شىنى كەرەك, قاي وڭىردە بولسىن ءبىلىم سالاسىنا قىرۋار قارجى بولىنەدى. ارينە, مۇنىڭ بولاشاق ۇرپاقتىڭ بىلىكتى مامان رەتىندە قالىپتاسۋى ءۇشىن سالىنىپ جاتقان ينۆەستيتسيا ەكەنىنە داۋ جوق. ايتسە دە اعارتۋ سالاسىندا قوردالانعان پروبلەما دا جەتەرلىك. اۋىلدارداعى اياداي مەكتەپتىڭ جايىن ايتقان جۇرت ەلدى مەكەندەرگە جاڭا مەكتەپ اۋاداي قاجەتتىگىن دە تىلگە تيەك ەتىپ ءجۇر.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» اتتى جولداۋىندا ءبىلىم سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەردى مۇمكىندىگىنشە جەدەل شەشۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارعانى ەسىمىزدە. «ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى وتكىر پروبلەمانىڭ ءبىرى – مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشىلىعى. 225 مىڭ وقۋشىعا ورىن جەتىسپەيدى. شۇعىل شارا قابىلداماساق, 2025 جىلعا قاراي ورىن تاپشىلىعى 1 ميلليونعا جەتەدى. مەن 2025 جىلعا دەيىن كەمىندە 800 مەكتەپ سالۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىنمىن. بۇگىن ونىڭ سانىن ءبىر مىڭعا جەتكىزۋدى مىندەتتەيمىن. مەكتەپتەردى بيۋدجەت قارجىسىنا سالۋمەن قاتار, وسى وزەكتى ماسەلەنى شەشۋگە جەكە سەكتوردى دا تارتقان ءجون. تولىق ءبىلىم بەرەتىن اۋىل مەكتەپتەرىن وقۋشى سانىنا قاراي قارجىلاندىرۋعا بىرتىندەپ كوشە باستاۋىمىز كەرەك», دەگەن ەدى.
جامبىل وبلىسىندا ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا قاتىستى ماسەلە از ەمەس. ونىڭ كەيبىرى الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە كوتەرىلىپ ءجۇر. ماسەلەن, تاراز قالاسىنا قاراستى قىزىلاباد القابىنداعى اياداي مەكتەپتىڭ جايى كىمدى دە بولسا الاڭداتادى. ءتورت جۇزدەن استام وقۋشىسى بار القاپتىڭ بالالارى ءتورت بولمەلى مەكتەپكە قالاي سىيسىن؟ ال ۇستازدار قاشانعى تار مەكتەپتە تابانىنان تاۋسىلىپ ەڭبەك ەتەدى؟ قۋىقتاي مەكتەپتە سىيماعان وقۋشىلار امالدىڭ جوقتىعىنان وبلىس ورتالىعىنا قاتىناپ وقۋعا ءماجبۇر.
ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن اۋىل تۇرعىندارى ەلىمىزدەگى ەڭ شاعىن مەكتەپتەردىڭ بىرىندە بالالاردىڭ ءبىلىم الۋى ەكىتالاي ەكەنىن اشىنا ايتقان ەدى. نە اسحاناسى, نە سپورت الاڭى, نە ءماجىلىس زالى, نە كىتاپحاناسى جوق مەكتەپتە اۋىل بالالارىنىڭ كويلەگى كوك, كوڭىلى توق بولمايتىنى ەكى باستان ايان. اتى بار بولعانىمەن, زاتى جوق مەكتەپ 45-50 وقۋشىعا ارنالعان. ءبىر سوزبەن ايتساق, وقۋ ورداسى القاپتاعى ءتورت ءجۇز بالانىڭ سەگىزدەن ءبىرىن عانا قابىلداۋعا قاۋقارلى.
ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ ەسىن العان مەكتەپتىڭ ماسەلەسىن ۋاقىتىندا وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى مەيىرحان ومىربەكتەن سۇراعان بولاتىنبىز. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدىقتاردى الاڭداتقان ماسەلە 2025 جىلى عانا شەشىمىن تاپپاق.
– اتالعان ماسەلە كوتەرىلگەن سوڭ ءوڭىر باسشىسى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ جەرگىلىكتى حالىقپەن كەزدەسۋ وتكىزدى. ارنايى بارىپ, وقۋ ورداسىنىڭ جاي-كۇيىمەن تانىستىق. مەكتەپ ارينە, ەسكى. جاڭا مەكتەپ سالۋعا تاپسىرما بەرىلدى. بيىل نەمەسە كەلەسى جىلى ءبىلىم ورداسى بوي كوتەرەدى دەپ كەسىپ ايتۋعا بولماس. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارىن ازىرلەۋ كەرەك. 300 ورىندىق ءبىلىم ورداسىن سالامىز دەگەن تۇجىرىمعا كەلدىك, – دەيدى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى.
ەلدى مەكەندەگى وتكىر ماسەلەگە ءوڭىر باسشىسى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ تە نازار اۋدارعانى بەلگىلى. جەرگىلىكتى حالىقپەن جۇزدەسكەن وبلىس اكىمى ماسەلەنى مۇمكىندىگىنشە ەرتەرەك شەشۋگە كۇش سالاتىنىن, الايدا ءدال قاي ۋاقىتتا اۋىلعا جاڭا مەكتەپ سالىناتىنىن تاپ باسىپ ايتا المايتىنىن جەتكىزگەن ەدى.
– قىزىلابادتاعى ءبىلىم وشاعىنىڭ قازىرگى ۋاقىتتاعى جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا مەكتەپتى ءبىر جىل ەرتە سالۋعا, ياعني 2025 جىلدان 2024 جىلعا اۋىستىرۋعا ارەكەت ەتەتىن بولامىز. بۇل ءۇشىن جاۋاپتى مينيسترلىكپەن ەتەنە جۇمىس ىستەيمىز. قولدان كەلگەنشە ايانبايمىز. الايدا بۇل وڭاي شارۋا ەمەس, – دەگەن ەدى ءوڭىر باسشىسى كوكتەم مەزگىلىندە جەرگىلىكتى جۇرتپەن كەزدەسۋدە.
ءيا, پرەزيدەنت جولداۋىنداعى جولدارعا كوز جۇگىرتسەك, 2025 جىلعا دەيىن كەمىندە ەلىمىز بويىنشا 800 نەمەسە 1000 مەكتەپ سالىنۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى قالاي بولعان كۇندە دە جۇزەگە اساتىنىنا ەشكىمنىڭ تالاسى جوق. ال قىزىلابادتاعى مەكتەپ ماسەلەسى 2025 جىلعا قالماي, ەرتەرەك شەشىلە مە, الدە پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس مەجەلى ۋاقىتتا جۇرت جاڭا مەكتەپتىڭ يگىلىگىن كورە مە؟ كىم ءبىلسىن؟ ازىرگە اۋىل حالقى اياداي مەكتەپتى قاناعات ەتە تۇرماق.
راسىندا, اۋليەاتانىڭ ءبىلىم سالاسىندا وتكىر ماسەلەنىڭ از ەمەس ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن جامبىلدىق ۇستازداردىڭ 9 اي بويى زاڭسىز جالاقى العانى تۋرالى اقپارات تاراعان بولاتىن. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى جەرگىلىكتى ۇستازدار 24 ملن تەڭگە كولەمىندەگى ەڭبەكاقىنى زاڭسىز العانىن انىقتاعان. ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسىنان بۇل ماسەلەنىڭ جاي-جاپسارىن دا سۇراعان ەدىك.
– بۇل ۇيدە وقىتىلاتىن بالالارعا قاتىستى شىققان كەمشىلىك بولاتىن. تەكسەرۋ جۇمىستارى 2020-2022 جىلدار بويىنشا جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, العاشقىدا 24 ملن تەڭگە كولەمىندە كەمشىلىك انىقتالسا, كەيىن بۇل سوماعا تاعى 4 ملن تەڭگە قوسىلىپ, جالپى 28 ملن تەڭگە زاڭسىز جالاقى رەتىندە بەرىلگەنى ناقتىلاندى. بۇل قاراجات تولىقتاي مەملەكەتكە قايتارىلدى. بۇل جەردە ەكى ماسەلە بار ەكەنىن ۇمىتپاعان ءلازىم. ۇستازداردىڭ دا پروبلەماسى از ەمەس. ءبىز كەيىننەن تەكسەرسەك, بالا سول كەزدە ەم الىپ جاتقان. ال وقۋشى ەم الىپ جاتقان كەزدە ۇستاز قالاي ساباق بەرەدى؟ وسىنداي تۇيتكىلدەرگە قاتىستى جاعدايدى كاسىپوداقپەن بىرگە اقىلداسىپ رەتتەمەكپىز. ويتكەنى مۇنداي جاعدايدا ۇستازدى كىنالاۋ قيسىنسىز. مۇعالىم دە جالاقى الۋى كەرەك. ايتكەنمەن ساباقتى وتكىزبەگەنىنە بايلانىستى ولار ءبارىن قايتارىپ وتىر. بۇل ماسەلەگە قاتىستى جاۋاپتى باسشىلار ءتيىستى دەڭگەيدە جازالاندى, – دەدى باسقارما باسشىسى.
ارينە, ۇستازدىڭ ەڭبەگى باعالانۋى كەرەك. الايدا جاۋاپتى ازاماتتاردىڭ ساباق وتكىزبەگەن ۇستازدارعا جالاقىنى زاڭسىز بەرگەنى كىمدى دە بولسا ويلاندىرسا كەرەك-ءتى. ويتكەنى مەملەكەتتىڭ ءاربىر تيىنى قاداعالانۋعا ءتيىس.
قالاي الىپ قاراساق تا, ءبىلىم سالاسىندا باس اۋىرتاتىن پروبلەما از ەمەس. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, سوڭعى دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, وڭىردەگى التى مەكتەپ جاڭا وقۋ جىلىن باستاۋعا دايىن ەمەس. سالدارىنان كەيبىر مەكتەپتەردىڭ بالالارى ونلاين وقۋ فورماتىنا كوشۋى مۇمكىن دەسەدى. ال ونلاين وقۋ وقۋشىلار ءۇشىن ءتيىمدى مە؟
پرەزيدەنت بىلتىرعى جولداۋىندا ءبىلىم سالاسىنا الداعى ءۇش جىلدا 1,2 ترلن تەڭگە جۇمسالاتىنان شەگەلەپ ايتقانى ءمالىم. «پاندەميا كەزىندە قاشىقتان وقىتۋدىڭ ناتيجەسى ۇلتتىق تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىلەرىنىڭ تيىمدىلىگى تومەن ەكەنىن كورسەتتى», دەگەن پرەزيدەنت ءسوزىنىڭ جانى بار.
ونلاين وقىتۋدىڭ وزىندىك پروبلەماسى جەتكىلىكتى. ءوڭىردىڭ باس پەداگوگى مەيىرحان ومىربەك جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالمايتىن مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ماسەلەسىن شەشۋدىڭ بالاما جولىن تابا ما, الدە اتا-انالار شىنىمەن بالالاردى پاندەميا كەزىندەگىدەي قاشىقتان وقىتۋعا ءماجبۇر بولا ما؟ ونى ۋاقىت كورسەتەدى.
وتكەن جىلى تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىنا قاراستى قاراقات اۋىلى مەن اۋدان ورتالىعى قۇلان اۋىلىنداعى قۇلان مەكتەبىنىڭ كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى «ماناستىڭ» جىرىنداي سوزىلىپ ەدى. سالدارىنان وقۋشىلار باسقا مەكتەپتەرگە سەندەلگەن. جاۋاپتىلار بيىل تاعى دا سول «داستۇردەن» جاڭىلماي وتىرعانى جانعا باتادى.
