«مايكوبە» كەنىشىنەن شىعاتىن قارا كومىر حالىق اراسىندا اسا سۇرانىسقا يە. قىزۋى جوعارى ءارى شىعاتىن ك ۇلى از بولعاندىقتان ونى جەكە ۇيلەر عانا ەمەس, بيۋدجەتتىك نىساندار دا كوپتەپ ساتىپ الادى. ءانتراتسيتتىڭ ارتىقشىلىعىن بىلەتىن كەنىش قوجايىندارى كۇزدە پايدانىڭ استىندا قالۋدى كوزدەي مە, ايتەۋىر ءار تامىز ايىندا باعانى كوتەرىپ كەپ جىبەرەدى. بىلتىر تونناسىن باقانداي 1 000 تەڭگەگە, ەندى بيىل 500 تەڭگەگە قىمباتتاتىپ وتىر. ياعني قازىرگى كۇنى كەنىشتەن تونناسى 8 مىڭ تەڭگەدەن بوساتىلۋدا. بۇدان «مايكوبەمەن» قاتار ورنالاسقان «سارىكول», «تالدىكول» كەنىشتەرى دە قالىسپايتىنى انىق. سەبەبى ولار قازىپ شىعاراتىن كومىردىڭ ساپاسى دا الگىگە جەتەعابىل. دەيتۇرعانمەن بىلتىر سوڭعى اتالعان قوس كەنىش تىزگىندى تارتا ۇستاپ, باعانى كوتەرمەي ۇستاپ قالعان ەدى. ەسەسىنە ەكىباستۇزداعى «بوگاتىر-كومىر» كەنىشى جىل سوڭىنا دەيىن باعانى بىرتىندەپ وسىرمەككە ارەكەتتەنۋدە. Energyprom.kz سايتىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, بيىل «بوگاتىر-كومىردە» كومىر قۇنى 2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان 30 ماۋسىمعا دەيىن 7 پايىزعا وسكەن. ياعني ول قازىردىڭ وزىندە 2 968 تەڭگەگە دەيىن جەتىپ قالدى. ال جىل سوڭىنا دەيىن وتىننىڭ تونناسى 3 092 تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلەدى ەكەن. جالپى, بيىل وڭىردە تاسىمالداۋمەن بىرگە ەسەپتەگەندە كومىردىڭ ورتاشا قۇنى 17-25 پايىزعا ارتادى دەپ بولجانىپ وتىر. ازىرگە پاۆلودار وبلىسى بويىنشا ءبىر توننا كومىردىڭ ورتاشا باعاسى شامامەن 15-16 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
ەندى وبلىس ورتالىعىنداعى كومىر جەتكىزۋشى كومپانيالاردىڭ تىرلىگى جايىندا بايانداساق. ءىرى جەتكىزۋشىنىڭ ءبىرى «ەليت.kz» جشس-دە ازىرگە مايكوبەلىك كومىر جوق, تەك «شۇبارتاۋدان» جەتكىزىلگەن وتىن تونناسىنا 22 500 تەڭگەدەن بوساتىلىپ جاتىر. ال «Max» جانە «رينات» جەكە كاسىپكەرلىكتەرىندە «مايكوبە» كومىرىنىڭ تونناسى – 14 مىڭ, «بوگاتىر-كومىردىڭ» قاتتى وتىنى 10 مىڭ تەڭگە تۇرادى. بۇعان كومىردى قالا ىشىندە جەتكىزۋ قۇنىن قوسىڭىز, كەمى 6-7 مىڭ تەڭگەنىڭ اينالاسىندا. قاي جاعىنان قاراساق تا, تۇتىنۋشىلار ءۇشىن كومىر باعاسىنىڭ ءبىرشاما ءوسىپ كەتكەنىن بايقاۋعا بولادى. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, بىلتىرعى ءدال وسى كەزەڭدە مايكوبەلىك كومىردىڭ تونناسى – 12 مىڭ, شۇباركولدىكى 18 500 تەڭگەدەن ساتىلعان ەدى. بىلتىر قاراعاندى كومىرىنىڭ تونناسى 3 500 تەڭگەگە قىمباتتاسا, ال بيىل باقانداي 4 مىڭ تەڭگەگە ءوسىپ شىعا كەلگەن. جەتكىزۋشىلەر قىمباتشىلىققا جانار-جاعارماي قۇنى مەن تاسىمال شىعىندارىنىڭ ءوسۋى سەبەپ دەيدى.
وڭىرلىك ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرجان سالحانوۆتىڭ دەرەگىنشە, پاۆلودار وبلىسىندا كومىردى تۇتىنۋ كولەمى جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى. الداعى جىلۋ ماۋسىمىنا شامامەن 536 مىڭ توننا قاتتى وتىن قاجەت دەلىنسە, ونىڭ 350 مىڭ تونناسى جەكە تۇتىنۋشىلارعا تيەسىلى.
– ەلدەگى ينفلياتسيالىق جاعدايلار مەن سوعان سايكەس وزگە دە فاكتورلارعا بايلانىستى تۇتىنۋ سالاسىنداعى تاۋار مەن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ قۇنى ءوسۋ ۇستىندە. وڭىردەگى كومىر باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى تەك «مايكوبەن-ۆەست» جشس-دە عانا بايقالىپ وتىر. وبلىس بيلىگى جۋىقتا «بوگاتىر-كومىرگە» جانە باياناۋىلداعى ءۇش كەنىشكە كومىر باعاسىن بيىلعى ناۋرىز ايىنداعى دەڭگەيىندە ۇستاپ قالۋ تۋرالى مەموراندۋم جولدادى. وعان كاسىپورىن باسشىلارى قول قويۋى كەرەك دەپ وتىرمىز. سەبەبى الدىن الا كەلىسىم بار. ال «بوگاتىر-كومىردە» كومىر قىمباتتاعان جوق. الداعى جىلۋ ماۋسىمى تولىق اياقتالعانشا وڭىردە كومىر باعاسى قىمباتتامايدى. ەكىنشىدەن, وسىدان بىرنەشە كۇن بۇرىن پاۆلودار قالاسىنداعى كومىر جەتكىزۋشى كومپانيالاردىڭ باسشىلارىمەن كەزدەسىپ, ولارمەن دە باعانى وسىرمەۋ جونىندە كەلىسىمگە كەلدىك. سوندىقتان بيىل الاڭداتارلىق جاعداي بولمايدى دەپ ويلايمىز, – دەيدى ول.
ءبىر قىزىعى, وبلىس ورتالىعىنداعى تەمىرجول تۇيىقتارىندا ورنالاسقان جەتكىزۋشى كومپانيالاردىڭ كوبىندە ءالى كۇنگە كومىر جوق. رەسمي ستاتيستيكادا جەكە تۇتىنۋشىلار ءۇشىن ولاردىڭ قولىندا 15 مىڭ توننا عانا كومىر بار دەپ كورسەتىلگەن. ال الەۋمەتتىك نىساندارعا قاجەت وتىننىڭ 13 پايىزى عانا تاسىلعان. قىركۇيەك ايىندا وڭىردە كومىردى جاپپاي تاسۋ باستالادى. وسى كەزدە كەنىشتەردە كەزەك قالىپتاسىپ, كۇز بويى دۇربەلەڭگە ۇلاسادى. سول الاساپىراندى پايدالانىپ, كەنىشتەر باعانى تاعى كوتەرىپ جىبەرمەسىنە كىم كەپىل؟
ەكونوميست مامانداردىڭ تۇسىندىرۋىنشە, قاتتى وتىننىڭ تۇپكىلىكتى قۇنىنا دەلدالداردىڭ ۇستەمە مولشەرلەمەسىنەن بولەك, تەمىرجول كولىگى قىزمەتتەرىنىڭ قۇنى, تۇيىق جەرلەردى جالعا الۋ, وڭىرلىك كومپانيالاردىڭ, جەكە اۆتوتاسىمالداۋشىلار جۇمىسىنا اقى تولەۋ جانە تاعى باسقا جايتتار اسەر ەتەدى. تۇتىنۋشىلار ءۇشىن قاتتى وتىننىڭ تۇپكىلىكتى قۇنى كومىردى تۇيىقتان تۇتىنۋشىعا جەتكىزۋ بايلانىسىندا باستاپقى باعاسىنان 3-4 ەسە وسەتىنى دە سوندىقتان. ەكىنشى تۇرعىدان, وتاندىق كومىر نارىعى مونوپوليستەردىڭ ىرقىمەن جۇرەدى. ءۇش ءىرى جەتكىزۋشى – «بوگاتىر-كومىر» جشس, «قاراجىرا» اق جانە «شۇباركول» كومپانيالارى نارىقتىڭ 80 پايىزىن يەلەنىپ وتىر. ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدارعا تاۋەلدى ەمەس شىعىنداردىن ۇلعايۋىنا جانە الداعى كۇزگى-قىسقى كەزەڭگە دايىندىققا بايلانىستى قاتتى وتىننىڭ قۇنى قىركۇيەك-قازان ايلارىندا ءالى دە ءوسۋى عاجاپ ەمەس.
پاۆلودار وبلىسى
