قازاق تاريحىندا ۇلتتىڭ, مەملەكەتتىڭ تاعدىرىنا بايلانىستى ماڭىزدى قۇرىلتايلار كوپ بولدى. ول جەردە حالىق ءۇشىن ماڭىزدى, مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگى مەن بولاشاعىنا قاتىستى ۇلكەن شەشىمدەر جاسالاتىن. تاريحقا كوز سالساق, تالاس قۇرىلتايىنان كەيىن التىن وردا تاۋەلسىز مەملەكەت بولدى. ال ەلىمىزدى ءبىر تۋدىڭ استىنا بىرىكتىرگەن قاراقۇم مەن ورداباسى قۇرىلتايلارىندا حالىق بىرىگىپ, انتالاعان جاۋدان ەلىمىزدى قورعاپ قالدىق. ورىنبورداعى ەڭ العاشقى قازاق قۇرىلتايىندا الاش پارتياسى قۇرىلسا, ەكىنشى قۇرىلتايدا الاش اۆتونومياسى جاريالانعان بولاتىن. بۇنىڭ بارلىعى قازىرگى كەزدەگى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاريحي نەگىزى بولعان جاعدايلار مەن وزگەرىستەر ەدى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن العاش رەت دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايى ءوتىپ, حالقىمىزدىڭ باسى بىرىگىپ, كەڭەس قىلۋى ارقاسىندا شەتتە جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ اتامەكەنگە ورالۋ كوشى باستالعانىن بىلەمىز. وسى سەكىلدى تاريحتاعى ماڭىزدى قۇرىلتاي جيىندارى حالىقتى بىرىكتىرىپ, ورتاق ماسەلەلەردى ورتاعا سالعان. ال كەيىنگى سوڭعى ەكى جىلدا اتا-بابا ءداستۇرىن ۇستانىپ, ونى جاڭعىرتىپ قۇرىلتاي شاقىرۋ ءداستۇرىن قايتا جولعا قويعان قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ەلدىك ماسەلەنى كەڭەسىپ شەشۋدىڭ وزەكتىلىگىن كورسەتىپ وتىر.
ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى تاريحى تەرەڭ ۇلىتاۋدا, ەكىنشىسى كيەلى تۇركىستاندا ءوتتى. بۇل ەكى ۇلى جيىن حالقىمىزدىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعىنا قاتىستى بارلىق ماڭىزدى ىستەردى قوزعاپ, ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى مەن رۋحاني ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى. بۇل وتە قۋاناتىن جاعداي. مەن ەكىنشى قۇرىلتايدىڭ نە سەبەپتى «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات» دەپ اتالاتىندىعىنا توقتالىپ, ونداعى اتالعان ماقسات-مىندەتتەردىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ ءومىرىن, رۋحاني دۇنيەسىن وزگەرتۋدەگى ىقپالى تۋرالى ءسوز ەتكىم كەلەدى.
ەڭ الدىمەن, پرەزيدەنت ۇلتتىق قۇرىلتايدى حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا, حالقىمىزدىڭ رۋحاني دۇنيەسىن بايىتۋعا, سول ارقىلى مەملەكەتتىڭ دامۋىنا باسا نازار اۋدارۋعا ارنالعانىن ايتتى. پرەزيدەنت ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسى ءسان-سالتانات قۇرىپ, ارقانى كەڭگە سالىپ وتىراتىن جيىن ەمەستىگىن ەسكەرتكەن بولاتىن. ياعني بۇل جيىن حالىق اراسىندا وزەكتى بولىپ وتىرعان, مەملەكەتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ تۇرعان جاعدايلار مەن ماسەلەلەردى شەشۋ, دۇنيەجۇزىندە ءوزىنىڭ جاقسى قىرىمەن تانىلاتىن ۇلتتى تاربيەلەۋ مەن الەۋمەتتىك جاعدايىن وزگەرتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيتىنىن كورسەتتى.
بيىلعى قۇرىلتايدا كوتەرىلگەن باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك نىشانداردى جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگى جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى دارىپتەيتىن كاسىپكەرلەرگە قولداۋ ءبىلدىرۋ. ءبىز ءۇشىن تاريحى تەرەڭ, مەملەكەتتىلىگى مىڭجىلدىق وتانىمىزدى تانىتاتىن, ۇلتتىق كودىمىزدى ايشىقتايتىن ۇلتتىق برەندتى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى. ءبىزدىڭ جەرىمىز ءداستۇر مەن ادەپ-عۇرىپقا, سالت-داستۇرگە باي, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز مول. ەندى قازىرگى ۋاقىتتا سول قۇندىلىقتارىمىزدى الەمگە تانىتۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداۋدا. مەملەكەت باسشىسى وسى جولدا ەڭبەك ەتكەن ازاماتتارىمىزدى ءاردايىم قولدايتىندىعىن جانە اتالعان سالالاردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىندىگىن دە اتاپ ءوتتى.
سونداي-اق پرەزيدەنت مەملەكەتتىك ناگرادالار مەن سىيلىقتارعا, وردەندەرگە قاتىستى وزىندىك پىكىرىن ءبىلدىردى. ول اتالعان مەملەكەتتىك سىيلىقتار مەن قۇرمەتتەردى الۋعا تەك ءوزىنىڭ ىسىنە, كاسىبىنە, وتانىنا ادال ازاماتتار عانا الۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ايتتى. بۇل دەگەنىمىز, شىن ەڭبەك ەتكەن ادامداردىڭ ماڭداي تەرى اقتالاتىندىعىن, وسىلاي ادىلەتتى قازاقستاننىڭ قالىپتاساتىندىعىن كورسەتىپ وتىر.
ۇلتتىق قۇرىلتاي باسىندا ۇلتىمىزدىڭ تاريحي سانا-سەزىمىن جاڭعىرتۋعا قاتىستى ماسەلە كوتەرىلدى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ اكادەميالىق ۇلگىدەگى جاڭا تاريحىنىڭ جازىلۋى كەرەكتىگىن قاداپ ايتتى. شىن مانىندە, قازىرگى كەزدەگى قازاقستان تاريحى كىتاپتارى ەلىمىزدىڭ تاريحي جولى تۋرالى تولىقتاي اقپاراتتار بەرە الماي وتىر. ۇلى دالانىڭ كوپتەگەن تاريحي تۇلعالارىنىڭ ومىرلەرى ءالى كوپكە تانىلماعان نەمەسە وتە از جازىلعان. بۇل ءبىزدىڭ ۇرپاعىمىزدىڭ ءوزىنىڭ تاريحي بولمىسىن, رۋحىن جانە ۇلتتىق سانا-سەزىمىن, اتا-تەگىن تولىق تانىپ-بىلۋىنە كەدەرگى كەلتىرىپ جاتىر. مەنىڭ ويىمشا, قازاق تاريحىنىڭ تولىققاندى جازىلىپ, ەلىمىز بەن جەرىمىزدى قورعاۋعا جانە قالىپتاستىرۋعا اتسالىسقان ءاربىر تاريحي تۇلعانىڭ ءومىربايانى زەرتتەلىپ, ۇرپاق نازارىنا ۇسىنىلۋى كەرەك. سونداي-اق بۇل ماڭىزدى ىسكە ءاربىر قازاق اتسالىسىپ, وزىندىك ۇلەستەرىن قوسۋى قاجەت.
تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ ازاماتى رەتىندە مەنى ەل ىشىندەگى كوپتەگەن ماسەلەلەر الاڭداتادى. قازىرگى كەزدە جىگەرى سىنعان, ىنتاسى جوق, ويى ب ۇلىڭعىر, ەكى قولىن قالتاعا سالعان جاستار كوبەيۋدە. پرەزيدەنت ءوز سوزىندە جاس ۇرپاقتى الەۋمەتتىك جەلىنىڭ تاربيەلەيتىندىگى, مەكتەپتەگى تاربيەنىڭ اقساپ تۇرعاندىعى, ۇلكەندەر تاراپىنان تاربيەنىڭ تولىق ساناعا قۇيىلماۋى, ۇرپاقتى ەڭبەكقورلىققا تاربيەلەۋى ءتيىس تۇلعالاردىڭ كەلەڭسىز ارەكەتتەرى, ۆەيپ پەن ناشاقورلىقتىڭ ولاردىڭ دەنساۋلىقتارىنا اسەر ەتىپ جاتقاندىعى جايىندا دا كەڭىنەن ايتتى. اينالاڭىزعا قاراساڭىز, شىنىمەن بۇلاردىڭ بارلىعىن كورۋىپ ءجۇرمىز جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ سول ماسەلەلەردى شەشۋگە قاتىستى ايتقان سوزدەرىنىڭ التىنداي قۇنى بار ەكەندىگىن بايقايمىز. شىن مانىندە, بۇل پروبلەماعا تەك پرەزيدەنت پەن ۇكىمەت قانا جاۋاپتى ەمەس. بۇل جولدا اركىم ءوزىنىڭ ارەكەتىنە, ىسىنە, سويلەگەن ءسوزى مەن ۇرپاقتىڭ تاربيەسىنە قالاي اسەر ەتىپ جاتقاندىعىنا جاۋاپتى بولۋى كەرەك. ءبىز وتانسۇيگىش ازاماتتارمىز, سوندىقتان وتانىمىزدىڭ تابىستى ەل بولۋى ءۇشىن جانىمىزداعى ادامعا نەمەسە قوعامعا, وسكەلەڭ ۇرپاعىمىزعا ءوزىمىزدىڭ رۋحاني دۇنيەمىزدىڭ بايلىعىن, ادامگەرشىلىگىمىزدى, جاقسى ءىس پەن ادال ەڭبەگىمىز ارقىلى ۇلگى نەمەسە مىسال كورسەتۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىن.
سونداي-اق تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى كىتاپ باسىپ شىعارۋ, ۇلتتىق كينو, قازاق ادەبيەتى مەن اقپارات تاراتۋعا قاتىستى پىكىرىن ءبىلدىردى. مۇنىڭ بارلىعى ۇلتتىڭ ساناسىنا ىقپال ەتەتىن دۇنيەلەر ەكەنى ءسوزسىز. سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قوعامنىڭ تىنىسىن, پىكىرىن ءاردايىم نازاردا ۇستايتىن «اقىل-وي ورتالىقتارىنىڭ» بولۋىن جانە ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ ءادىل, جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋىنە نازار اۋداردى. شىنىمەن-اق, وسى اتالعان شارالار جۇزەگە اسقان كەزدە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اسقان مەملەكەت» ورنايتىندىعى انىق.
ۇلتتىق قۇرىلتايدا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «شەتەلدىكتەرگە قازاقتىڭ ءبىر قارىس جەرىن دە, ءبىر ۋىس توپىراعىن دا بەرمەيمىز. ونى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتايمىز» دەگەن ءسوزى قوعامدا كوتەرىلىپ كەلە جاتقان داۋلى ماسەلەگە نۇكتە قويعانداي. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت شالعاي ايماقتار مەن اۋىلدى كوركەيتۋ, سۋ تاپشىلىعى, جۇمىسسىزدىق, ءبىلىم مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنىڭ ماسەلەلەرى, ت.ب. وزەكتى تاقىرىپتاردى قوزعادى. ەل بولعان سوڭ, مەملەكەت ىشىندە كۇرمەۋى قيىن ماسەلەلەر بولاتىندىعى ءسوزسىز. ونىڭ ءبارىن ءبىر كۇندە شەشىپ تاستاۋ قيىن. ەڭ باستىسى, پرەزيدەنت باس بولىپ حالىقتىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ىستەردى قولعا الىپ جاتىر.
قورىتىندىلاي كەلە ايتارىم, ۇلتتىق قۇرىلتاي – حالىقتىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىنىڭ, جىگەرىنىڭ, مەملەكەتتىڭ مىزعىماستىعى مەن بەرىكتىگىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن شاقىرىلاتىن ءىس-شارا. بايقاساڭىز, ەلىمىز سوڭعى جىلدارى كۇننەن-كۇنگە كوركەيىپ, الەمدىك ارەنادا تانىلىپ كەلەدى. بۇل ۇلكەن سەرپىلىستىڭ جاسالعاندىعىن, سول جولدا مەملەكەت باسشىسى باستاۋىمەن ۇلكەن ىستەر اتقارىلىپ جاتقاندىعىنىڭ بەلگىسى بولسا كەرەك. ءبارىمىز جيىلىپ, ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارساق, المايتىن قامالىمىز جوق.
اينۇر باقىتجانوۆا,
الەۋمەتتىك عىلىمدار ماگيسترى
