ماسەلەن, 2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا ينفلياتسيا 18,1%-دى قۇراسا, كەيىنگى ءۇش جىلدا ىشكى جالپى ونىمدەگى كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ۇلەسى 19,75% دەڭگەيىندە تۇرعان كورىنەدى. بۇنىڭ سىرى تەرەڭدە جاتىر. وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارى اقش باستاعان باتىستىڭ دامىعان ەلدەرى پوستكەڭەستىك مەملەكەتتەرگە قولداۋ كورسەتۋ دەگەندى جەلەۋ ەتىپ, وزدەرىنىڭ جىمىسقى ساياساتىن تىقپالاي باستادى: ينۆەستيتسيا قۇيدى, يادرولىق قارۋدى جويۋعا كۇشتەرىن «ايامادى», دەموكراتيا, ادام قۇقىعى مەن بوستاندىقتارى جانە نارىق ەكونوميكاسىنىڭ تاجىريبەسىمەن جۇيەلى جانە تاباندى تۇردە بولىسە باستادى. ءسويتىپ, وكىنىشكە قاراي, ەلىمىز «بوگدەنىڭ كەڭەسىنە» جالتاقتاپ, وزىنشە باتىل شەشىمدەر قابىلداۋدان قالدى. ءسويتىپ, قازاقستان حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى, الەمدىك بانك جانە اقش-تىڭ قارجى مينيسترلىگى بىرلەسىپ جاساعان «ۆاشينگتون كونسەنسۋسى» جوباسىنىڭ ىقپالى مەن قىسپاعىنا قالاي تۇسكەنىن بايقاماي قالدى. مۇنداعى اقش-تىڭ كوزدەگەن نەگىزگى ماقساتى پايدا تابۋ بولاتىن. ول ونەركاسىپتى جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ, سالىق رەفورماسى, قارجى نارىعى, ساۋدا سالاسى مەن باعا ساياساتىن ليبەراليزاتسيالاۋعا جول اشۋ سياقتى شارالار ارقىلى ىسكە اسىرىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ باس كەزىنەن-اق مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارىندا كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلەلەردى تولىققاندى قاراپ, ءتيىمدى شەشىم قابىلداۋدىڭ ورنىنا جۇمىس توبىن قۇرۋ ادەتكە اينالىپ, ءاربىر ماسەلەنى بىرنەشە رەت تالقىلاۋ, ولاردىڭ حالىق يگىلىگىنە ساي دۇرىس شەشىلەتىنىنە ەشبىر كەپىلدىك بەرمەي, سوزۋارلىق كۇندەلىكتى ۇيرەنشىكتى ىسكە اينالدى. ناتيجەسىندە, شەشىم قابىلداۋ جىلدامدىعى السىرەپ, ونىڭ تيىمدىلىگى مەن ساپاسىنان ايىرىلدىق.
بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مەن ونىڭ ورىندالۋىنداعى سايكەسسىزدىك, ماقسات-مىندەتتەر مەن مەملەكەتتىك جانە سالالىق جوسپارلاردىڭ جالپىلامالىق جانە ب ۇلىڭعىرلىق سيپاتى ادەتتەگى جاعداي بولا باستادى. بۇل – مۇددەلەر تەكەتىرەسى مەن قاقتىعىسىنىڭ ايقىن كورىنىسى ەدى. ول كولەڭكەلى ەكونوميكانى كۇشەيتتى. وسىلايشا, «وليگارحتىق ءلوببيزمنىڭ» اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ, ونىڭ نەگە اكەلىپ سوققانىن ەندى عانا ءتۇسىنىپ وتىرمىز. ەكونوميكا بىرجاقتى دامىپ, وعان ءارتۇرلى ساياسي كۇشتىڭ ارالاسۋى كۇشەيدى. ەڭبەك ونىمدىلىگى تومەندەپ, مەملەكەت ءوزىنىڭ ۇلتتىق قورىنا قول سۇعىپ, بولاشاق ۇرپاقتى نەسىبەسىنەن ايىرا باستادى. ايماقتىق ساياسات نازاردان تىس قالىپ, ولار ترانسفەرتكە بوي ۇرىپ, جەرگىلىكتى جەرلەر دامۋدان قالدى, ال اكىمدەر جاۋاپكەرشىلىكتەن باس تارتىپ, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى قيىنداعان زامان تۋدى.
قوعامدا باتىستىق-ليبەرالدىق تۇتىنۋ يدەولوگياسى ۇستەمدىك قۇرا باستادى. ءىرى كومپانيالار مەن بانكتەر ءوز اقشالارىن شەت ەلدەردە ساقتاپ, شىن مانىندە, باسقا مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋمەن اينالىستى. بۇل الەۋمەتتىك-ساياسي ماسەلەلەردى شيەلەنىستىرىپ, ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە تەرىس اسەر ەتە باستادى. قوعامدىق ءومىر ساياسيلاندىرىلىپ, ەلدىڭ ەكونوميكالىق ەليتاسى ساياسي وليگارحياعا اينالىپ, كوررۋپتسيا دەرتى تەرەڭدەدى. بۇل, سونىمەن قاتار ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالار ارقىلى باسقا ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىن وزگەرتۋ, باعانى ءوسىرۋ ت.ب. جولدارمەن جاساندى داعدارىستار ۇيىمداستىرۋدىڭ «دەموكراتيالىق جانە زاڭدى جولىنا» اينالدى. وسى نەوليبەرالدىق يدەولوگيا ۆاشينگتونعا الەمنىڭ كەز كەلگەن ايماعىنداعى مەملەكەتتەردى «ەستەن تاندىرۋ تەراپياسىنا» بارۋعا ماجبۇرلەۋگە مۇمكىندىك بەردى. بۇنىڭ بارلىعىنىڭ تۇپكى ماقساتى – مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاعا ارالاسۋ دەڭگەيىن ازايتىپ, حالىقتىڭ باسىم بولىگىن جاھاندانۋ ۇدەرىسىنە تارتىپ, ولاردى بىرپوليارلىق الەم جاعدايىندا وزدەرىنىڭ قول استىنا باعىندىرۋدا جاتىر. ياعني بۇلاردى ەكونوميكالىق ەگەمەندىگىنەن ايىرىپ, ەلدىڭ تابيعي رەسۋرستارىن, وندىرىستىك الەۋەتى مەن تۇرعىندارىن حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ايداۋىنا كوندىرۋ دەگەن ءسوز. ەندەشە, قوعامدى قىسپاققا الىپ, ونىڭ دامۋىنا تۇساۋ بولىپ وتىرعان ساناداعى وسىناۋ «استىرتىن قۇلدىقتان» قۇتىلۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ وزەگىنە اينالسا يگى ەدى.
جاپسارباي قۋانىشەۆ,
قوعام قايراتكەرى
