ءادىل مەملەكەت – ادىلەتتى ەكونوميكا – ءادىل قوعام – ءوزارا بايلانىستى نەگىزگى ءۇش قاعيدا. وسى ءۇش پوستۋلات ماقساتقا جەتۋدە ەرەكشە ماڭىزعا يە. ويتكەنى مەملەكەت ءتيىمدى باسقارىلماسا, ءادىل ەكونوميكا قۇرۋ مۇمكىن ەمەس, ال ول بولماعان جاعدايدا قوعامنىڭ ءوزى ادىلەتتى بولا المايدى. ەندەشە, بۇگىندە, ەلىمىز دامۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتىنىڭ جاڭا كەزەڭى الدىندا تۇرعاندا ماڭىزدى ءرول اتالعان قاعيدالاردىڭ بىرىنشىسىنە تيەسىلى ەكەنى داۋسىز. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ادىلەتتى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدى قابىلداۋ ازاماتتاردىڭ مەملەكەتكە جانە ونىڭ ينستيتۋتتارىنا سەنىمى نەگىزىندە عانا مۇمكىن بولادى.
ەگەر ءبىز بۇرىن يميدجدىك جوبالارعا, سيتۋاتسيالىق شەشىمدەرگە, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردەن تۇراتىن تيىمدىلىگى جوعارى كاسىبي اپپاراتقا جانە مەملەكەتتىك اكىمشىلىك باسقارۋدىڭ باسقا دا شىعىندارىنا سۇيەنسەك, ەندى باسىنان باستاپ اينالىسۋعا ءتيىس ىسپەن شۇعىلدانۋىمىز كەرەك. بىزگە حالىققا قاجەت جوبالار كەرەك, ازاماتتارمەن اشىق جانە تۇراقتى ديالوگ قۇرىپ, بەلگىلى ءبىر اۋماقتىڭ ناقتى ماسەلەلەرىن ءبىلۋ قاجەت. زاڭ ۇستەمدىگى ورناپ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستىڭ ناقتى جۇيەسى پايدا بولىپ, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى ساقتالۋى ءتيىس. وسىنىڭ بارلىعى ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزى, مۇنىڭ ءبارى ولاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋىنا, ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋعا جانە ءارتۇرلى سالالارداعى حالىقارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل مەن ىنتىماقتاستىققا بەلسەندى قاتىسۋى ءۇشىن قاجەت.
ەلدىڭ ساياسي جاڭعىرۋى وسى الشاقتىقتى قىسقارتۋعا جانە جويۋعا باعىتتالعان, سوندىقتان ول قايتىمسىز جانە بارلىق سالالاردا ناقتى شارالاردى تالاپ ەتەدى. ول بيلىكتىڭ بارلىق سالاسىندا تەپە-تەڭدىگى ساقتالعان, تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالاۋ ءۇشىن كەرەك. ادىلەتتى مەملەكەت قۇرۋ – جاڭا قازاقستاندى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى رەتىندە – قازىرگى زاڭ جۇيەسى حالىق پەن بيلىكتىڭ ۇستانىمدارىن بىرىكتىرۋ نەگىزىندە شەشىمدەر قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرۋىن تالاپ ەتەدى.
بۇل جەردە اۋماقتىق قۇرىلىمى, حالقىنىڭ سانى, تابيعي رەسۋرستارىنىڭ بولۋى جانە ت.ب جاعىنان بىزگە جاقىن ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە جۇگىنۋ قاتەلىك ەمەس. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىن دە بالاما دەپ ساناۋعا بولادى. ءباا مەملەكەتتىك باسقارۋى ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن ينديكاتيۆتى جوسپارلاۋعا نەگىزدەلگەن, ونىڭ باستى كورسەتكىشتەرىن انىقتايتىن «2021 كورىنىسى» دەپ اتالاتىن نەگىزگى ستراتەگيالىق باعدارلامالىق قۇجات. قۇجات ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ جانە ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى تۇراقتى جانە بىرقالىپتى دامىتۋعا باعىتتالعان. بۇل باعدارلاما اياسىندا ءباا «بىلىمگە نەگىزدەلگەن جوعارى ءونىمدى ەكونوميكا» قۇرۋدى ماقسات ەتەدى. تۇراقتى جانە ارتاراپتاندىرىلعان ەكونوميكاعا كوشۋ بولاشاقتا مۇنايعا تاۋەلدى بولمايتىن جاعداي تۋا قالعاندا ەل ءۇشىن تۇراقتى دامۋدىڭ ەڭ سەنىمدى جولى. بۇل ءبىزدىڭ ەنەرگيامىزدى ۇزاق مەرزىمدى باسەكەلەستىككە شىداس بەرەتىن سالالار مەن قىزمەتتەرگە باعىتتاۋ ماقساتىندا جاڭا ستراتەگيالىق سەكتورلارعا كەڭەيتۋ دەگەندى بىلدىرەدى».
ءباا-ءنىڭ «2021 كورىنىسى» باعدارلاماسىنىڭ التى ستراتەگيالىق باعىتى بار: ءبىرتۇتاس قوعام جانە بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ, قاۋىپسىز, اشىق جانە ءادىل سوت جۇيەسى, باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا, ءبىرىنشى دارەجەلى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى, الەمدىك دەڭگەيدەگى دەنساۋلىق, قورشاعان ورتانىڭ تۇراقتى دامۋى سياقتى مىندەتتەر. وسى ستراتەگيالىق باعىتتاردىڭ ارقايسىسى نىسانالى ينديكاتورلارعا, ارالىق كورسەتكىشتەرگە جانە ولاردىڭ دامۋ ديناميكاسىنا يە. بۇلارعا ناقتى ءبىر مەملەكەتتىك ورگان جاۋاپ بەرەدى. جالپى, باعدارلاما 51 ينديكاتوردى قامتيدى. كوپتەگەن كورسەتكىشتەر «جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» يندەكستەرىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ءتيىستى ساياساتتى ازىرلەۋدى جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىك كورسەتكىشتەرىنىڭ ءوسۋىن ىنتالاندىرۋعا جانە ولارعا قولجەتكىزۋدى باقىلاۋعا باعىتتالعان پروتسەدۋرالار جۇرگىزۋدى باسەكەگە قابىلەتتىلىك جونىندەگى فەدەرالدى كەڭەس جۇزەگە اسىرادى. وسى ماقساتقا جەتۋ جانە ماقساتتى ينديكاتورلارعا قولجەتكىزۋ جۇمىستارىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن فەدەرالدى ۇكىمەت ءۇش جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپارلار ازىرلەپ جاتىر.
قازىر قازاقستاندا مەملەكەت باسشىسى مەن بيلىكتىڭ جەكەلەگەن سالالارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جۇيەسىندە اۋىتقۋ بار. ونى بارلىق قوعامدىق-ساياسي كۇشتەردەگىدەي ءبىر دەڭگەيدە جويۋ كەرەك, ويتكەنى ول – ەل پرەزيدەنتىنە جۇكتەلەتىن ماسەلەلەرگە جاۋاپ بەرەدى. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ ساقتالۋىنىڭ شىنايى كەپىلى – كونستيتۋتسيالىق سوت بولۋى كەرەك.
جەرگىلىكتى مۋنيتسيپالدى باسقارۋ جۇيەسى دە وزگەرۋى ءتيىس. ونى جەرگىلىكتى بيلىكتى اكىمدەردىڭ قولىنا بەرۋ ارقىلى ەمەس, اكىمدەر مەن بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحات دەپۋتاتتارىن سايلاۋدىڭ جەتىلدىرىلگەن جۇيەسىن جاساۋ ارقىلى جاڭعىرتۋ كەرەك. بۇل پروتسەستەر قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋدىڭ – تىڭ مەحانيزمى. جالپى, ەلىمىزدەگى ساياسي جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – جاڭا سايلاۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ. اتاپ ايتقاندا, ۇنامسىز ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق قوزعالىستاردى كەمسىتپەي, سالاۋاتتى ساياسي باسەكەلەستىك پرينتسيپتەرىن قامتاماسىز ەتۋ.
قازىرگى ۋاقىتتا ەلدىڭ اكىمشىلىك تۇرعىدان ءبولىنىسىن ناقتىلاۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. كەڭ بايتاق قازاقستان جەرىندە وبلىس دەڭگەيىندە بولسىن, ايماقتاردىڭ وزىندە بولسىن, اكىمشىلىك ورتالىقتاردىڭ قىسقارۋى – ۇلكەن قاتەلىك. مۇنداي قادامداردىڭ ادىلەتتى مەملەكەتكە اپارار جول دەپ قابىلدانۋى ەكىتالاي, وعان ءوز تاجىريبەمىز دالەل. شىندىعىندا, كوكشەتاۋ, سەمەي, تورعاي, تالدىقورعان وبلىستارى سياقتى وبلىستىق قۇرامالاردىڭ جابىلۋى كوپتەگەن اۋدانداردىڭ وبلىستارعا بىرىگۋى نەگە اكەلدى؟ ماسەلەن, اقتوبە وبلىسىن الايىق. مۇنداي وزگەرىس ناتيجەسىنە الەۋمەتتىك سالا ايتارلىقتاي ناشارلاپ, ينفراقۇرىلىم نىساندارى ىستەن شىعىپ, كادرلار الەۋەتى ازايىپ, حالىقتىڭ قالالارعا كوشۋى ۇدەي ءتۇستى دەپ ايتا الامىن. بۇل ونسىز دا وڭ ءۇردىس, الايدا ول مۇنداي شارالارمەن قاتار جۇرمەۋى كەرەك. بىزگە اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن كوتەرۋ, وندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ, جاڭا زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت نىساندارىن سالۋ قاجەت. ءبىز سول كەزدە اقتوبە وبلىسىندا تاراتامىز دەپ جوسپارلاعان ءتورت اۋداننىڭ ەكەۋىن ساقتاپ قالدىق. وسى ورايدا, ەلىمىزدىڭ اباي, جەتىسۋ, ۇلىتاۋ سياقتى جويىلعان وڭىرلەرىن قايتا جاڭعىرتۋ – ستراتەگيالىق تۇرعىدان دۇرىس شەشىم ەكەنىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. بۇل اكىمشىلىك رەفورماداعى وتە ماڭىزدى قادام. ول بيلىكتىڭ اكىمشىلىك ۆەرتيكالىن وڭتايلاندىرىپ قانا قويماي, وسى ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ تىلەگىن تولىق قاناعاتتاندىرادى. قازاقستاننىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق مودەلىن وزگەرتۋدەگى كەلەسى قيسىندى قادام – ورتالىعى ارقالىق قالاسى سانالاتىن تاريحي تورعاي وبلىسىنىڭ قايتا جاندانۋى دەپ ويلايمىن.
سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا جانە ناقتى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ناتيجەلەرگە قولجەتكىزۋگە باعىتتالعان بارلىق مەملەكەتتىك ستراتەگيالاردى, وڭىرلىك باعدارلامالار مەن سالالىق جوسپارلاردى ازىرلەۋدىڭ نەگىزى دە وسى بولۋى ءتيىس. قۇقىقتىق جانە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى, ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جانە مەملەكەتتىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن قورعاۋ سالالارىنداعى ساپالى قايتا قۇرۋلاردىڭ نەگىزىندە ساياسي جاڭعىرتۋ اياسىنداعى ءدال وسىنداي كوزقاراستار جاتىر.
بۇل قيىن دا قۇرمەتتى ميسسيا كوبىنە ۇكىمەتكە جۇكتەلەدى. الەمنىڭ بارلىق مەملەكەتىنىڭ ۇكىمەتى تاريحتى جاساۋعا باسقالارعا قاراعاندا كوبىرەك ىقپال ەتەدى. بۇعان ءار ەلدە مىسال جەتكىلىكتى, بىراق ءوزى بيلىك ەتكەن ۋاقىت پەن زامانادان اتاق-داڭقى اسىپ تۇسكەن قايراتكەرلەر دە بار. ۇلىبريتانيادا سەر ۋينستون چەرچيلل مەن مارگارەت تەتچەر, سينگاپۋردا لي كۋان يۋ, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە مۇحاممەد يبن راشيد ءال ماكتۋم دەگەندەي... بۇل ءتىزىمدى ءارى قاراي جالعاستىرۋعا بولادى, ەڭ باستىسى, بۇل ەسىمدەردىڭ ارقايسىسىنىڭ ارتىندا ءبۇتىن ءبىر مەملەكەت تۇر جانە ولار ەكونوميكاسى ەڭ ءىرى, گۇلدەنگەن ەلدەر قاتارىندا. ولاردا ساياسي جۇيە وزدىگىنەن يدەولوگيالىق ارتىقشىلىقتىڭ ۇلگىسى ەمەس. شىنتۋايتىندا, ول بار بولعانى مەملەكەتتىك قۇرىلىمنىڭ قالىپتاسقان باسقارۋ جۇيەسى جانە سان الۋان كوزقاراستار مەن ەجەلدەن كەلە جاتقان ۇلتتىق داستۇرلەردىڭ بەينەسى بولا الادى. بىراق, وكىنىشكە قاراي, قازىرگى رەسەيدەن دە, قازاقستاننان دا, بەلارۋس پەن ۋكراينادان دا, سونداي-اق تمد-نىڭ باسقا ەلدەرىنەن ۇكىمەتتەردىڭ ەرەكشە باعا الىپ, حالىقتىڭ لايىقتى قۇرمەتىنە يە بولعان ءتيىمدى قىزمەتىنىڭ مىسالىن تابا المايمىز.
جاڭا قازاقستاندى قۇرۋدىڭ جالپى باعىتتارىن مەملەكەت باسشىسى 2022 جىلعى سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ايقىنداپ بەردى. ودان بەرى دە ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىستەرىندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىستارىندا سويلەگەن سوزدەرىندە, قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا جانە جاقىندا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وتىرىسىندا جان-جاقتى ايتىلىپ كەلەدى. بىراق, ەل بولاشاعىنىڭ نەگىزگى يدەيالارى مەملەكەت ىشىندە دە, شەت ەلدەردە دە قوعامدىق قۇندىلىققا اينالىپ ۇلگەردى دەي الامىز. بۇل ءبىزدىڭ سىرتقى سەرىكتەستەرىمىزگە ءبىز تۋرالى شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن جانە ەڭ باستىسى, ولاردىڭ ءبىزدىڭ كىم ەكەنىمىزدى ءبىلىپ, ەلىمىزدىڭ يميدجىنە نۇقسان كەلمەۋىنە ىقپال ەتەتىن وتە ماڭىزدى اقپارات. ال ءارتۇرلى قىزمەت تۇرلەرىمەن اينالىساتىن ىشكى سۋبەكتىلەر مەن قاراپايىم ازاماتتار يميدجگە نۇسقان كەلگەنىن كورسە, مەملەكەتتىك جۇيەنىڭ بارلىق ينستيتۋتتارىنا دەگەن سەنىمىن تولىق جوعالتۋى مۇمكىن. بۇعان جول بەرمەۋ ءۇشىن, ماڭگى باقي جاقسى ءومىردى كۇتۋ دەگەن سەزىمنەن ارىلۋ ءۇشىن ادىلەتتى قازاقستانعا قاراي قادام باسۋ جولدارىنا نازار اۋدارۋ كەرەك. بۇل ءبىزدىڭ ارقايسىمىزدىڭ مىندەتىمىز.
ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى
