كوللاجدى جاساعان الماس ماناپ, «ەQ»
ەلدەگى ساياسي وزگەرىستەردىڭ وشاعى سانالاتىن الماتى جۇرتشىلىعى قالا اكىمى ەربولات دوساەۆتىڭ قىزمەتىنەن كەتۋىن تالاپ ەتكەن پەتيتسيا جاريالاپ, وعان 57 مىڭ ادام قول قويعانى وڭتۇستىك استانانىڭ ساياسي ومىرىندە قىزۋ تالقىلانعان وقيعانىڭ بىرىنە اينالدى. پەتيتسياعا قاتىسۋشىلاردىڭ 42 مىڭى «اكىم وتستاۆكاعا كەتسىن» دەسە, قالعان 13 مىڭى جالپى پەتيتسياعا قارسى ەكەنىن بىلدىرگەن. پەتيتسيانى ۇيىمداستىرۋشىلار الماتىلىقتاردىڭ اشۋىنا تيگەن نەگىزگى ماسەلە – قالاداعى بىتپەيتىن قۇرىلىس پەن جوندەۋدى قاجەت ەتپەيتىن جولداردىڭ قايتا-قايتا قوپارىلۋى ەكەنىن العا تارتقان. سونداي-اق بەلسەندىلەر جىرى جىلدار بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان ەكولوگيا مەن كولىك كەپتەلەگىن سىنعا الىپ وتىر.
قالا اكىمى شاھاردىڭ بوستاندىق اۋدانى تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋىندە اتالعان سۇراققا جاۋاپ بەرۋدەن باس تارتقانىمەن, الاتاۋ اۋدانىندا وتكەن جۇزدەسۋدە بۇل ماسەلەدەن اينالىپ وتە المادى. ەربولات دوساەۆ الماتىدا 2,2 ميلليوننان استام ادام تۇراتىنىن, پەتيتسياعا قول قويعان 57 مىڭ ادامنىڭ اراسىندا بوت-ادامدار بولۋى مۇمكىن ەكەنىن, ويتكەنى سايتتا داۋىس بەرگەندەردىڭ اتى-ءجونى مەن جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرى جازىلماعانىن العا تارتتى.
«مۇمكىن بوتتار جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتقان شىعار. ويتكەنى پەتيتسياعا قاراپ, جسن مەن فاميلياسىن كورسەتپەگەندەردىڭ بار ەكەنىن بايقادىم. وسى جەردە كوتەرىلگەن ماسەلەلەرگە كەلسەك, ولاردىڭ ورىندالۋىن قاداعالايمىن. قالانىڭ ءتۇرلى وقيعالار تىزبەگى تولاسسىز ءوربىپ جاتاتىن ءتىرى مەحانيزم ەكەنىن ۇمىتپايىق. ءسىزدىڭ پىكىرىڭىز مەن ءۇشىن ماڭىزدى, بىراق مەنىڭ جۇمىسىما وسى قىزمەتكە تاعايىنداعان مەملەكەت باسشىسى باعا بەرەتىن شىعار», دەپ جاۋاپ بەردى الماتى اكىمى.
دوساەۆقا قارسى پەتيتسيا اياسىندا قىزمەتىنەن كەتۋ تۋرالى ءبىرىنشى رەت سۇرالىپ وتىرعان جوق. بۇعان دەيىن اكىم ءال-فارابي داڭعىلىنداعى جوندەۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى تۋىنداعان قولايسىزدىقتار ءۇشىن قالا تۇرعىندارىنان كەشىرىم سۇراعان بولاتىن.
«سوڭعى 5 جىلدىڭ ىشىندە الماتىدا 400 تۇرعىن ءۇي كەشەنىن سالۋعا رۇقسات بەرىلدى. ول كەزدە ساعىنتاەۆ تا, بايبەك تە اكىم بولدى. وزگە ءوڭىردىڭ ءىرى كاسىپكەرلەرى اقشانى الدىمەن الماتىدا تۇرعىن ءۇي سالۋعا قۇيادى. قازىردىڭ وزىندە قالادا ينفراقۇرىلىمعا قاتىستى ماسەلە شيەلەنىسىپ تۇر. جاسىراتىن تۇگى جوق. اكىم مۇنى جالعىز ءوزى شەشە المايدى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان بۇل قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە كوتەرىلۋى كەرەك», دەيدى ەكونوميست راسۋل رىسمامبەتوۆ.
الماتىلىق بەلسەندىلەردىڭ باستاماسىن ماسەلەگە تۇزدىق رەتىندە عانا قوزعاپ وتىرمىز. ساراپشىلار سوڭعى جىلدار بەدەرىندە ەلدەگى ازاماتتىق قوعام ويانا باستاعانىن, بۇل ءوز كەزەگىندە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنىڭ, اشىق قوعام قالىپتاستىرۋدىڭ العاشقى باسپالداعى ەكەنىن ايتادى.
– ادىلەتكە قايشى كەلەتىن كەز كەلگەن وقيعاعا قاتىستى كوپشىلىكتىڭ ءۇنىن جوعارىعا جەتكىزىپ, قوعام نازارىن اۋدارۋ – دەموكراتيانى العا ۇستاعان مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسىندە كوپتەن بەرى قالىپتاسقان قۇرال. ونىڭ ەڭ وڭتايلى جولى – پەتيتسيا. بۇل – اسىرەسە اقش-تا, باتىس ەلدەرىندە ورنىققان, ءوز تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن فورمات. حالىقتىڭ سىن ساداعىنا ىلىككەن قانشاما لاۋازىمدى تۇلعالار ءوز قىزمەتىنەن كەتۋىنە تۋرا كەلدى. ءبىر قىزىعى باتىس ەلدەرىندە بۇل تەك ساياساتكەرلەرگە ەمەس, ونەر جۇلدىزدارى مەن تانىمال تۇلعالارعا دا قاتىستى قولدانىلادى. قوعام سىنىنا ىلىكپەس ءۇشىن اركىم ءوز قىزمەتىن ءمىنسىز اتقارۋعا, كوپشىلىك الدىندا ءوزىن دۇرىس ۇستاۋعا تىرىسادى. بۇل – ءبىر جاعىنان وركەنيەتتى قوعامنىڭ ءىسى. ونداي مەملەكەتتە پەتيتسيانىڭ كۇشى ونشا-مۇنشا ەرەۋىلدەر مەن كوتەرىلىستەردەن كەم تۇسپەيدى. ايعايلاپ, اتتانداماي-اق تالاپ-وتىنىشتەردى ورىنداتۋدىڭ وڭتايلى جولى وسى. الايدا بۇعان جان-جاقتى قاراعان دۇرىس. ەڭ الدىمەن, قوعامنىڭ ساياسي مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى. پەتيتسيا جاريالاۋدىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ نەگىزسىز ايىپ تاعۋعا, جەكە مۇددەلەردىڭ سويىلىن سوعۋعا بولمايدى. حالىق ۇردا-جىق ۇرانعا, الدەكىمدەردىڭ ايتاعىنا ەرىپ كەتپەۋى كەرەك. قوعام ادىلدىككە جۇگىنىپ, «اقتى اق دەپ باعالاسا, قارانى قارا دەپ قارالاسا», ءارى جوعارى بيلىك كوپشىلىكتىڭ وتىنىشىنە قۇلاق اسسا, پەتيتسيا ءوز مۇراتىنا جەتەدى, – دەيدى ساياساتتانۋشى عالىم ەلەۋسىزوۆ.
ساراپشىلار اتاپ وتكەندەي, ۇجىمدىق ءوتىنىش ءبىلدىرۋ ءۇردىسى – ءجىتى زەردەلەۋدى قاجەت ەتەتىن نازىك ماسەلە. ازاماتتار كەز كەلگەن پەتيتسياعا ايعايعا ايتاق قوسۋ ءۇشىن ەمەس, ماسەلەنى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ بارىپ قانا ءۇن قاتۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتە جاريالاعان «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» جولداۋىندا: «ازاماتتارىمىز رەفورمالارعا باستاماشى بولىپ, ۇسىنىستار بەرۋ ءۇشىن ونلاين-پەتيتسيالاردىڭ بىرىڭعاي زاڭدى ينستيتۋتىن قۇرۋ قاجەت. مۇنداي قۇرىلىم قانداي دا ءبىر بۇرمالاۋ ارەكەتتەرىنەن تولىق قورعالۋعا ءتيىس. ۇكىمەت ازاماتتىق قوعاممەن بىرلەسىپ, وسى ماڭىزدى جوبانىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىن ازىرلەۋگە جانە ونىڭ بارلىق تەحنيكالىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە ءتيىس», دەگەن بولاتىن.
پرەزيدەنتتىڭ اشىق قوعام قۇرۋعا باعىتتالعان باستاماسىمەن قولعا الىنعان زاڭ جوباسىندا ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىعىنىڭ بۇزىلماۋى, قوعامدىق تىنىشتىققا نۇقسان كەلتىرەتىن جايتتارعا جول بەرمەۋ, سونداي-اق ەلدىڭ بىرتۇتاستىعى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعى, ەلىمىزدىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى مەن شەكاراسى, سوت تورەلىگى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ, حالىقارالىق شارتتاردان تۋىندايتىن مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسى سەكىلدى تاعى باسقا بىرقاتار ماسەلەلەر پەتيتسياعا ارقاۋ بولا المايدى دەپ كورسەتىلگەن.
قوعام بەلسەندىسى مەيرامبەك رىسباقوۆتىڭ سوزىنشە, ءاربىر دامىعان ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىردەگى تاريحي وقيعالارى دامۋشى ەلدەردە دە قايتالانىپ وتىرادى, بەيبىت ميتينگتەر مەن ۇجىمدىق وتىنىشتەر دەموكراتيالىق باعىت ۇستانىپ, ازاماتتاردىڭ تالاپ-تىلەگى ەسكەرىلەتىن مەملەكەتتەردىڭ ومىرىندەگى قالىپتى قۇبىلىس. الايدا مەملەكەت تىنىشتىعىن بۇزۋعا, ەلگە ىرىتكى سالىپ, جات قىلىقتارعا جەتەلەيتىن پەتيتسيالارعا زاڭعا سايكەس جول بەرىلمەۋى كەرەك.
