قوناقجاي كوكشە قول بۇلعايدى

جاسىل جەلەككە مالىنعان, ءۇزى­لىپ تۇسكەن مونشاقتاي كوگىلدىر كول­دەرى سامال جەلمەن تولىقسي تەر­بەلىپ جاتقان كوكشە ءوڭىرى مەن قور­عالجىننىڭ سۋلى-نۋلى دالاسى تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا قولايلى-اق. قويناۋى اڭىز-ەرتەگىگە, تاما­شا تابيعاتتىڭ تارتۋىنا تۇ­نىپ تۇرعان ءباسى بولەك بۋراباي مەن زەرگەر زەرلەگەندەي سىرلى سىم­باتقا يە زەرەندىگە قورعالجىن وڭى­رىندەگى بيوسفەرالىق رەزەرۆات­تى, ەلوردانىڭ ماڭايىنداعى ەرتە­گىدەي جىلدامدىقپەن ەسەيىپ, ەتەك-جەڭى كەڭىپ كەلە جاتقان تۋريزم ايماعىن قوسساڭىز, الەۋەتتىڭ سالماعى سەزىلەر ەدى. وبلىستا تۋريزم سالاسىندا ۇزىن-ىرعاسى 600-دەن اسا كاسىپورىن جۇمىس ىس­تەيدى. ولاردىڭ 348-ءى دەمالىس نى­سانى بولسا, 15-ءى – ساناتوريلىك-كۋرورتتىق مەكەمە, 207-ءسى – جول بويىنداعى قىزمەت كورسەتۋ نىسانى. 76 تۋرفيرما الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن ءار بەلەسى, ءار توبەسى تىلسىم سىرعا تۇنىپ تۇرعان, كوكىرەگىڭ ساف اۋاسىنا تويمايتىن دارحان دالاداعى ءبىر شوكىم گاۋھار ىسپەتتەس كوگىلدىر مەكەنگە شاقىرىپ, وڭتاي­لى ورنالاستىرۋعا ءازىر. سول باعىت­تا جۇمىس ىستەپ تە جاتىر. ناتيجەسى دە جاپ-جاقسى. ءسال عانا تالداۋ جا­سالىق, 2022 جىلى كورىكتى وڭىر­گە كەلىپ دەمالىپ, 1,2 ميلليون تۋريست اۋناپ-قۋناپ كەتسە, بي­ىل بۇل كورسەتكىش وسە تۇسكەن. جال­پى, كەلۋشىلەردىڭ قاي تۇسقا قى­زىعۋشىلىعى باسىم ەكەنىن دە تالداۋعا بولادى. ماسەلەن, «بۋ­راباي» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابي­عي پاركىنە 711,2 ادام ات باسىن تىرە­گەن, «كوكشەتاۋ» مەملەكەتتىك ۇلت­تىق تابيعي پاركىنە 17,1 مىڭ ادام كەلىپ, كوركەم تابيعاتتىڭ كەلىستى بەينەسىنىڭ عاجايىپ سۋرەتىن كو­كىرەگىنە كوشىرىپ, تىنىستاعان. «بۇيراتاۋ» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تا­بيعي پاركىندە 1,5 مىڭ ادام بو­لىپ, كونە ءداۋىردىڭ تىنىس-تىر­شى­لىگىن اۋلاعان ءارى رۋحاني قازى­نا­­نىڭ كومبەسىنەن ءنار العان. مىنە, وسى­لايشا, كەلۋشىلەردىڭ قى­زى­عۋ­شىلىعىن ساراپتاساق, بۋرا­باي توڭىرەگىنىڭ باعاسى ارتىپ تۇر­عانىن اڭعارۋعا بولادى. دە­مەك ءدال وسى ارادا تالعامپاز تۋريس­تەردىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن ساپالى تۇرمىستىق قىزمەت بار دەگەن ءسوز.

قازىرگى تۋريستەر تابيعاتتىڭ تامىلجىعان رەڭىن عانا ەمەس, وتكەننىڭ ەلەسىن ىز­دەيتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ولار قازاق دالاسىنىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىمەن قوسا, وتكەن ءداۋىردىڭ ورنەكتى ىزدەرىن دە ىزدەيدى. ال بۋرا­بايداعى قۇجىر-قۇجىر جاقپار تاس­تار, ۇيقىداعى باتىر مەن وق­جەتپەس, سامال جەلمەن تەربەلگەن ءبيشى قايىڭ ادام كوڭىلىن اۋلا­ماي قويا ما؟ جۇمباقتاستىڭ جۇم­باق سىرىن ۇققىسى كەلگەندەر ءوز ەلىمىزدى بىلاي قويعاندا, الىس-جاقىن شەتەلدە دە جىرتىلىپ ايىرىلادى ەكەن. بيىل كۋرورتتى وڭىرگە 7 449 شەتەلدىك تۋريست ات باسىن بۇرىپتى. ءبىر كورگەن ادام­نىڭ ەسىنەن ءومىر باقي شىعا قوي­مايتىن تابيعي ساف تازالىق, تاڭ­عى شىقتاي مولدىرەگەن كوركەم سۇ­لۋ­لىق بىردەن بىرگە جەتپەي مە؟ كور­گەن دۇنيەسىن كوزىقاراقتى شەت­­ەلدىك تۋريست تە اۋزىنىڭ سۋى قۇرىپ ايتاتىن بولار. كەي كەزدە جارنامانىڭ وسى جارىتىمدى ءتۇرى قۇ­­لاققاعىس قىلۋعا كەرەك-اق شى­عار. الەمگە اتى شىققان كورىكتى وڭىر­گە كە­لۋ­شىلەر كولەمى وتكەن جىل­­مەن سالىس­تىرعاندا ءۇش ەسەگە كو­بەيىپتى.

الەمنىڭ ءىنجۋ-مارجانى ىسپەتتى نەبىر عاجايىپ جەرلەردى كورىپ, كوز­ايىم بولىپ جۇرگەندەردىڭ كوڭى­لىنەن شىعۋ دا وڭاي-وسپاق شا­رۋا ەمەس. بۇل تاراپتان اڭ­گىمە قوزعاعاندا وڭىردەگى دەم­الىس اي­ماقتارىنىڭ قايتا تۇ­لەپ, جاق­­سارىپ كەلە جاتقانىن اۋىز تول­تىرىپ ايتۋعا بولادى. راس, 2023 جىلدىڭ العاشقى جارتى­جىلدىعىندا قوناقۇيلەردىڭ قىزمەت قۇنى 12 پايىزعا ءوستى. ەگەر وتكەن جىلى ورتاشا ەسەپ بويىنشا 10 مىڭ تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە بولسا, بيىل 2 مىڭ تەڭگەگە قىمباتتادى. ەسەسىنە وسى سالاعا ينۆەستيتسيا قۇيۋ كولەمى ارتا ءتۇسىپ جاتىر. 2023 جىلى ينۆەستيتسيانىڭ جالپى سوماسى 23,3 ملرد تەڭگەگە جەتىپ وتىر. قازىر 65 ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇ­زەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. ويعا العان شارۋا وڭىنان وڭعارىلسا, تۋريزم سالاسىنداعى سۋ جاڭا نى­سان­داردى كەز كەلگەن ەلدىڭ كىرپياز ادا­مىنا ۇيالماي كورسەتۋگە بولادى. جەكە ينۆەستيتسيالارمەن قا­تار مەملەكەت تاراپىنان دا ايتا قالارلىقتاي قامقورلىق كورسە­تىلىپ وتىر. ماسەلەن, كۋرورتتى وڭىر­دە مادەنيەت ۇيلەرىن, دەمالىس ور­تالىقتارىن, سپورتتىق-جات­تىعۋ بازالارى مەن كەشەندەردى سا­لۋعا 9 ملرد تەڭگە توڭىرەگىندە مەم­لە­كەت­تىك ينۆەستيتسيا قۇيىلىپ وتىر.

بۇرناعى جىلدارى بۋراباي باۋرايىنداعى جولدىڭ ساپاسىنا, ششۋچە قالاسىنداعى كوشە­لەر­دىڭ كو­رىكسىزدىگىنە ورىندى سىن اي­تىلاتىن. وسى جىلى كو­­لىك ينفراقۇرىلىمىن جاقسار­تۋ با­عىتىندا 4,5 ملرد تەڭگە قا­راجاتپەن قامتىلعان بەس جوبا قولعا الىنىپ وتىر. بۇل جوبالاردىڭ اياسىندا بۋراباي كەنتىنىڭ جول جەلىسى قايتا جاڭعىرتىلىپ, بۋراباي, قاتاركول كۇرەجولى كۇردەلى جون­دەۋدەن وتكىزىلەدى. تەكەكول كولىنىڭ جاعالاۋىنان شاباقتى كولىن بويلاپ وتەتىن سولتۇستىك اينالما باعىتقا اۆتوجول سالىنباق. ششۋچە-نيكولاەۆكا باعىتىنداعى كولىك جولى جوندەلىپ جاتىر. وسىنىڭ بارلىعى اينالىپ كەلگەندە تۋريزم سالاسىن تۇبەگەيلى جاڭعىرتىپ, كە­لىمدى-كەتىمدى كىسىنىڭ قاراسىن كوبەيتە تۇسپەك.

ەندىگى ءبىر ماسەلە – ميلليون­داعان ادام اياعى باساتىن اسەم ءوڭىردىڭ كوركىن باعزى بەينەسىندە ساقتاپ قالۋ. شىنتۋايتىندا, بۇل – ۇلكەن ماسەلە. ءار تاۋلىك سايىن جۇزدەگەن ادامنىڭ جولى تۇسەتىن الاقانداي ايماقتىڭ اجارىنا كىرەۋكە تۇسىرمەۋ – قيىن شارۋا. بۇل ءۇشىن, ارينە, سانيتارلىق تالاپتى بۇلجىتپاي ساقتاۋ كەرەك. جاع­دايدى جاقسارتۋ ماقساتىندا سا­ني­تارلىق تازالاۋ جانە اباتتاندىرۋ بويىنشا ءىس-قيمىلدى ۇيلەستىرەتىن جەدەل شتاب قۇرىلدى. اتقارىلۋعا ءتيىستى جۇمىس جوسپارى بەكىتىلدى. وبلىستىق بيۋدجەتتەن 33 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىندى. بۋراباي كەنتىندەگى تۋريستەردىڭ جاپپاي تىنىعاتىن ورنىنا 27 ساني­تارلىق-گيگيەنالىق توراپ, وسىنشاما قوقىس الاڭى, 110 مەتالل كونتەينەر, 50 اعاش كون­تەينەر, 220 ستاتسيونارلىق قو­راپ, 80 ورىندىق ورناتىلدى. قو­قىستاردى ءالسىن-ءالسىن جيناپ, بەلگىلەنگەن ورىندارعا شىعارۋ كەس­تەسى بەكىتىلدى. ادام كوپ بولعان سوڭ جازعى ماۋسىمدا قوقىس تاۋ­لىگىنە التى رەت شىعارىلادى. بۇ­رىن زاڭسىز ورناتىلعان 27 كوم­مەرتسيالىق پاۆيلون بۇزىلىپ الىندى. بالمۇزداق پەن سۋسىن ساتاتىن 20 ورىن ىڭعايلى جەرلەردەن ءبولىندى. «سىرت كوز – سىنشى» ەمەس پە, قاشاندا بارىڭ مەن جوعىڭدى باعالاپ تۇرادى. ەلدىڭ ەلدىگىن دە تارازى باسىنا تارتپاق. وسى ورايدا قوناق كۇتىپ, ادەتتە جەرگىلىكتى جەردەگى بيلىكتىڭ ۇتىمدى ءىسىن ايتا كەتۋ دە – پارىز. بۋراباي كەنتىندە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك  سوعىس ارداگەرلەرىنە ارنالعان ەسكەرتكىشكە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ورتالىق الاڭ قايتا جاڭارتىلدى. ءسال توزعان ساۋلەت نىساندارى باع­زى كەيپىن تاپتى. بۇگىندە بۋرا­باي كەنتىندە «كازگيدروگراد» جو­بالاۋ ينستيتۋتى» سەرىكتەستىگى جان-جاقتى ويلاستىرىلعان باس جوسپاردى دايىنداۋ ۇستىندە. كۋرورت­تى ايماقتىڭ حالىق ەڭ كوپ شوعىر­لاناتىن تۇستارىن كوڭىلدەن شى­عا­تىنداي ەتىپ كوركەيتىپ, اباتتان­دىرۋ ءۇشىن بىرقاتار جۇمىس جۇر­گىزىلىپ جاتىر. ءتىپتى كولىكتەرىن قويۋ­دا قيىن­دىق تۋماس ءۇشىن 500 ورىن­دىق تۇراق سالۋ جوباسى جۇزەگە اسى­رىلىپ جاتىر. جالپى قۇنى 72 ملن بولاتىن بۇل جوبانى «سك دوس­­تاس­تىق» سەرىكتەستىگى اتقارۋ­دا. ال­­داعى ۋاقىتتا ءدال وسىعان جەتە­عا­­بىل ءتورت تۇراق سالۋ مەجەلەنىپ قال­دى.

2023 جىلدىڭ 13 قاڭتارىندا قابىلدانعان وبلىس اكىمىنىڭ قاۋلىسىنا سايكەس زەرەندى كۋ­رورت­­تى ايماعىن دامىتۋدىڭ جوس­­پارى بەكىتىلگەن. كوز جاۋىن الا­­تىن كوركەم سۋرەتپەن كوم­كە­­رىلگەن زەرەندى وڭىرىندە 31 ين­فرا­قۇرىلىمدىق جوبا كەزەڭ-كە­زە­ڭىمەن جۇزەگە اسىرىلماق. بيىل­عى جازعى ماۋسىمدا زەرەندى اۋى­لىنىڭ سولتۇستىك-شىعىس بولى­گىندە ورنالاسقان تۋريستىك نىسان­دارعا اپاراتىن جولعا اسفالت جامىلعى توسەلدى. جول بويى جا­­رىقتاندىرىلدى. قاتتى تۇر­مىس­تىق قالدىقتار سالۋعا ارنال­عان كونتەينەرلەر ورناتىلدى. جاعاجايدا دەمالۋشىلارعا قا­جەتتى قولشاتىر ءپىشىندى پانا سا­ڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ تۇر. سۋعا تۇسۋشىلەردىڭ كيىم اۋىستىرۋىنا كەرەك ورىندار دا­يىن­دالدى. «كوك­شەتاۋ» مەملەكەتتىك ۇلتتىق پار­كىندە تۋريستەر جۇرەتىن جول بويىنا ورىندىقتار مەن قوقىس تاستايتىن كونتەينەرلەر ورناتىلدى. بۇل وڭىردەگى تۋريستىك نىساندار ءوز ەسەپتەرىنەن اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر.

وسىلايشا, ءوڭى جاقسى ءوڭىردىڭ ءىسى ونىك, بەرەكەسى مول. الداعى ۋا­قىت­تا دا كوگىلجىم ساعىمعا وران­عان سايىن دالانىڭ توسىندەگى وزىندىك ىقىلاس-پەيىلىمەن قۇر­قىلتايدىڭ ۇياسىنداي جىپ-جىلى, مەرەيلى مە­كەنگە اينالعان كۋرورتتى ءوڭىر قىر اسىپ, تاۋ باسىپ كە­لەتىن تۋريستەرگە دوستىق قولىن بۇ­لعاپ, وزىنە شا­قىرىپ تۇرعانداي.

اقمولا وبلىسى