسى, شىعىس قازاقستان وبلىسىنان ماكيلەنوۆ وتباسى, قاراعاندى وبلىسىنان ءامرين وتباسى, قوستاناي وبلىسىنان ەرماعامبەتوۆ وتباسى, باتىس قازاقستان وبلىسىنان نيەتقابىلوۆ وتباسى, ماڭعىستاۋ وبلىسى تاستەمىروۆ وتباسى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان ەسكەنوۆ وتباسى, جەتىسۋ وبلىسىنان قايرانوۆ وتباسى, اباي وبلىسىنان دوسىمباەۆ وتباسى, اتىراۋ وبلىسىنان بەلدەنوۆ وتباسى, جامبىل وبلىسىنان ماداليەۆ وتباسى, اقتوبە وبلىسىنان ىسپانوۆ وتباسى, تۇركىستان وبلىسىنان ابىلداەۆ وتباسى, قىزىلوردا وبلىسىنان سماعۇلوۆ وتباسى, شىمكەنت قالاسىنان بەيىسبەكوۆ وتباسى, الماتى قالاسىنان سىبانبەكوۆ وتباسى, استانا قالاسىنان سادۋاقاسوۆ وتباسى.
قاراساڭ كوزىڭ تويمايتىن, سيپاتتاساڭ ءسوزىڭ جەتپەيتىن ءار مەرەيلى وتباسى جينالعان جۇرتشىلىقتى ەرەكشە اسەرگە بولەدى. ءار وتباسىنداعى ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن قارياعا دەيىن كەلىپ, سالتاناتتى ءىس-شارانىڭ كورىگىن قىزدىردى. ونىڭ ىشىندە ايرىقشا كوزگە تۇسكەن قىزىلوردا وبلىسىنان جەڭىمپاز اتانعان – سماعۇلوۆتار وتباسى. اۋلەتتىڭ وتاعاسى, ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ارداگەرى قاباق سماعۇلدىڭ ايتۋىنشا, بۇل بايقاۋدىڭ جاس وتباسىلارعا بەرەرى وتە مول.
«وتباسى قۇندىلىعىن ساقتاپ قالۋ اۋلەتتىڭ ۇلكەندەرىنە بايلانىستى. سولارعا قاراپ ونىڭ ۇرپاعى ءوسىپ-ونەدى. ال اۋلەتتىڭ باسشىسى قامقور, مەيىرىمدى جانە كەڭپەيىل بولۋعا ءتيىس. سوندا عانا ودان ونەگەلى ۇرپاق تاراپ, وسكەن اۋلەت بولادى», دەدى قاريا.
تاعى ءبىر كوپشىلىكتىڭ كوزايىمى بولعان – قاراعاندى وبلىسىنىڭ جۇلدەگەرى امريندەر اۋلەتى. «تىل ارداگەرى» جانە «ەڭبەك ەرى» اتانعان ەلۋباي اقساقال مەن توعىز قۇرساق كوتەرگەن «التىن القا» يەگەرى شاكىتاي جۇمابەكقىزىنىڭ وتاسقانىنا بيىل 65 جىل تولىپتى. بۇگىندە 9 بالاسىنان 32 نەمەرە, 30 شوبەرە سۇيگەن قاريالار ونەگەلى اۋلەتتىڭ قازىناسى, قارا شاڭىراقتىڭ بەرەكەسى بولىپ وتىر. ەڭبەككە ەرتە ارالاسقان وتاعاسى ەلۋباي اقساقال 30 جىلدان اسا ۋاقىت جۇك كولىگىن تىزگىندەگەن, تەحنيكانىڭ ءتىلىن جاقسى بىلەدى, ال شاكىتاي اپا بالاباقشادا, مەكتەپ اسحاناسىندا, مادەنيەت ۇيىندە جۇمىس ىستەگەن, بۇعان قوسا ەرلى-زايىپتىلار مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسقان.
«مەكتەپ جاسىنان ەڭبەك ەتىپ, اكە-شەشەمە قولعانات بولدىم. ول كەز تارشىلىق زامانى ەدى. ءۇيدىڭ ۇلكەندەرى ماڭداي تەرمەن عانا نان تاۋىپ جەيسىڭ, جالقاۋ بولساڭ, اش قالاسىڭ دەپ ءوسىردى. زەينەت جاسىنا دەيىن تىنباي ەڭبەك ەتتىك, ۇرپاعىمدى دا ەڭبەكقور بولۋعا ۇيرەتتىم», دەيدى ەلۋباي اقساقال.
ءامرين اۋلەتى شەت اۋدانى اقادىر كەنتىندە تۇرادى. اقادىر توعىز جولدىڭ تورابىندا تۇرعان ۇلكەن تەمىرجول بەكەتىندە ورنالاسقان. اۋلەتتەگى اعايىندىلاردىڭ ءبىرازى سول تەمىرجولدا ەڭبەك ەتەدى. ءتۇرلى كاسىپتى يگەرگەن اۋلەت بۇگىندە ادال ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ءوسىپ-ءونىپ, ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى بولىپ وتىر.
ال الىپ شاھار الماتىنىڭ ۇزدىگى اتانعان وتباسى سىبانبەكوۆ اۋلەتى قايىرىمدىلىقپەن اينالىسادى. وتاعاسى بولات – جەكە كاسىپكەر, جۇبايى سانا جانداي ەكەۋىنىڭ وتباسىلىق كاسىبى بار. ولار قاعازدان تاپسىرىسقا ساي ءتۇرلى پىشىندەگى قوراپ, پاكەتتەر, كەڭسە قاعازدارىن جاساپ, ەل نارىعىنداعى ءىرى كومپانيالاردىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرىپ وتىر. بولاتتىڭ اكەسى كەمەش ابىلداەۆ كوپ جىل اسكەري سالادا قىزمەت ەتسە, اناسى قالىمحان ابىلداەۆا ۇلاعاتتى ۇستاز بولعان. «اكەمنىڭ قاسىندا پوليگونداردا ءجۇرىپ, ەر ازاماتقا قاجەتتى مىنەزدى مەڭگەرسەم, انام بىلىمگە قۇشتار بولۋدى ۇيرەتتى», دەيدى بولات سىبانبەكوۆ.
سىبانبەكوۆتەر 2019 جىلدان باستاپ «مەكتەپكە جول» رەسپۋبليكالىق اكتسياسىنا قاتىسىپ, مۇقتاج وتباسىلاردىڭ بالالارىنا مەكتەپكە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن كومەكتەسەدى. بيىل 200 بالانى مەكتەپكە دايىنداعان. جۇبايى سانا 2017 جىلدان بەرى قوعامدىق ىسكە ارالاسىپ, كوپبالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلاردى كاسىپكەرلىككە باۋلۋ, جان-جاقتى قولداۋعا ارنالعان «باقىتتى وتباسى» دەپ اتالاتىن 8 ورتالىق اشىپتى. پاندەميا كەزىندە مۇقتاج وتباسىلارعا ازىق-ت ۇلىك ۇلەستىرىپ كومەكتەسكەن. قوعام يگىلىگى ءۇشىن بەلسەندى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە سانا جانداي الماتى قالاسى ءماسليحاتى 7-شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى بولىپتى. بۇگىندە قالالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەسى. بولات پەن سانانىڭ شاڭىراق كوتەرگەنىنە 25 جىلدان اسقان, 3 ۇل, 1 قىز تاربيەلەپ وتىر.
سونىمەن قاتار جەتىسۋ وبلىسىنىڭ بيىلعى جەڭىمپازى الاكول اۋدانى جايپاق اۋىلىندا تۇراتىن قايرانوۆ وتباسى اتاندى. شاڭىراقتىڭ ۇيىتقىسى – بيىل سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان التىنحان اجەي «التىن القا» يەگەرى. 7 بالاسىنان جيىرماداي نەمەرە, وتىزدان اسا شوبەرە ءسۇيىپ وتىر. اۋلەتتىڭ تىرەگى ابىلقاسىم اقساقال كوزى تىرىسىندە جاز جايلاۋدا, قىس قىستاۋدا ءجۇرىپ, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسقان. ەڭبەك جولىن شوپان بولىپ باستاعان التىنحان بايدولداقىزى دا بۇل كاسىپتىڭ قىر-سىرىن ابدەن مەڭگەرىپ, جولداسىنا قولعابىس ەتكەن.
«وتاعاسىمەن ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارىپ, بىرگە اقىلداسىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ءتىلىمىزدى الىپ, سىيلاسىپ جاقسى ءومىر سۇردىك. بالالارىنا بار بىلگەنىن, ادام بولۋدى, ادال كاسىپ قىلۋدى, ەڭبەكتى ءسۇيۋدى, ءبىر-بىرىنە قامقور بولۋدى ۇيرەتىپ كەتتى», دەيدى كەيۋانا.
بۇگىندە بالالارى مەن نەمەرەلەرى اكە-شەشەدەن قالعان اتاكاسىپتى ارى قاراي جالعاستىرىپ, مال شارۋاشىلىعىن دوڭگەلەتىپ وتىر. جايپاق اۋىلىندا ەگىن ەگىپ, قوجالىق ۇستايدى. بۇل اۋلەتتەن شارۋالارمەن قاتار, جەكە كاسىپكەرلەر, تەحنيكانىڭ ءتىلىن مەڭگەرگەن ماماندار دا بار. سەكسەننەن اسسا دا, التىنحان اجەي ءالى تىڭ, وتباسىندا نەمەرە-شوبەرەلەرىنە قولونەر ۇيرەتەدى.
ەڭبەكتىڭ قادىرىنە جەتكەن تاعى ءبىر وتباسى – ماكيلەنوۆتەر اۋلەتى. التاي اۋدانىنداعى سەرەبريانسك قالاسىندا تۇراتىن بەرەكەسى مەن بىرلىگى جاراسقان وتباسى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ۇزدىگى دەپ تانىلدى. وبلىس بويىنشا ۇلتتىق بايقاۋعا 108 وتباسى قاتىسقان. ماكيلەنوۆتەر وتباسىنىڭ وتاعاسى ەرنۇر ىشكى ىستەر ورگانىندا جۇمىس ىستەيدى, كريمينالدىق ءبولىمنىڭ باسشىسى, جۇبايى اسەم دە سانالى عۇمىرىن وسى سالاعا ارناعان, قازىر قۇرمەتتى زەينەتتە. ەرلى-زايىپتىلاردى تابىستىرعان دا وسى – اسكەري قىزمەت. ەرنۇردىڭ اكەسى ءۇمىتحان ماكيلەنوۆتىڭ روزا اپامىزبەن وتاسقانىنا بيىل 40 جىل. 3 بالادان 7 نەمەرە ءسۇيىپ وتىر. قاريالار شاڭىراقتىڭ قازىعى بولسا, ءوسىپ-ونگەن ۇرپاق – سول اۋلەتىڭ باعا جەتپەس قازىناسى. ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەتىمەن, قايسار مىنەز, قالتقىسىز قىزمەتىمەن تۋعان-تۋىس, دوس-جارانعا سىيلى بولعان ماكيلەنوۆ اۋلەتىنىڭ ۇلتتىق بايقاۋدا ۇزدىك شىعۋى بەكەر ەمەس.
تۇركى حالىقتارىنىڭ رۋحاني استاناسى تۇركىستان وبلىسىندا ۇلتتىق بايقاۋعا قاتىسۋعا 143 وتباسى ءوتىنىش بەرگەن, ۇزدىك شىققانى – ابىلداەۆتار اۋلەتى. «مۇعالىمدەر وتباسى» اتانعان جانۇيا تولە بي اۋدانى اققۇم اۋىلىندا تۇرادى. وتاسقانىنا 60 جىل بولعان ءسابيت اتا مەن ايىمجان اجە – 4 ۇل, 3 قىزدان 30 نەمەرە, 35 شوبەرە سۇيگەن ونەگەلى وتباسى. ارداگەر ۇستاز ءسابيت اقساقال عۇمىرىنىڭ 32 جىلىن ءبىلىم سالاسىنا ارناعان, ومىرلىك ۇستانىمى – سانالى, ءبىلىمدى ۇرپاق تاربيەلەۋ. جۇبايى ايىمجان كەرىمبايقىزى دا – مۇعالىم. كەيىپكەرلەرىمىز پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتا تانىسىپ, كەيىن شاڭىراق كوتەرگەن. ەرلى-زايىپتى ۇستازدار كوپ جىل بويى ءبىر مەكتەپتە قىزمەت ەتىپ, بالا تاربيەلەگەن. اۋلەتتىڭ تاتۋلىعى الدىمەن اكە-شەشەنىڭ ىنتىماعىندا دەپ سانايتىن قاريالار 60 جىل بويى بەرەكە مەن بىرلىكتە ءومىر سۇرگەن. ابىلداەۆ اۋلەتى – مۇعالىمدەر اۋلەتى, اتا-انا جولىن ءۇش قىزى جالعاعان, ەكىنشى ۇلىنان تۋعان نەمەرەسى دە ۇستازدىق قىزمەت ەتەدى.
ۇلتتىق بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى اتانعان شىمكەنتتىك بولاتبەك بەيىسبەكوۆتىڭ وتباسىندا سەگىز ادام شىعارماشىلىقپەن اينالىسادى. ولار – بولاتبەك بەيىسبەكوۆ, كۇلاش ايداربەكوۆا, بەرىك بولاتبەك ۇلى, ءمادينا نۇرلانقىزى, ۆەنەرا بولاتبەكقىزى, اقبوتا بولاتبەكقىزى, ارايلىم بولاتبەكقىزى, نۇراي بەرىكقىزى. ۇلكەن شىعارماشىلىق اۋلەتتە قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ جەتى مۇشەسى, قازاقستان قولونەرشىلەر وداعىنىڭ بەس مۇشەسى بار. ارعى اتا-بابالارى قولونەرىمەن اينالىسقان وتباسىنىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى ۇلتتىق ونەرىمىزدى دارىپتەۋگە سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
قورىتا ايتقاندا, ءار وڭىردەن كەلگەن ۇزدىك وتباسىلاردىڭ بەرەر ونەگەسى مول. مۇنداي وتباسىلاردىڭ ءبىرازىن وسى ۋاقىتقا دەيىن گازەت وقىرماندارىنا دا تانىستىرىپ كەلدىك. ءۇزىلىسسىز وتكىزىلىپ كەلە جاتقان وسىناۋ ۇلگىلى ءۇردىس الداعى ۋاقىتتا دا ناتيجەلى جالعاسىن تابا بەرەتىنىنە سەنىمدىمىز.
