قازاق ەلى ۇلكەن تەڭىز جولدارىنا شىعۋ مۇمكىندىگىنىڭ جوقتىعىنا قاراماستان, ەكونوميكالىق دامىعان ايماقتار – ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرى اراسىندا ورنالاسقان ءتيىمدى مۇمكىندىكتى قۇرلىق جولى ارقىلى پايدالانۋعا بارىنشا ارەكەت ەتىپ جاتىر. «قازاقستان تەمىرجولى» – قىتاي مەن وڭتۇستىك شىعىس ازيادان اعىلعان جۇكتەردى ەل اۋماعى ارقىلى وتكىزىپ, ترانسقۇرلىقتىق تاسىمالعا وزىندىك ۇلەسىن قوسۋعا كۇش سالىپ وتىرعان كومپانيا.
وسى كەزدە قازاقستان اۋماعى ارقىلى 11 حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىز وتەدى. ونىڭ بەسەۋى – تەمىرجول, التاۋى – اۆتوماگيسترال. وسى جولدار ارقىلى ازيادان ەۋروپاعا تاۋارلاردى جەتكىزۋ جانە جۇكتى تاسىمالداۋ 13-15 كۇنگە دەيىن قىسقارعان. مۇنى تەڭىز كولىگىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە شاپشاڭ دەگەن ءسوز. ناتيجەسىندە, قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك دالىزدەرى ارقىلى جۇكتى تاسىمالداۋعا سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. ايتالىق, وسى جىلدىڭ العاشقى التى ايىندا ترانزيتتىك جۇك اينالىمى وتكەن جىلدىڭ ەسەپتى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 39,1 پايىزعا ارتىپ, 27,8 ملرد توننا-كيلومەتردى قۇراعان, سونىڭ ىشىندە كونتەينەرلىك ترانزيت 26 پايىزعا ۇلعايعان. ءبىزدىڭ ەلدەن قىتايعا ەكسپورتتىق جۇكتەردى تاسىمالداۋدىڭ ءوسىمى دە مولايعان.
نەگىزى, قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرلەرى» ۇلتتىق جوباسىندا ناقتىلانعان. سوعان سايكەس 2025 جىلعا دەيىن ەلىمىزدە ترانزيتتىك تاسىمال كولەمىن 30 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ ماقساتى تۇر. سوندىقتان تەمىرجول جانە اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن سالۋ, جىلجىمالى قۇرامدى جاڭارتۋ, جۇكتەردى كونتەينەرلەندىرۋ, بالاما باعىتتار مەن حالىقارالىق دالىزدەردى دامىتۋ بويىنشا ءتۇرلى شارالار قولعا الىنعان.
«قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتى وتە زور. تاسىمالداۋدىڭ نەگىزگى ءتۇرى – تەمىرجولدار بولىپ وتىر. جۇك پويىزدارىنىڭ جۇك اينالىمىنداعى ۇلەسى 90 پايىزدان اسادى. ءترانزيتتىڭ نەگىزگى باعىتى قىتاي – ەۋروپا – قىتاي باعىتىنا تيەسىلى», دەپ باعا بەرگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ.
ال تاياۋدا قازاقستان مەن گرۋزيا پرەمەر-مينيسترلەرى الماتىدا كولىك جانە لوگيستيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تالقىلادى. ەلىمىزدىڭ ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆ پەن گرۋزيا پرەمەر-ءمينيسترى يراكلي گاريباشۆيلي كەلەلى كەزدەسۋدە ساۋدا, كولىك جانە لوگيستيكا سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى تۋرالى پىكىر الماسىپ, اڭگىمە جۇرگىزگەن.
«گرۋزيا – قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك كاۆكازداعى ماڭىزدى ءارى سەنىمدى سەرىكتەسى. 2023 جىلدىڭ التى ايىندا ساۋدا كولەمى 30 پايىزعا دەرلىك ءوسىپ, 190 ملن دوللاردى قۇرادى. ەلدەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن ودان ءارى ارتتىرۋ ءۇشىن ءتيىستى ۇكىمەتارالىق كوميسسيا جۇمىس اتقارىپ جاتىر», دەدى ءا.سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ىنتىماقتاستىق اياسىندا ترانزيتتىك-كولىك سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇگىنگى تاڭدا ەكى ەل اراسىنداعى ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن دامىتۋ بويىنشا سەرىكتەستىك ايتارلىقتاي نىعايىپ كەلەدى. 2023 جىلدىڭ التى ايىندا تيتر بويىنشا جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 77 پايىزعا ءوسىپ, 1,3 ملن توننانى قۇراپتى.
قول جەتكىزىلگەن مەملەكەتارالىق كەلىسىمدەر بۇل ءدالىزدى ودان ءارى دامىتۋعا قوسىمشا سەرپىن بەرەتىنى انىق. تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرىن ىلگەرىلەتۋ, تاسىمالداۋدىڭ تۇراقتى تاريفتەرىن قامتاماسىز ەتۋ جانە باعىت بويىنشا بىرىڭعاي لوگيستيكالىق وپەراتوردى قۇرۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە.
ء«بىز ايماقتىڭ كولىك بايلانىسىن ارتتىرۋعا جانە ترانزيتتىك جاعدايدى دايەكتى تۇردە جاقسارتۋعا مۇددەلىمىز. جالپى, قازاقستان ۇكىمەتى قازاقستان-گرۋزيا ارىپتەستىگىنىڭ بارلىق سالاسىنداعى سەرپىندى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كوپ قىرلى جۇمىستى جالعاستىرۋعا بەل بۋىپ وتىر», دەدى گرۋزيا پرەمەر-ءمينيسترى.
سويتكەن يراكلي گاريباشۆيلي گرۋزيانىڭ ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق سپەكترى بويىنشا قازاقستانمەن ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا دايىن ەكەنىن راستاپ, ناقتى ءسوزىن ايتتى.
«بۇعان دەيىن ءبىز ەكى ەل ءۇشىن دە قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ اۋقىمدى جوسپارلارىن تالقىلاعان ەدىك. ءبىز ورتا ءدالىزدى دامىتۋعا جانە وسى باعىتتاعى بىرلەسكەن جوسپارلارعا بارىنشا كوڭىل بولەمىز. ءتيىستى جول كارتاسىنا قول قويىلدى. ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىز ءارى قاراي دا ءتيىمدى بولادى دەپ ويلايمىن», دەدى ول.
بۇعان دەيىن قازاقستان مەن ازەربايجان تەمىرجول اكىمشىلىكتەرىنىڭ باسشىلارى قازاقستاندىق جۇك جونەلتۋشىلەرمەن جانە ەكسپورتتاۋشىلارمەن كەزدەسكەنى حابارلانعان ەدى. تاراپتار ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى بويىنشا جۇكتەردى تاسىمالداۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ جانە ودان ءارى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن تالقىلاعانى ەستە. سول كەزدە تاراپتار جۇكتەردى جەتكىزۋ مەرزىمىن قىسقارتۋ, جىلجىمالى قۇرامدى ورنالاستىرۋ تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋ, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋ, كەڭەيتۋ بويىنشا تيتر-ءدى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرىن بىرلەسىپ شەشۋگە كەلىستى. پورت ينفراقۇرىلىمى جانە ت.ب. قازاقستان مەن ازەربايجاننىڭ جۇك جونەلتۋشىلەرى مەن تەمىرجولشىلارى اراسىندا ورناتىلعان تىكەلەي بايلانىستار تاسىمالداۋ ۇدەرىسىندە تۋىندايتىن ماسەلەلەردى تيىمدىرەك شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا قىتاي – ەۋروپا – قىتاي تەمىرجول باعىتى بويىنشا 10 كونتەينەردىڭ 9-ى «وتلك ەرا» كومپانياسىمەن تاسىمالدانادى. كومپانيانىڭ قازاقستانداعى كونتەينەرلىك تاسىمالداۋ نارىعىنداعى ۇلەسى 50 پايىزدان اسادى ەكەن. كومپانيا وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 700 مىڭ جفە تاسىمالداۋدى جوسپارلاپتى. سونىمەن قاتار بىرنەشە جىلدىڭ ىشىندە نەگىزگى باعىت بويىنشا ءبىر ميلليون كونتەينەرگە جەتۋ ماقساتى تۇر. بۇل دا بولسا, كولىكتىك لوگيستيكانىڭ تىنىمسىز دامۋىنىڭ جولىن كورسەتەدى.
ءوز كەزەگىندە ەلىمىز 2025 جىلعا دەيىن ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك جانە كولىك باعىتتارىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە كەشەندى لوگيستيكالىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ ءۇشىن 20 ملرد دوللار ينۆەستيتسيالاۋدى جوسپارلاپ وتىر. كەيىنگى 15 جىلدا قازاقستاننىڭ كولىك سالاسىن دامىتۋعا 35 ملرد دوللارعا جۋىق ينۆەستيتسيا سالىنعان. ونىڭ ناتيجەسىن بۇگىندە كورە باستادىق.
ماسەلەن, ەلىمىز پارسى شىعاناعى, پاكىستان, ءۇندىستان جانە شىعىس افريكاعا تىكەلەي ەكسپورتتىق جول قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرعانى ءمالىم. وندا «Abu Dhabi Ports» كومپانياسىمەن بىرلەسكەن كاسىپورىندى ىسكە قوسۋ قازاقستانعا پارسى شىعاناعى, تاياۋ شىعىس, پاكىستان, ءۇندىستان جانە شىعىس افريكا جاعالاۋىنداعى ەلدەرگە جول اشادى. ءسويتىپ, سول ەلدەردىڭ نارىقتارىنا ەلىمىزدەن ەكسپورتتالعان جۇكتەردى جەتكىزۋدىڭ ەڭ قىسقا تىكەلەي جولىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇل اۋقىمدى ءىس-شارالار مەن كەلەلى كەلىسىمدەر ەلىمىزدەگى كولىكتىك-لوگيستيكانىڭ ءالى دە دامي ءتۇسىپ, حالقىمىزدىڭ ىرىزدىق-نەسىبەسىنىڭ ارتىپ, تۇرمىستىق جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار.
