ماتەريالدىڭ نەگىزگى دەرەككوزدەرى, فوتولارى س.ب.نيازبەكوۆتىڭ وتباسىلىق مۇراعاتىنان الىندى.
ءار زاماننىڭ وزىندىك ماڭىزدى وقيعالارى بار جانە ءار مەملەكەتتىڭ ءوز زامانىنا سايكەس تالاپتارى بار ەكەنى بەلگىلى. حح عاسىرعا شەگىنە كوز سالساق, وسى كۇردەلى كەزەڭدە نيازبەكوۆ سابىر ءبىلال ۇلى 1938 جىلدان باستاپ پارتيا جۇمىسىندا ءجۇرىپ, 43 جىل جاۋاپتى باسشىلىق قىزمەتتەر اتقاردى. 1928-1945 جىلدار ارالىعىندا اۋىلسوۆەت حاتشىسىنان باستاپ, اۋداندىق كومسومول حاتشىسى, بىرنەشە مەكەمەلەردە ينسپەكتور, رەداكتور, مەكەمەلەردەگى كومسومول, پارتيا ۇيىمدارىنىڭ نۇسقاۋشىسى, 1935-1937 جىلدارى قىزىل اسكەر قاتارىندا, 1943-1945 جىلدارى كوپك جانىنداعى پارتيا مەكتەبىنىڭ تىڭداۋشىسى بولدى.
1967. ماسكەۋ. قازاق ونەرىنىڭ كۇندەرى. كانتەميروۆشىلەرمەن بىرگە.
وتان تاريحىنا ءوزىنىڭ بيىك ماقساتىن جانە بىرەگەي ميسسياسىن ۇعىنا وتىرىپ, ءوز ۇلەسىن قوستى. 30 جىل قازاقستاننىڭ ايماقتارى مەن وبلىستارىنىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى حاتشىسى رەتىندە س.ب.نيازبەكوۆ قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, باتىس قازاقستان, تسەلينوگراد, وڭتۇستىك قازاقستان ايماعىن جانە الماتى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىن باسقاردى.
س.ب.نيازبەكوۆ 1965-1978 جىلدار ارالىعىندا قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ پرەدسەداتەلى جانە كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ پرەدسەداتەلىنىڭ ورىنباسارى بولدى. قازاق سسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ 6 مارتە, كسرو جوعارعى كەڭەسىنە 3 مارتە دەپۋتات بولىپ سايلاندى. قازاقستان كومپارتياسىنىڭ پلەنۋم جانە بيۋرو مۇشەسى بولدى, بىرنەشە رەت رەسپۋبليكالىق, وداقتىق ءححى, ءححىى, ءححىىى, ءححىV پارتيا سەزدەرىنىڭ دەلەگاتى جانە قۇرامىنا سايلاندى. ءححىىى سەزدە كوكپ وك مۇشەلىگىنە كانديدات, ءححىV سەزدە كوكپ وك مۇشەلىگىنە قابىلداندى. 3 مارتە لەنين (1971, 1973, 1976 ج.ج.), 2 مارتە ەڭبەك قىزىل تۋ (1957, 1962 ج.ج.) وردەندەرىمەن, ونداعان مەدالدارمەن ماراپاتتالدى.
سابىر ءبىلال ۇلى نيازبەكوۆ 1912 جىلدىڭ 15 جەلتوقسانىندا اقمولا وبلىسىنا قاراستى استراحان اۋدانىنىڭ «ورنەك» اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. س.نيازبەكوۆتىڭ شەجىرە تاريحىن تەرەڭ بىلەتىن اتالاس تۋىستارىنىڭ ايتۋىنشا اتاسىنىڭ اتى نيازمۇحامبەت بولسا كەرەك. كەڭەستىك ساياساتتىڭ سالقىنى ءدىني ۇستانىمدار مەن دىنگە قاتىستى اتاۋلارعا تيگەندىكتەن رەسمي قۇجاتتارعا نيازبەكوۆ دەپ تىركەلگەن دەسەدى.
2019 جىلى «فوليانت» باسپاسىنان «اۋليەلەر ورداسى» اتتى ۇلكەن كىتاپ جارىق كورگەن بولاتىن, وندا اقمولا وبلىسى, استراحان اۋدانىنىڭ تەرريتورياسىندا زامانىنىڭ وزىق ويلى «حۇتىپ زامان» عۇلامالارىنىڭ جەرلەنگەندىگى تۋرالى جازىلعان. كىتاپ اۆتورى, تەولوگ م.سماعۇلوۆ وسى اۋليەلەردىڭ شەجىرەسىن تارقاتا كەلە, جاقىپ مولدا تۋرالى اڭىزعا بەرگىسىز تاريحقا توقتالعان. قوشقارباي باتىردىڭ ۇلى بولىپ سانالاتىن جاقىپ مولدانىڭ ۇرپاقتارىنىڭ ىشىندەگى ەل باسقارعان ءھام تانىمال تۇلعا بولعان ىبىراي جايىقباەۆ پەن سابىر نيازبەكوۆتى اتاپ وتەدى. وندا, «مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى سابىر ءبىلال ۇلى نيازبەكوۆ (شەجىرەدە نيازمۇحامبەت), ول ءومىر بويى شىققان تەگىن جاسىرۋعا ءماجبۇر بولدى», دەلىنگەن.
قازان توڭكەرىسىنەن كەيىن, ەل ىشىندە بولشەۆيكتەر وكىمەتى ورناعان كەزدە ء«وندىرىس» اۋىلىندا 1922 جىلدان توتەشە وقىتاتىن مەكتەپ جۇمىسىن باستايدى. 1924 جىلى سابىر ءبىلال ۇلى ء«وندىرىس» اۋىلىنىڭ ءبىر بولىمشەسى «توبە» دەگەن جەردە تىلەۋعابىلوۆ دەگەن مۇعالىمنەن ساۋاتىن اشىپ, وقۋدى باستايدى. باستاۋىش سىنىپتان سوڭ, 1926/27 وقۋ جىلىن ەسىل بولىستىعىنىڭ ورتالىعى «قاراباي» دەگەن جەردەگى جەتىجىلدىق مەكتەبىندە, ودان كەيىن اقمولا قالاسىنداعى العاشقى مۇسىلمان مەكتەبىندە جالعاستىردى. بۇل مەكتەپتە, 1909 جىلى مۇسىلمان مەكتەپتەرىندە زايىرلى پاندەردەن ءدارىس بەرۋ ءۇشىن اقمولاعا ۋفا گۋبەرنياسىنان كەلگەن بەلگىلى تاتار مۇعالىمى, ورىنبور سەمينارياسىنىڭ تۇلەگى عالىمجان شاكىرزيان ۇلى قۇرماشەۆتان وقىعان. قۇرماشەۆتىڭ كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا اقمولادان باسقا كەيىنىرەك تايتوبە, مايبالىق اۋىلدارىندا, ەرەيمەنتاۋ, اتباسار قالالارىندا اۋىل مەكتەپتەرى اشىلدى. قۇرماشەۆ قازاق ۇلتىنىڭ كوپتەگەن تانىمال وكىلدەرى: راحىمجان قوشقارباەۆ, جۇمابەك تاشەنەۆ, سابىر نيازبەكوۆ, تالعات بيگەلدينوۆ, ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ ۇستازى بولعاندىعىن عالىم م.اپسامەتوۆ جازعان.
اكەسى نيازمۇحامبەت ۇلى ءبىلال 1924 جىلى قايتىس بولعاندا, سابىر ءبىلال ۇلى 12 جاستا بولعان. اكەسىنىڭ بايسالدى مىنەزىن, بالاجان كوڭىلىن, ءدىني ساۋاتتىلىعىن مامىراجاي, ىنتىماقتى وتباسىنىڭ تىرەگى بولعاندىعىن جانە اناسى سۇلەيمەنوۆا جىبەك تۋرالى سابىر ءبىلال ۇلى ەستەلىگىندە قادىر تۇتا جازعان. اكەسى ادال ەڭبەكپەن ەگىن ەگىپ, ءوز ىسىنە مۇقيات بولسا كەرەك-ءتى. سونىڭ ارقاسىندا وتباسى تارشىلىق كورمەگەن. اۋىلداعى بىردەن-ءبىر ورىسشا ءتىل بىلگەن ادام ەكەن. اكەسى قايتىس بولعان سوڭ, اناسى جىبەك قازاقتىڭ امەڭگەرلىك جولىمەن قاينىسىنا (نيازمۇحامبەتتىڭ ءىنىسىنىڭ ۇلى) تۇرمىسقا شىعادى. سابىر ءبىلال ۇلى 13 جاسىنان باستاپ اعاسى راحمەتپەن بىرگە ەستون كۋلاگىنا جالدانىپ جۇمىس ىستەيدى.
1928-1930 جىلدار ارالىعىندا اقمولا جانە اتباسار ۋەزدەرىنىڭ اۋماعىندا اقمولا وكرۋگى قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا 15 اۋدان كىردى. 1931 جىلدىڭ باسىندا اۋداندار نىعايتىلىپ, تىكەلەي رەسپۋبليكالىق ورتالىققا باعىندى. ەڭبەك جولىن 1928 جىلى, 16 جاسىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ اقمولا اۋدانىنداعى №7 اۋىلسوۆەت حاتشىسىنان باستاعان.
س.ب. نيازبەكوۆتىڭ جەكە ءىس پاراعىنىڭ 17 پۋنكىتىندە ءبىلىمى جەتىجىلدىق دەپ كورسەتىلگەن, ياعني جەتىجىلدىق مەكتەپتە 1922-1927 ارالىعىندا وقىپ, بىتىرگەندىگى جانە 1930-31 جىلدارى ورال قالاسىنداعى كەڭەس پارتيا مەكتەبىندە, 1943-45 جىلدارى ماسكەۋدەگى ۆكپ(ب) وك پارتيا ۇيىمدارىنىڭ جوعارى مەكتەبىندە (ۆشپو) وقىعاندىعى كورسەتىلگەن.
كەڭەستىك پارتيا مەكتەپتەرى - كپسس (1952 جىلعا دەيىن ۆكپ(ب)) اۋىلدىق جەرلەردەگى پارتيا جانە كەڭەس ۇگىت-ناسيحات قىزمەتكەرلەرى كادرلارىن دايارلايتىن وقۋ ورىندارى بولدى. كوممۋنيستىك ۋنيۆەرسيتەت باعدارلاماسىندا نەگىزگى ورىندى قوعامدىق-ساياسي پاندەر الدى. ماركستىك-لەنيندىك تەوريانى زەرتتەۋگە كوپ كوڭىل بولىنگەنى بەلگىلى. ماركسيزم – كارل ماركس پەن فريدريح ەنگەلس نەگىزىن سالعان فيلوسوفيالىق, ەكونوميكالىق جانە ساياسي ءىلىم. ماركس ءىلىمىنىڭ الەۋمەتتىك وي مەن ساياسي تاجىريبەدە ءارتۇرلى ساياسي پارتيالار, قوعامدىق قوزعالىستارمەن جانە مادەنيەت فيلوسوفياسىنا بايلانىستى ءارتۇرلى تۇسىندىرمەلەرى بار.
«ەكىنشى مىڭجىلدىق ادامى» اتانعان ك.ماركس يدەيالارىنا بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن عالىمدار رەسەي عا جانىنداعى ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي جەتەكشىسى رۋسلان گرينبەرگ, ءوزىن ماركسيست سانايتىن تيبەت ءبۋدديزمىنىڭ ليدەرى دالاي لاما XIV (نگاگۆانگ لوۆزانگ تەنتسزين گيامتسحو), مادەنيەتتانۋشى ۆاديم مەجۋەۆ, يوران تەربورن, سلاۆو جيجەك, فرانك رۋدا جانە اگون حامزا جانە ت.ب. جاڭاشا پىكىر ايتۋدا. ولار ماركس يدەيالارىن «لەنينيزمنىڭ» بۇرمالاۋىنا قاتىستى, لەنيننىڭ جوسپارىن ءستاليننىڭ بۇرمالاۋى, ءستاليندى حرۋششەۆتىڭ «جەكە باسقا تابىنۋشىلىقتى جويۋ» ناۋقانى, حرۋششەۆتىڭ رەفورماسىنىڭ قاتەلىكتەرى, برەجنەۆتىڭ دە دارا بيلىككە ۇمتىلىسى جانە ساياسي كوزقاراستارىنىڭ ماركس يدەياسىنان تىسقارى جاتقاندىعىن دالەلدەۋدە.
مادەنيەت فيلوسوفياسى – بۇل وزگە ەلدەر قول جەتكىزگەن مادەنيەت دەڭگەيىن باعالاي ءبىلۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن ءوز ۇلتىنىڭ مادەني بولمىسىن بىلۋدەن باستالادى. س.نيازبەكوۆتىڭ كەڭەستىك داۋىردەگى كوممۋنيستىك پارتيانىڭ يدەولوگيالىق باعىتىنا ۇيلەستىرە قازاقستانداعى ۇلتتىق تاريحي–مادەني ەسكەرتكىشتەردى ساقتاۋ قوعامىن قۇرۋى ەلدىڭ وتكەنى مەن بولاشاعىن ۇيلەستىرۋ ءۇشىن جاسالعان يگى شارا ەكەندىگى داۋسىز. بۇل ورايدا, س.ب.نيازبەكوۆ ءوز ەلىنىڭ تاريحي-مادەني نىساندارى–ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ قوعامىن قۇرىپ, توراعالىق ەتۋى جانە بۇل كەڭەستىك داۋىردەگى ىزگى باستامانىڭ بۇگىنگى قازاقستاندا «ۇلتتىق رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا جالعاسىپ كەلە جاتقانى ەرەكشە ەسكەرىلۋى ءتيىستى ماسەلە.
س.ب.نيازبەكوۆ 1971 جىلى قوعامدىق نەگىزدە رەسپۋبليكالىق ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ قوعامىن قۇرىپ, ونى زەينەتكەرلىككە شىققاننان كەيىن دە 1989 جىلعا دەيىن ءوزى باسقاردى.
1971 جىلى جوعارى كەڭەس سەسسياسىندا «تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىن قورعاۋ تۋرالى» قازاق سوۆەتتىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى قابىلداندى. زاڭ 5 بولىمنەن, 24 ستاتيادان تۇرادى. زاڭ جوباسىنىڭ القيسساسىندا قازاق كسر-ءىنىڭ تەرريتورياسىندا تاريح پەن مادەنيەتتىڭ سان الۋان ەسكەرتكىشتەرى بار ەكەندىگى جانە بۇلار قازاق دالاسىنىڭ دانالىعىن, ونىڭ تۇرمىسىن, مادەنيەتىن, ونەرىن, رەۆوليۋتسيالىق داستۇرلەرىن, كسرو-نىڭ باسقا حالىقتارىمەن بىرگە وتانىمىزدىڭ بوستاندىعى مەن تاۋەلسىزدىگى جولىنداعى قاھارماندىق كۇرەسىن بەينەلەيتىندىگى, بۇل ەسكەرتكىشتەردىڭ عىلىمي, كوركەمدىك جانە مادەني-تاربيەلىك ماڭىزى زور ەكەندىگى ايتىلادى. تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ولاردى ەڭبەكشىلەرگە پاتريوتتىق ءارى ەستەتيكالىق تاربيە بەرۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە شارۋاشىلىق قاجەتتەرى ءۇشىن ورىندى جانە ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىمەن قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى قابىلداعان قاۋلى مىناداي بولىمدەردەن تۇرادى:
1-ءبولىم: تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرى – تاريحي ەسكەرتكىشتەر, ارحەولوگيا ەسكەرتكىشتەرى, ارحيتەكتۋرا ەسكەرتكىشتەرى, ونەر ەسكەرتكىشتەرى جانە ادەبيەت ەسكەرتكىشتەرىنە 1 ستاتيادا تۇسىنىكتەمە بەرىلگەن;
2-ءبولىم: تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىن ەسەپكە الۋ جانە قورعاۋ تۋرالى 2-13 ستاتيالاردا قاراستىرىلعان;
3-ءبولىم: تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىن ەسەپكە الۋ جانە قورعاۋ ورگاندارىنا جۇكتەلەتىن جانە جۇزەگە اسىرىلاتىن جۇمىستار 14-17 ستاتيالاردا كورسەتىلگەن;
4-ءبولىم: تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ پراۆولىق رەجيمى جانە ولاردى پايدالانۋ ماسەلەلەرى 18-22 ستاتيالاردا بەلگىلەنگەن;
5-ءبولىم: تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنە زيان كەلتىرگەنى ءۇشىن جاۋاپتىلىق شارالارى 23 ستاتيادا باسا ايتىلىپ, 24 ستاتيادا قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىنە تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىن ەسەپكە الۋ جانە ساقتاۋ ەرەجەسىن بەكىتۋ تاپسىرىلعان. (سەگىزىنشى سايلانعان قازاق سسر جوعارعى سوۆەتىنىڭ ەكىنشى سەسسياسىندا ۇسىنىلعان «تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىن قورعاۋ تۋرالى» قازاق سسر زاڭ جوباسىنىڭ قاۋلىسى. -جەلتوقسان, 1971 ج.).
ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ ماسەلەسىنە بەلگىلى عالىم الكەي مارعۇلان, اقجان ماشاني, ءمۇسىنشى شوتا ءۋاليحانوۆ, وزبەكالى جانىبەكوۆ, بولات سارىباەۆ جانە باسقا دا قوعام مۇشەلەرىنىڭ اتقارعان جۇمىستارىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى بولعانى كوپكە ءمالىم. س.نيازبەكوۆ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياسساۋي كەسەنەسىن قالپىنا كەلتىرۋدى قولعا الدى. جۇمىستاردى قارجىلاندىرۋ مادەنيەت مينيسترلىگى ارقىلى جۇرگىزىلدى, سول جىلدارى مينيسترلەر ءمۇسىلىم بازارباەۆ پەن جەكسەمبەك ەركىمبەكوۆ بولدى. جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ۇردىسىندە س.نيازبەكوۆ ۇلتىنا جاناشىر ءو.جانىبەكوۆ, مۋزىكاتانۋشى ب.سارىباەۆ سىندى كادرلارعا قازاق حالقىنىڭ تاريحي-مادەني دارەجەسىن كوتەرۋدى سەنىپ تاپسىردى. ناتيجەسىندە, قازىرگى قابانباي باتىر مەن قوناەۆ كوشەلەرى قيىلىسقان جەرىنەن تۇراقتى عيمارات بەرىلىپ, وبلىستارعا ارنايى ەكسپەديتسيالار جىبەرىلدى. كوپتەگەن جادىگەرلەر جيناقتالىپ, قازاقستاننىڭ بىرنەشە قالالارى مەن اۋداندارىندا ەتنوگرافيالىق مۋزەيلەر اشىلدى. تاريحي ەسكەرتكىشتەرگە ارنالعان عىلىمي كونفەرەنتسيالار ءوتتى, كىتاپتار, بۋكلەتتەر شىقتى. تاريحي مۇرالاردىڭ سۋرەتتەرى ءتۇرلى-ءتۇستى وتكرىتكالار مەن پوشتا ماركالارىنا باسىلدى. قوجا احمەت ءياسساۋيدىڭ كەسەنەسى كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى.
س.نيازبەكوۆ قازاقستاننىڭ تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەرىن قورعاۋ تۋرالى زاڭدى قۇرۋعا جانە قابىلداۋعا باستاما كوتەرگەندىگى جونىندە سول كەزدەردەگى وداقتىق, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە وتكىزىلگەن ءىس-شارالار لەگى مەن بىرنەشە سۇحباتتارى (ينتەرۆيۋ), باياندامالارى جارىق كورگەن.
1972 جىلى, الماتىدا قازاق كسر تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەرىن قورعاۋ قوعامىنىڭ ءبىرىنشى سەزى ءوتتى. ونى س.نيازبەكوۆ اشىپ, «مادەني ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ – بارشا حالىقتىڭ مىندەتى» («وحرانا پامياتنيكوۆ كۋلتۋرى-ۆسەنارودنوە دەلو») دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاسادى. وسى باياندامادا وتكەننىڭ تاريحي مۇراسى تاريح سالاسىنداعى ءبىلىمدى تەرەڭدەتۋدىڭ سارقىلماس قاينار كوزى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە قازىرگى مادەنيەتىمىزدىڭ بارلىق سالالارى: عىلىممەن, بىلىممەن, ادەبيەتپەن جانە ونەرمەن بىتە قايناسىپ وسكەن ىرگەتاسى ەكەندىگىنە نازار اۋدارتتى. ماسەلەن, -قازاق جەرىندە العاشقى قاۋىمدىق قۇرىلىس داۋىرىندەگى جادىگەرلەردەن باستاپ ورتا عاسىرلىق قۇرىلىستارعا جاتاتىن كوپتەگەن مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالعاندىعىن;- قازاقستاندا جارتاس بەتتەرىنە سالىنعان پەتروگليفتەردىڭ كوپ ەكەندىگىنە;- قاراتۋدا, حان-تاۋدا, تارباعاتاي مەن التايدا, سولتۇستىك بالقاش ءوڭىرىنىڭ ورتالىق بولىگىندە, تەسىكتاس پەن قاراۇڭگىر تاۋلارىندا, بەتپاقدالا مەن جەتىسۋدا كەزدەسەتىنىن; - بۇل سۋرەتتەردىڭ تەحنيكاسى مەن ورىندالۋ ءتاسىلى, سيۋجەتتەرى ولكە تاريحىنىڭ جانە اتا-بابالارىمىزدىڭ تاريحي-مادەني دامۋىنىڭ ەڭ كەرەمەت تۇرلەرى ەكەندىگىنە نازار اۋدارتتى. ء سوز سوڭىندا سابىر ءبىلال ۇلى: «ادامزاتتىڭ وسى سالالارداعى ءبىلىمى مەن جەتىستىكتەرى قانشالىقتى بيىك بولسا, سوعۇرلىم ىلگەرىدەگى جاسالعان ماتەريالدىق جانە رۋحاني قۇندىلىقتاردى زەردەلەپ, مەڭگەرۋ قاجەتتىگى ارتا تۇسەتىنىن ايتۋىم كەرەك», دەگەن. 1976 جىلدىڭ 8-9 ماۋسىمىندا الماتىدا قازاق كسر تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەرىن قورعاۋ قوعامىنىڭ ەكىنشى سەزى ءوتتى. سەزدى س.ب.نيازبەكوۆ اشىپ, بايانداما جاسادى. وندا, بۇل قوعام ءوز قاتارلارىندا ءبىر جارىم ميلليونعا دەيىن ادامدى بىرىكتىرگەندىگىن, التى مىڭنان اساتىن ۇجىم مۇشەلەرى ءار سالانىڭ قىزمەتكەرلەرى ەكەندىگى جانە تۇرعىلىقتى جەرلەرى دە قازاقستاننىڭ كولحوز, سوۆحوزدارى, اۋدان ورتالىقتارى مەن وقۋ ورىندارى, كاسىپورىنداردا جۇمىس ىستەيتىن ادامدار ەكەندىگىن مالىمدەگەن. عالىمدار مەن قايراتكەرلەردىڭ كومەگىمەن مادەني مۇرانى ساقتاۋ جولىندا جالپى حالىقتى جانە پاتريوتتىق ءىس-شارالاردى تارتۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتا كەلە, «بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا اۋماعىندا ون ءبىر مىڭعا جۋىق ارحەولوگيا, ونەر, تاريح جانە ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى تىركەلگەن», دەپ اتاپ كورسەتكەن. سەزدە ورتالىق تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ ەسەبى تىڭدالىپ, قوعامنىڭ جارعىسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. سەزدە قارالعان ماسەلەلەر بويىنشا قوعامنىڭ ورتالىق كەڭەسى مەن ورتالىق تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ قۇرامى جاڭارتىلىپ, توراعاسى بولىپ قازاق كسر جوعارى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ توراعاسى س.ب.نيازبەكوۆ ءبىراۋىزدان قايتا تاعايىندالدى. سابىر ءبىلال ۇلى سونىمەن قوسا وسى جىلدارى قازاقستانداعى تابيعاتتى قورعاۋ ورتالىق كەڭەسىن قوسا باسقاردى.
حح عاسىرداعى قازاق كسر-نىڭ «كەمەلدەنگەن سوتسياليزم» قوعامىنداعى تاريحي-مادەني تىنىس-تىرشىلىگى قازاقستان, رەسەي, فرانتسيا, كانادا يران, گەرمانيا, موڭعوليا جانە باسقا دا بۇگىنگى تمد ەلدەرىنىڭ كوپتەگەن گازەت-جۋرنالدارىندا جاريالانعان. س.ب.نيازبەكوۆتىڭ جەكە ارحيۆىندە ساقتالعان قولجازبالارى مەن تاريحي-قۇجاتتىق فاكتىلەر (ەڭبەك كىتاپشاسى, ديپلوماتيالىق پاسپورتى, اسكەري بيلەتىندەگى جازبالار, فوتوالبومدارى, باياندامالارى, فوتوسۋرەتتەرى, بەلگىلى جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتتارى) جانە ب.رامازانوۆانىڭ «ەلىم دەپ سوققان جۇرەكتەر. ويتولعاۋ» اتتى 2006 جىلى شىققان كىتابىنداعى «ناردىڭ جۇگىن كوتەرىپ وتكەن ازامات» دەگەن س.ب. نيازبەكوۆكە ارناعان ەستەلىگى اكسيولوگيالىق كوزقاراسپەن وي تۇيۋگە جەتەلەيدى. س.ب.نيازبەكوۆ تۋرالى ەستەلىكتەردىڭ كوڭىلگە قونىمدى تۇستارىنىڭ مول ەكەندىگى قۋانتادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق.ك.توقاەۆ «اكە تۋرالى تولعانىس» كىتابىندا س.نيازبەكوۆ تۋرالى بىلاي جازعان: «ۇزاق ۋاقىت جوعارعى كەڭەس پرەزيديۋمىنا سابىر نيازبەكوۆ جەتەكشىلىك جاسادى. ول ۇستامدى, ىسكەر جانە قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرىنە اركەز قامقورلىق جاسايتىن باسشى ەدى. اكەم سابىر ءبىلال ۇلىن ءوز قىزمەتىنە لايىق دەپ سانادى. ۇجىمنىڭ ىشىندەگى ىسكەرلىك, ادامگەرشىلىك احۋال ەڭ الدىمەن ءبىرىنشى باسشىعا بايلانىستى عوي. س.نيازبەكوۆ قۇجاتتاردىڭ قازاقشا-ورىسشا ءماتىنى ساپالى دايىندالۋىنا ۇلكەن ءمان بەرەتىن. اكەي وزگە ارىپتەستەرىمەن بىرگە زاڭ جوبالارى مەن قاراۋلاردىڭ ماتىنىمەن جۇمىس ىستەپ, قىزمەتتەن تىم كەش ورالاتىن كۇندەرى مەنىڭ ءالى كۇنگە ەسىمدە».
سابىر ءبىلال ۇلىنىڭ ءالى جارىق كورمەگەن قولجازبالارى بار. وندا ءوزىنىڭ اتا -تەگىن, ومىردەن تۇيگەندەرىن, ارالاسقان دوس-جاراندارى تۋرالى ەستەلىكتەر قالدىرعان. سارى داپتەرلەردىڭ بىرىندە «ادامدار وزدەرىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا ۇمتىلا ما, عىلىم زاڭدارىن اشۋعا ىنتالى ما, الدە بار الەۋمەتتىك جانە ساياسي جۇيەنى وزگەرتۋدى ارمانداي ما - بارلىق موتيۆتەردى تەك شىندىق ۇسىنۋى مۇمكىن. ولار قيالىنداعى باقىتتى بولۋدىڭ ۇلگىسىن, ومىردەن الىنعان تاجىريبە مەن اقپارات, ءبىلىمنىڭ اۋقىمىندا سينتەزدەيدى. سوندىقتان, ءوز جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسپەس بۇرىن, ولار بۇرىننان بىلەتىن, بىلمەگەنى جوسپاردىڭ وبەكتىسى بولا المايتىن ماتەريالدار مەن قۇرالداردى ەسكەرە وتىرىپ قانا, وزدەرىنىڭ قيالىنداعى باقىتىنىڭ ۇلگىسىن جاسايدى. ويتكەنى, ادامداردى وزدەرى بىلمەيتىن, تۇسىنىكسىز الەمدەردىڭ ۇمىتكە جەتەلەۋى مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان دا, ادامداردىڭ ارمان-تىلەكتەرى وزدەرىنىڭ شىنايى ومىرىندەگى ەڭ جاقسى ۇمىتتەرى مەن ۇمتىلىستارىنا بايلانىستى ورىندالادى» دەپ جازعان ەكەن.
سونداي-اق, رەسەيلىك جۋرناليست ءھام جازۋشى ا.م.بۋكالوۆتىڭ «ۆ زەركالاح ۆوسپوميناني» اتتى كىتابىندا, «سوۆەتسكايا پوناراما» دەپ اتالاتىن ساياسي عىلىمدار اگەنتتىگىنىڭ (اپن) جۋرنالىندا قازاقستانداعى تابيعاتتى قورعاۋ ورتالىق كەڭەسىنىڭ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارى جايلى («كازاحستانسكي پودحود ك ەكولوگي» ايدارىمەن شىققان) اگەنتتىكتىڭ مەنشىكتى كوررەسپوندەنتى راۆيل بيكتاگيروۆكە بەرگەن سۇحباتىندا سابىر ءبىلال ۇلى نيازبەكوۆ اعىمداعى بەس جىلدا قازاقستانداعى قورشاعان ورتانى قورعاۋ شارالارىنا مەملەكەت تاراپىنان كاسىپورىن قورىنا 200 ميلليون سوم قاراجات بولىنگەنىن, «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندە تابيعاتتى قورعاۋ جونىندەگى ارنايى رۋبريكا قۇرىلعانىن جانە وندا ەنتۋزياستتاردىڭ قاتارى كوبەيىپ (2 ميلليوننان اسا), ولاردىڭ تىڭ يدەيالارىن ناسيحاتتاۋعا پلاتفورما بەرىلگەنىنە توقتالدى. بۇدان وزگە وبلىستىق, اۋداندىق باسپاسوزدە, راديو مەن تەلەحابارلار ارنايى قورشاعان ورتانى قورعاۋعا بايلانىستى جىلىنا 4-5 مىڭ كوررەسپوندەنتسيا تاراتىلاتىنىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار, قازاقستاندا تابيعات جاناشىرلارىنىڭ حالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرى, مەكتەپتەرى مەن كلۋبتارىندا جىلىنا 12 000-عا دەيىن وتكىزىلەتىن اڭگىمەلەر مەن كەڭەستەرى دە بۇل قوعامنىڭ ۇلكەن تانىمالدىققا يە بولۋىنا يگى اسەرىن تيگىزگەن. قازاقستانداعى قورشاعان ورتانى قورعاۋ قوعامى سەگىز سەكتسيا بويىنشا جۇمىس ىستەپ, وعان ءارتۇرلى ءبىلىم سالاسىنداعى ماماندار, پارتيا, كەڭەس شارۋاشىلىق باسشىلارى جانە بەلسەندى ستۋدەنتتەردىڭ اراسىنان تۋعان جەردى قورعاۋ ءۇشىن قوعامدىق ينسپەكتورلار تاعايىندالعان. ولاردىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن قوعامنىڭ ورتالىق كەڭەسى عىلىمي-ادىستەمەلىك كونفەرەنتسيالار ۇيىمداستىرىپ, ۇسىنىستار ازىرلەيدى, پلاكاتتار شىعارادى, رەيدتەر جۇرگىزەدى, باستاۋىش ۇيىمداردىڭ ەسەبى تىڭدالىپ, ۇكىمەتكە ءتۇرلى ۇسىنىستار ەنگىزۋگە مۇددەلى ەكەندىكتەرى ەسكەرىلگەن. 
س.نيازبەكوۆ ارىپتەستەرىمەن. 1978 جىل.
سابىر ءبىلال ۇلىنىڭ عۇمىرناماسى مەملەكەتتىڭ باسقارۋ قىزمەتىن وتاندى ءسۇيۋ مەن پاتريوتتىق رۋحتا ساباقتاستىرعان دەربەس تۇلعانىڭ عۇمىرناماسىن تولىقتاي تانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جەكە ارحيۆىندەگى قۇجاتتىق, بايانداۋشىلىق ماتەريالدار لەگى قازاقستاننىڭ حح عاسىرداعى تاريحي-مادەني, تاريحي-ساياسي دامۋ ديناميكاسىنىڭ كورسەتكىشى جانە بىرنەشە باعىتتا اۋقىمدى زەرتتەۋ كوزدەرىنە نەگىز بولا الادى دەپ سانايمىز. س.ب.نيازبەكوۆتىڭ تەك باياندامالارىنىڭ ءوزى عانا بىرنەشە تومدارعا جۇك بولاتىندىعىنا كوڭىل بولسەك, مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتقارعان قىزمەتى بويىنشا مىناداي فاكتىلەرگە نازار اۋدارتادى:
- س.ب.نيازبەكوۆتىڭ عۇمىرناماسى مەن ەڭبەك جولىنىڭ حرونولوگيالىق كورسەتكىشىنە;
- س.ب.نيازبەكوۆتىڭ باياندامالارىندا ەسكەرىلگەن قازاق كسر ايماقتارىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى, ەكونوميكالىق جانە وقۋ-اعارتۋ جانە ت.ب. سالالارداعى جەتىستىكتەردىڭ ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەرىنە;
- قازاقستانداعى تاريحي-مادەني نىسانداردى قورعاۋعا الۋ ماسەلەسىنە;
- ق.ياسساۋي كەسەنەسىنە قاتىستى ماسەلەنى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوتەرۋى;
- ادام قۇقىعىنا قاتىستى سوت وتىرىستارىنا قاتىسىپ, قاداعالاۋى;
- كسرو جانە قازاق كسر-نىڭ زاڭدارىن بەكىتۋگە جانە قابىلداۋعا شەشىم شىعارۋعا توراعالىق ەتۋى;
- كسرو جانە قازاق كسر-نىڭ ماراپاتتارىن تابىستاۋى;
- ديپلوماتتىق ءرولى (شەتەلدەرگە كسرو دەلەگاتسياسىن باستاپ اپارۋى جانە رەسمي جانە دوستىق ساپارىمەن كەلگەن شەتەل ەلشىلەرىن, باسشىلارىن قابىلداۋى).
1975 جىل.
سوندىقتان دا, وسى ماقالاعا قازاق كسر جانە قازاقستان قوعامىنداعى تاريحي-مادەني دامۋ ديناميكاسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن سالىستىرا وتىرىپ, قاپەرىندە قازاق ەلىنىڭ رۋحىن جوعارى ۇستاپ, بولاشاق ۇرپاققا تاريحي-مادەني جادىگەرلەردىڭ ميراس بولۋىنا ىقىلاسى اۋعان, قازاقتىڭ پاتريوت ۇلى سابىر نيازبەكوۆتىڭ حح عاسىرداعى قازاق كسر تاريحى نەگىزىندە ۇلتتىق مۇددەگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن, قايراتكەرلىك كەلبەتىن بايىپپەن باعامداۋعا نيەتتەندىك. اسىلىندە, دەربەس تۇلعانىڭ ءوزى ءومىر سۇرگەن كەزەڭدەردەگى اتقارعان ىستەرىنىڭ ونىڭ ءماندى دە ماعىنالى بولۋى قوعام تىنىسىمەن تىكەلەي بايلانىستا بولىپ, تۋعان جەرىنە, ەلىنىڭ مۇددەسىنە ەتكەن ەڭبەگىمەن قۇرمەتتى بولاتىنى شىندىق.
س. احمەتوۆا,
نيازبەكوۆتانۋشى, تاريح عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ, ء«بىلىم تاريحى» مۋزەيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى
استانا قالاسى
